Kredyt budowlany w CHF. SN uchylił część wyroku apelacyjnego o przekazaniu sprawy

Pozwem z 22 czerwca 2020 r. przeciwko Bankowi S.A. w W. B.B. i P.S.

wnieśli o: ustalenie, że umowa o kredyt budowlany nr […] zawarta pomiędzy

powodami i poprzednikiem prawnym pozwanej w dniu 6 marca 2007 r. jest

nieważna, jak również o zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz 103 977,74 zł

oraz 64 946,08 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od

dnia 14 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty. Na wypadek nieuwzględnienia tych

roszczeń powodowie wnieśli o uznanie za bezskuteczne wobec nich wskazanych

w pozwie postanowień umowy kredytu.

III CZ 288/22

2

W dniu 21 maja 2021 r. powodowie rozszerzyli żądanie pozwu domagając

się dodatkowo w ramach żądania głównego zasądzenia na swoją rzecz od

pozwanej kwoty 100 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od

dnia zmiany powództwa do dnia zapłaty oraz kwoty 7,24 CHF a także nakazania

pozwanej złożenia do Sądu Rejonowego w O. wniosku o wykreślenie z księgi

wieczystej o numerze […] hipoteki zwykłej i hipoteki kaucyjnej. W zakresie

roszczenia ewentualnego powodowie wnieśli natomiast dodatkowo o zasądzenie

od pozwanej na swoją rzecz kwoty 115 436,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami za

opóźnienie liczonymi od dnia zmiany powództwa do dnia zapłaty tytułem zwrotu

nadpłaty ponad faktycznie należne raty kredytu, powstałej na skutek stosowania

przez pozwaną klauzul niedozwolonych.

Wyrokiem z 11 sierpnia 2011 r., I C 818/20, Sąd Okręgowy we Wrocławiu

ustalił, że umowa kredytu budowlanego w walucie wymienialnej nr […] zawarta w

dniu 6 marca 2007 r. pomiędzy powodami a Bankiem S.A. w W. jest nieważna (pkt

I); zasądził od pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 103 177,74 zł oraz kwotę

64 953,32 CHF (sześćdziesiąt cztery tysiące dziewięćset pięćdziesiąt trzy franków

szwajcarskich 32/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi w sposób

szczegółowo opisany w sentencji wyroku (pkt II); oddalił powództwo w pozostałej

części (pkt III); zasądził od pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 1100 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IV).

Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wniosła pozwana, zaskarżając

ten wyrok w zakresie punktów I, II i IV, formułując w apelacji m.in. zarzuty

naruszenia art. 189 k.p.c.; art. 65 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust.

1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych

warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. UE z 1993 r., L 95, s. 29).

Wyrokiem z 11 kwietnia 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji w punkcie I w ten sposób, że oddalił powództwo

o stwierdzenie nieważności umowy kredytu budowlanego w walucie wymienialnej

nr […], zawartej w dniu 6 marca 2007 r. pomiędzy Bankiem S.A. w W. a powodami

(pkt I); uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie punktów II i IV i przekazał

sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania co do

III CZ 288/22

3

pozostałych roszczeń powodów oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

apelacyjnego.

Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie

z którym zawarte w umowie kredytowej łączącej strony postanowienia odwołujące

się do tabel kursowych, według których bank w sposób dowolny najpierw

decydował o tym, po jakim kursie CHF zostanie wypłacone powodom świadczenie,

a następnie po takim kursie świadczenie to będzie przez powodów spłacane,

stanowiły niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 3851 k.p.c.

Sąd drugiej instancji przyjął jednak, że wyłączenie obowiązywania klauzuli

przeliczeniowej (wobec jej abuzywności) nie wpływa na taką zmianę świadczeń

głównych stron, że umowa nie mogłaby nadal obowiązywać. W ocenie Sądu

bezskuteczny staje się jedynie mechanizm konkretnego przeliczania franków

szwajcarskich na złote polskie. Aby waloryzacja była dokonywana według

obiektywnych mierników, zdaniem Sądu ad quem, uzasadnione jest zastosowanie,

w miejsce kursu waluty ustalanego przez kredytodawcę, kursu średniego NBP.

Z uwagi na to, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił żądanie główne, a tym

samym nie rozpoznawał zgłoszonych przez powodów żądań ewentualnych, Sąd

odwoławczy uznał, że w tym zakresie nie została rozpoznana istota sprawy, co

uzasadniało uchylenie wyroku Sądu a quo w pozostałym zakresie.

Powodowie wnieśli zażalenie na wyrok Sądu drugiej instancji, zaskarżając

go w zakresie punktu 2. i formułując pod jego adresem zarzuty naruszenia art.

