Opłatę od skargi kasacyjnej wpłacono w niepowiązanym sądzie. SN oddalił zażalenie

Pozwany D. H. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w

Gliwicach z 11 lutego 2025 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.

Postanowieniem z 23 lipca 2025 r. pozwany został zwolniony od obowiązku

uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej ponad 1 000 zł, a w pozostałym zakresie

jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został prawomocnie oddalony.

Odpis postanowienia z 23 lipca 2025 r. został doręczony pełnomocnikowi

pozwanego 14 sierpnia 2025 r. Zatem, termin do uiszczenia należnej części opłaty

upływał 21 sierpnia 2025 r. 3 września 2025 r. ustalono, że suma 1 000 zł

nie została uiszczona.

III CZ 262/25

2

Postanowieniem z 4 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach odrzucił

skargę kasacyjną pozwanego.

Powyższe orzeczenie zaskarżył zażaleniem pozwany. We wnioskach

domagał się jego uchylenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (dalej: „u.k.s.c.”) jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych zgłoszony przed upływem terminu do opłacenia pisma został

prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa stronę do opłacenia złożonego

pisma, na podstawie art. 130 k.p.c.

Z kolei, w myśl art. 112 ust. 3 u.k.s.c. przepisu ust. 2 nie stosuje się, jeżeli

pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od

wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu

zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego. W takim przypadku, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony,

tygodniowy termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie

postanowienia, a gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od

dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak o zwolnieniu od kosztów sądowych orzekał sąd

pierwszej instancji, a strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do

opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego

zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na

posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Niewątpliwie zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy pozwany

reprezentowany przez radcę prawnego powinien uiścić opłatę w wysokości 1000 zł

bez dodatkowego wezwania w terminie tygodniowym od dnia doręczenia stronie

postanowienia.

Zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

21 marca 2016 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach

III CZ 262/25

3

cywilnych (dalej: „rozporządzenie z 21 marca 2016 r.”), uiszczenie opłaty sądowej

w formie bezgotówkowej może odbywać się na rachunek bieżący dochodów sądu

właściwego dla podjęcia czynności procesowej, z którą wiąże się uiszczenie opłaty

sądowej, lub sądu, za którego pośrednictwem, zgodnie z obowiązującymi

przepisami, wnosi się pismo podlegające opłacie sądowej.

W istocie, jeszcze na kanwie poprzednio obowiązującego rozporządzenia

Trybunał Konstytucyjny uznał m.in., że § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat

sądowych w sprawach cywilnych (dalej: „rozporządzenie z 31 stycznia 2006 r.”),

w części obejmującej słowo „właściwego” jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw.

z art. 2 Konstytucji oraz z art. 78 Konstytucji (zob. wyrok TK z 29 kwietnia 2008 r.,

SK 11/07, OTK-A 2008, nr 3, poz. 47). W uzasadnieniu orzeczenia zauważono

jednak, że samo usunięcie niekonstytucyjnej normy nie zawsze gwarantuje

przywrócenie stanu zgodności z Konstytucją. W sytuacji, jaka ma miejsce na tle

niniejszej skargi konstytucyjnej, gdzie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu

wyniknęło z niedostatecznej precyzji wyrażenia użytego w § 2 ust. 1

rozporządzenia z 31 stycznia 2006 r., eliminacja słowa „właściwy” jako składnika

wyrażenia „sąd właściwy” powoduje, że przepis zachowuje sens i mówi tylko

o dokonaniu stosownej wpłaty „na rachunek bieżący dochodów sądu albo w formie

wpłaty gotówkowej, bezpośrednio w kasie sądu lub w formie znaków

o odpowiedniej wartości wykonanych według ustalonego wzoru, zwanych dalej

«znakami opłaty sądowej”. Aby odkodować, o który sąd chodzi, gdy z brzmienia

przepisu wypada nieprecyzyjne słowo „właściwego”, należy zwrócić się

bezpośrednio do przepisów ustawowych (art. 369 § 1 k.p.c. i art. 373 k.p.c. oraz art.

9 u.k.s.c.). Te zaś przepisy odwołują się do dwóch desygnatów właściwego sądu.

Tak więc nawet w okresie bezpośrednio po ogłoszeniu niniejszego wyroku

Trybunału nie zostanie sparaliżowany wymiar sprawiedliwości; powołane przepisy

ustawowe dają możliwość konstytucyjnego działania w analizowanym zakresie.

Jeżeli zaś ustawodawca zechce sprawę uregulować w sposób bardziej dobitny,

będzie mógł tego dokonać w czasie dla siebie dogodnym. Należy zaznaczyć, że

ponieważ zarzut niekonstytucyjności został wykazany w związku z niedostateczną

III CZ 262/25

4

precyzją § 2 rozporządzenia, usunięcie tego braku precyzji może nastąpić

w rozmaity sposób, przez przyjęcie różnych wariantów legislacyjnych.

Ustawodawca dostosował kolejne uregulowania do treści ww. wyroku,

kierując się m.in. tym – co wskazano powyżej – że w związku z niedostateczną

jasnością § 2 rozporządzenia, usunięcie tego braku precyzji może nastąpić

w rozmaity sposób, przez przyjęcie różnych wariantów legislacyjnych.

