Obrońca chciał wznowić sprawę o swoje koszty. SN pozostawił wniosek bez rozpoznania

Wniosek o wznowienie postępowania na podstawie art. 540 § 2 k.p.k.

złożony przez obrońcę skazanego T. D. – adw. E. G. , należało pozostawić bez

rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy.

III KO 105/25

2

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wznowienie postępowania w

związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją,

ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na

podstawie którego zostało wydane orzeczenie (jednak z dwóch odmian tzw.

wznowienia postępowania propter decreta)– zgodnie z art. 540 § 2 k.p.k. – może

nastąpić wyłącznie „na korzyść strony”. Ustawodawca nie przewidział zatem

możliwości wznowienia postępowania na korzyść podmiotów innych niż same

s t r o n y.

Z wnioskiem o wznowienie postępowania może wystąpić strona

postępowania, o którego wznowienie chodzi. Legitymację procesową do

reprezentowania strony w tym zakresie posiadają oczywiście ustanowieni przez nią

(albo z urzędu) i działający na rzecz strony obrońcy albo pełnomocnicy, jednak ich

zakres działania jest ściśle wyznaczony przez przepisy regulujące tryb i zasady

postępowania wznowieniowego. Ma to znacznie z punktu widzenia

dopuszczalności złożonego w niniejszej sprawie wniosku o wznowienie

postępowania. Wszak obrońca skazanego T. D. , nie jest przecież s t r o n ą

postępowania, a jedynie przedstawicielem procesowym strony (skazanego). Rzecz

jasna nie oznacza to ⎯ jak już powiedziano ⎯ że nie przysługuje mu (jako

obrońcy) legitymacja procesowa do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Działając, jednak w związku z pełnieniem funkcji obrońcy skazanego z urzędu

zakres jego legitymacji procesowej jest ściśle wyznaczony przez brzmienie

przepisu art. 510 § 2 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie (wyrok) Trybunału

Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową

międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego zostało

wydane orzeczenie może stanowić podstawę wznowienia postępowania wyłącznie

na "korzyść strony". Oznacza to zatem, że ustawa nie przewiduje sytuacji, w której

wznowienie postępowania miałoby następować na korzyść reprezentantów

procesowych (obrońców, pełnomocników stron) a nie na korzyść samych s t r o n.

Skoro celem złożenia przedmiotowego wniosku, tj. wniosku o wznowienie

postępowania było spowodowanie zmiany rozstrzygnięcia o kosztach (kosztach

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonemu w postępowaniu

odwoławczym), to jest rzeczą oczywistą, że wektor tego wniosku o wznowienie

III KO 105/25

3

postępowania był skierowany nie na wznowienie postępowania "na korzyść strony",

lecz na korzyść jej reprezentanta procesowego (obrońcy). Tym samym

postępowanie nie może być wznowione na korzyść pełnomocnika czy obrońcy i taki

wniosek należy uznać na niedopuszczalny z mocy ustawy.

Dodatkowo należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 540 § 1 k.p.k. wznowić

można wyłącznie postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Przedmiotem wznowienia postępowania (w tym także na podstawie art. 540

§ 2 k.p.k.), są zatem prawomocnie zakończone postępowania sądowe, w których

rozstrzygnięto o odpowiedzialności karnej oskarżonego lub o przedmiocie procesu

karnego, a nie o jakiejkolwiek kwestii incydentalnej, chociażby istotnej dla

oskarżonego, rozstrzyganej w toku postępowania karnego. Postępowania

incydentalne mogą być przedmiotem wznowienia wyłącznie wówczas, gdy zapadłe

w nich orzeczenia definitywnie zamykają rozpoznanie danej kwestii, wywołując

trwałe skutki (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2013 r., sygn.

II KK 144/12). Możliwość wznowienia dotyczy postępowań ubocznych, o ile mają

one charakter autonomiczny względem zasadniczego nurtu procesu. Kwestią

incydentalną, która nie ma charakteru autonomicznego, albowiem jest immanentnie

sprzężona z orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie, jest orzeczenie o

kosztach postępowania (sądowych), konkretnie o kosztach nieopłaconej pomocy

prawnej świadczonej przez adwokata z urzędu.

Kodeks postępowania karnego nie przewiduje zatem wznowienia

postępowania w ww. zakresie i nie zmienia tego powołany przez obrońcę

skazanego T. D. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lutego 2024 r., SK

90/22. Kwestia kosztów postępowania (w tym kosztów pomocy prawnej

świadczonej z urzędu) jest adhezyjnie związana z głównym przedmiotem danego

postępowania (a więc nieautonomiczna), a ponadto zapadłe co do niej orzeczenia

nie mają charakteru definitywnego, skoro ustawodawca przewiduje możliwość

wydania postanowienia uzupełniającego w przedmiocie kosztów. Wobec tego,

objęte wnioskiem obrońcy rozstrzygnięcie (postanowienie z pkt. II ppkt. 2) Sądu

Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2021 r. w zakresie przyznania mu

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oskarżonemu w

III KO 105/25

4

postępowaniu odwoławczym także z tego powodu nie jest zaskarżalne w

postępowaniu wznowieniowym.

W tej sytuacji ⎯ w świetle treści dyspozycji art. 540 § 1 i 2 k.p.k. ⎯ wniosek

o wznowienie postępowania jest niedopuszczalny, co, w efekcie, musiało

skutkować jego pozostawieniem bez rozpoznania w oparciu o przepisy art. 540 § 1

i 2 (a contrario) k.p.k. w zw. z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w części dyspozytywnej (pkt

1). Jednocześnie, kierując się względami słuszności, o których stanowi art. 624 § 1

k.p.k., Sąd Najwyższy zwolnił skazanego od kosztów postępowania o wznowienie i

obciążył nimi Skarb Państwa (pkt 2).

[J.J.]

[a.ł]