386 § 4 oraz art. 3271 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. W oparciu o sformułowane

w zażaleniu zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu we Wrocławiu.

Powodowie wnieśli również skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej

instancji, zaskarżając go w zakresie punktu 1.

Wyrokiem z 30 maja 2025 r., II CSKP 13/24, Sąd Najwyższy uchylił wyrok

Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 11 kwietnia 2022 r. w części, tj. w punkcie

1. oraz przekazał sprawę w tej części Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

III CZ 288/22

4

Sąd Najwyższy przywołał mającą moc zasady prawnej uchwałę pełnego

składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, której

punkt 1. stanowi, że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu

indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu

waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,

w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego

postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający

z przepisów prawa lub zwyczajów, natomiast w myśl punktu 2. w razie

niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu

indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym

zakresie. Przyjęcie powyższego stanowiska wykluczało przyjęcie, że sporna

umowa kredytowa pozostaje w mocy w sytuacji, gdy powodowie w skardze

kasacyjnej podnieśli stosowny zarzut.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się uzasadnione, co skutkowało uchyleniem

zaskarżonego wyroku.

Kontrola dokonywana przez Sąd Najwyższy na skutek zażalenia

przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. ma charakter formalny, koncentrujący się na

przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania

w kompetencje merytoryczne sądu drugiej instancji. W postępowaniu toczącym się

na skutek zażalenia na orzeczenie o uchyleniu wyroku (postanowienia) sądu

pierwszej instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania na

podstawie art. 386 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy poddaje kontroli prawidłowość

stwierdzenia nieważności postępowania przez sąd drugiej instancji, a jeżeli

przyczyną orzeczenia kasatoryjnego były przesłanki określone w art. 386 § 4 k.p.c.,

bada, czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował wskazane w tym przepisie

przyczyny uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji i czy jego

merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej

instancji. Innymi słowy, bada, czy sąd pierwszej instancji rzeczywiście nie rozpoznał

istoty sprawy albo czy rzeczywiście wydanie orzeczenia wymaga przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości. Dokonywana kontrola ma charakter czysto

III CZ 288/22

5

procesowy, gdyż Sąd Najwyższy nie może wkraczać w merytoryczne kompetencje

sądu drugiej instancji rozpoznającego apelację (zamiast wielu zob. np.

postanowienia SN: z 25 października 2012 r., I CZ 136/12; z 6 marca 2014 r., V CZ

13/14; z 29 maja 2020 r., I CSK 431/19).

Przyczyną wprowadzenia zażalenia, o którym mowa w art. 3941 § 11 k.p.c.,

było umożliwienie kontroli prawidłowości stosowania przepisów dopuszczających

uchylenie orzeczeń zaskarżonych apelacją, motywowane dążeniem do utrzymania

zakładanej wyjątkowości rozstrzygnięć kasatoryjnych (postanowienie SN z 21 maja

2020 r., V CZ 10/20).

Zażalenie przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie może być przy tym

utożsamiane ze skargą kasacyjną jak również z zażaleniem z art. 394 k.p.c.,

rozumianym jako zwyczajny środek odwoławczy. Zażalenie na orzeczenie

kasatoryjne sądu drugiej instancji ma służyć jedynie skontrolowaniu, czy to

orzeczenie zostało prawidłowo wydane. Przy jego rozpoznawaniu Sąd Najwyższy

nie bada istoty sprawy, lecz jedynie ocenia, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy

okoliczności są tymi, które w świetle art. 386 § 2 i 4 k.p.c. usprawiedliwiają wydanie

orzeczenia kasatoryjnego, zamiast – co powinno być regułą – orzeczenia

reformatoryjnego (postanowienie SN z 15 grudnia 2021 r., III CZ 30/21).

Kognicja Sądu Najwyższego jako rozpoznającego zażalenie na

podstawie art. 3941 § 11 k.p.c. jest wąska, ograniczając się wyłącznie do ustalenia,

czy istniały procesowe podstawy do wydania orzeczenia kasatoryjnego czy też sąd

odwoławczy popełnił błąd przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej, jako

odpowiadającej jednej z podstaw orzeczenia kasatoryjnego i poszukiwał podstaw

uchylenia orzeczenia poza katalogiem wskazanym w art. 386 § 2 i 4 k.p.c. Oznacza

to, iż Sąd Najwyższy rozpatrując zażalenie weryfikuje jedynie, czy doszło do

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo wydanie orzeczenia

wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art.

386 § 4 k.p.c.), bądź też czy miała miejsce nieważność postępowania (art.