Otóż, w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu z 21 marca 2016 r. –

w cyt. już § 3 pkt 1 – przyjęto, że uiszczenie opłaty sądowej w formie

bezgotówkowej może odbywać się na rachunek bieżący dochodów sądu

właściwego dla podjęcia czynności procesowej, z którą wiąże się uiszczenie opłaty

sądowej, lub sądu, za którego pośrednictwem, zgodnie z obowiązującymi

przepisami, wnosi się pismo podlegające opłacie sądowej.

Nie ulega wątpliwości, że obecnie doprecyzowano pojęcie „sądu

właściwego” przez jednoznaczne wskazanie, że jest to sąd właściwy dla podjęcia

czynności procesowej, z którą wiąże się uiszczenie opłaty sądowej, lub sąd, za

którego pośrednictwem, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wnosi się pismo

podlegające opłacie sądowej.

W świetle powyższego bezsporne jest, że pozwany powinien uiścić opłatę,

w części od której nie został zwolniony (1000 zł), na rachunek Sądu Okręgowego

w Gliwicach. Aktualne brzmienie § 3 pkt 1 rozporządzenia rozwiewa wszelkie

dylematy, tym bardziej, iż w okolicznościach sprawy występuje profesjonalny

pełnomocnik.

Należy zauważyć, że jeszcze w poprzednim stanie prawnym, ale już po

ogłoszeniu ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 29 kwietnia 2008 r.

stwierdzono jednoznacznie, że wniesienie opłaty od skargi kasacyjnej do

sądu okręgowego nie może być uznane za jej wniesienie do sądu właściwego,

a w konsekwencji, prowadzi to do wniosku, że skarga kasacyjna wniesiona przez

profesjonalnego pełnomocnika nie została opłacona, co uzasadniało jej odrzucenie

przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 2

k.p.c. (zob. postanowienie SN z 1 września 2009 r., I UZ 45/09). W uzasadnieniu

podkreślono m.in., że z cyt. powyżej orzeczenia TK, jak i jego motywów wynika, że

III CZ 262/25

5

Trybunał nie uznał za sprzeczną z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji, a więc za

obciążoną nadmiernym rygoryzmem fiskalnym, taką interpretację § 2 ust. 1 z 31

stycznia 2006 r. (z odwołaniem się do przepisów art. 369 § 1 k.p.c. i art. 373 k.p.c. -

w przypadku apelacji oraz art. 3985 § 1 k.p.c. i art. 3986 § 3 k.p.c. - w przypadku

skargi kasacyjnej), z której wynika, że właściwym sądem w rozumieniu tego

przepisu nie jest sąd, który nie dokonuje formalnej oceny środka zaskarżenia. O ile

bowiem podkreślana przez Trybunał niedookreśloność zwrotu „sąd właściwy”

rodziła wątpliwości czy chodzi o sąd pierwszej, czy drugiej instancji, bo oba

uczestniczą w formalnej kontroli apelacji, o tyle wątpliwości takie nie powstają

w stosunku do sądu, który nie dokonuje żadnych czynności związanych

z wniesionym środkiem zaskarżenia. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w niniejszej

sprawie, gdyż opłatę od skargi kasacyjnej wniesiono na rachunek Sądu

Okręgowego, który nie bierze udziału w czynnościach z nią związanych.

Zasadę tę potwierdzono także w późniejszym orzecznictwie. Sąd Najwyższy

wyjaśnił bowiem, że za „sąd właściwy” w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia

z 31 stycznia 2006 r. nie można uznać sądu, który nie ma żadnego powiązania

proceduralnego z toczącym się postępowaniem (zob. postanowienie SN

z 23 czerwca 2016 r., V CZ 27/16). W uzasadnieniu przytoczono stan faktyczny

w istocie zbieżny z sytuacją analizowaną w niniejszej sprawie. Otóż, wskazano

m.in., że w sprawie powodowie uiścili należną opłatę sądową od zażalenia

wniesionego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w przedmiocie odrzucenia

skargi kasacyjnej formie gotówkowej przez wpłatę 503 zł w kasie Sądu

Okręgowego. Sąd ten nie był jednak w żaden sposób powiązany proceduralnie

z postępowaniem związanym z wniesioną przez powodów skargą kasacyjną od

wyroku Sądu Apelacyjnego oraz z postępowaniem zażaleniowym merytorycznie

związanym z odrzuceniem skargi kasacyjnej. W tych okolicznościach zasadne było

stanowisko Sądu Apelacyjnego, że skarżący nie uiścili w terminie opłaty od

zażalenia, gdyż dokonanie przez nich wpłaty w kasie Sądu Okręgowego nie miało

wpływu na realizację obowiązku fiskalnego związanego z wniesieniem zażalenia na

postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, gdyż Sąd ten nie był

„sądem właściwym” w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia z 31 stycznia 2006 r.

III CZ 262/25

6

W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że skoro jeszcze pod rządem

poprzedniego rozporządzenia z 31 stycznia 2006 r. i po ogłoszeniu ww. wyroku TK

z 29 kwietnia 2008 r. uznawano, że pojęcie „sądu właściwego” należy rozumieć

jako sąd powiązany proceduralnie z toczącym się postępowaniem, to tym bardziej

zasada ta jest aktualna po wejściu w życie cyt. § 3 pkt 1 rozporządzenia z 21 marca

2016 r., który uwzględnia stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

Z przedstawionych powodów orzeczono, jak w sentencji, na podstawie

art. 39814 w zw. z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c.

Jacek Grela

[S.J.]

[a.ł]