386 § 2 k.p.c.). Zażalenie nie jest natomiast środkiem prawnym służącym badaniu

materialnoprawnej podstawy zaskarżonego orzeczenia, a poza zakresem kontroli

Sądu Najwyższego pozostaje prawidłowość stanowiska prawnego sądu

III CZ 288/22

6

odwoławczego co do meritum (postanowienia SN z 15 lutego 2013 r., I CZ 5/13;

z 21 maja 2015 r., IV CZ 10/15; z 20 lutego 2023 r., III CZ 423/22).

W niniejszej sprawie Sąd drugiej instancji uchylił zaskarżone apelacją

orzeczenie powołując się na zaistnienie przesłanki z art. 386 § 4 k.p.c., wskazując,

że Sąd a quo nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ uwzględniając powództwo

w zakresie żądania głównego (które zostało uznane za niezasadne przez Sąd

odwoławczy), nie orzekł o żądaniach ewentualnych.

Pojęcie istoty sprawy odnosi się do jej aspektu materialnego, zaś

nierozpoznanie tak rozumianej istoty sprawy ma miejsce wówczas, gdy

rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było

przedmiotem sprawy, gdy sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania

albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje

przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zamiast

wielu zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 marca 2023 r., III CZ 285/22).

Z nierozpoznaniem istoty sprawy mamy również do czynienia, jeżeli sąd

rozstrzygnął o żądaniu powoda na innej podstawie faktycznej i prawnej niż

zgłoszona w pozwie lub nie rozważył wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących

kwestii faktycznych czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia będącego

przedmiotem sprawy. Innymi słowy, nierozpoznanie istoty sprawy polega na

zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania pozwu (wniosku

w postępowaniu nieprocesowym), tj. niewyjaśnieniu i pozostawieniu poza oceną

okoliczności faktycznych, stanowiących przesłanki zastosowania normy prawa

materialnego, będącej podstawą roszczenia.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uwzględnił żądanie główne

zgłoszone przez powodów, w związku z czym bezprzedmiotowe było orzekanie

o żądaniu ewentualnym. Nie sposób zatem uznać, aby Sąd a quo nie rozpoznał

istoty sprawy.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 3 lipca 2024 r., III CZP 61/23, jeżeli

sąd drugiej instancji, w wyniku rozpoznania apelacji od wyroku uwzględniającego

żądanie główne, uznaje to żądanie za niezasadne, powinien zmienić zaskarżony

wyrok, oddalając żądanie główne i oznaczając zmieniony wyrok jako częściowy,

III CZ 288/22

7

oraz uchylić zawarte w nim rozstrzygnięcie o kosztach procesu. W takim wypadku

sąd drugiej instancji pozostawia rozpoznanie żądania ewentualnego sądowi

pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie Sąd odwoławczy zmienił wyrok Sąd a quo i oddalił

powództwo jedynie co do jednego z roszczeń składających się na żądanie główne,

tj. roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Sąd ad quem nie oddalił

natomiast powództwa co do roszczenia pieniężnego składającego się na żądanie

główne, lecz uchylił w tym zakresie wyrok Sądu pierwszej instancji. Tymczasem

uznając, że brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za nieważną, Sąd

odwoławczy powinien zmienić wyrok Sądu pierwszej instancji również w zakresie

punktu 2. i oddalić roszczenie oparte na założeniu nieważności umowy kredytu oraz

oznaczyć zmieniony wyrok jako częściowy, uchylając jednocześnie zawarte w nim

rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Rozpoznanie żądania ewentualnego powinno

natomiast zostać pozostawione Sądowi pierwszej instancji.

Pozostawienie rozpoznania żądania ewentualnego sądowi pierwszej

instancji nie jest równoznaczne z przekazaniem mu sprawy do ponownego

rozpoznania w rozumieniu art. 386 § 2 lub 4 k.p.c. Sąd pierwszej instancji nie

rozpoznawał dotąd żądania ewentualnego, w związku z czym nie może go

rozpoznawać „ponownie”, a sytuacja jest w tym przypadku identyczna z sytuacją

powstałą w innych przypadkach wydania przez sąd drugiej instancji prawomocnego

rozstrzygnięcia co do niektórych z żądań pozwu, gdy o pozostałych żądaniach nie

orzekał jeszcze sąd pierwszej instancji (uchwała SN z 3 lipca 2024 r., III CZP

61/23).

Konkludując, w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do wydania przez

Sąd drugiej instancji orzeczenia kasatoryjnego.

Z przytoczonych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w zw. z art.

39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie, pozostawiając

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie (art. 108 § 2 w zw. z art. 3941 § 3 w zw. z art. 39821 w zw.

z art. 391 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).

III CZ 288/22

8

SSN Kamil Zaradkiewicz

[M.O.]

[a.ł]