Obrońca wskazał sędziego z nowej KRS. SN nie wznowił z urzędu kasacji skazanej

Treść orzeczenia około 9 minut czytania

III KO 176/25

ZARZĄDZENIE

Dnia 29 stycznia 2026 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Puszkarski

po zapoznaniu się z pismem adw. Ł.C. zawierającym wniosek o rozważenie

wznowienia postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu

Najwyższego z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt III KK 414/25

zarządził:

1. zawiadomić – przez doręczenie niniejszego zarządzenia –

adw. Ł.C., iż nie uznano za dopuszczalne wznowienie z urzędu

postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu

Najwyższego z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt III KK

414/25;

2. sprawę zakreślić w repertorium KO.

Adwokat Ł.C., obrońca skazanej E.K., pismem datowanym 27 października 2025

r. w oparciu o dyspozycję art. 542 § 1 i 3 k.p.k. zwrócił się do Sądu Najwyższego o

rozważenie wznowienia postępowania kasacyjnego w sprawie wymienionej

skazanej, zakończonej prawomocnie wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z

dnia 23.01.2025 r., sygn. akt IV Ka 1740/24, utrzymującym w mocy wyrok Sądu

Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 15.07.2024 r. wydany w

sprawie IV K 643/23 i uchylenia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1.10.2025

III KO 176/25

2

r., sygn. akt III KK 414/25, ze względu na wystąpienie na etapie postępowania

kasacyjnego okoliczności stanowiącej bezwzględną przesłankę odwoławczą

opisaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Autor pisma wskazał, że kasację od wyroku

Sądu Okręgowego w Szczecinie rozpoznał, oddalając kasację, Sąd Najwyższy,

którego skład orzekający tworzyła sędzia A.D., na urząd sędziego Sądu

Najwyższego powołana na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w

trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o

Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz.

3). W świetle uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-

4110-1/20, także uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2

czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, skutkowało to nienależytą obsadą sądu w

rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., co nakazuje wznowienie postępowania

kasacyjnego, przy czym „poza wszelkim sporem” jest, iż możliwe jest wznowienie

postępowania kasacyjnego, w którym wydano postanowienie o oddaleniu kasacji

jako oczywiście bezzasadnej, bowiem jest to orzeczenie kończące postępowanie

sądowe; w tym względzie obrońca przytoczył kilka orzeczeń Sądu Najwyższego.

Nadto zaznaczył, że poprzez składanie stosownych wniosków czynił starania o

ukształtowanie prawidłowego składu Sądu Najwyższego mającego orzekać w

sprawie E. K., które jednak okazały się nieskuteczne.

Odnosząc się do przedmiotowego wystąpienia, należy przyjąć, że chociaż jego

Autor nie odwołał się do art. 9 § 2 k.p.k., to słusznie uznając, iż nie może wystąpić z

wnioskiem o wznowienie postępowania z powodu zaistnienia opisanego wyżej

uchybienia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24

maja 2005 r., I KZP 5/05), w oparciu o ten przepis postuluje, by Sąd Najwyższy

wznowił z urzędu postępowanie kasacyjne w sprawie E. K. Wystąpienie to

aktualizuje zagadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem oddalającym kasację. Nie jest ono nowe, jednak w

ostatnich latach nabrało szczególnego znaczenia z powodu wpływu do Sądu

Najwyższego licznych pism sporządzanych przez skazanych, względnie obrońców,

sygnalizujących potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak

III KO 176/25

3

uczynił to obrońca skazanej E. K., zainteresowani twierdzą, że jest to konieczne z

powodu zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (nienależyta

obsada sądu) z tego powodu, że w składzie orzekającym Sądu Najwyższego

zasiadał sędzia (sędziowie) powołany do pełnienia urzędu w tym Sądzie przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, tj. organu, który sposobem powołania

jego części sędziowskiej odbiega od modelu przewidzianego dla niego przez

Konstytucję RP. Zjawisko, obserwowane również na tle innych postępowań

prowadzonych przez polskie sądy, jest efektem destruktywnych dla wymiaru

sprawiedliwości rozwiązań prawnych wprowadzonych po 2015 r.

Inaczej niż twierdzi obrońca skazanej, kwestia dopuszczalności wznowienia

postępowania kasacyjnego nie jest „poza wszelkim sporem”. Przeciwnie, jawi się

jako sporna [szerzej zob. J. Matras w: K. Dudka (red.), Kodeks postępowania

karnego. Komentarz, Warszawa 2023, teza 5 do art. 540]. Sąd Najwyższy na

przestrzeni lat konsekwentnie wyrażał pogląd, że nie jest dopuszczalne wznowienie

postępowania kasacyjnego zakończone postanowieniem o oddaleniu kasacji. Już w

uchwale z dnia 9 października 2000 r., I KZP 37/00, rozważając w całym składzie

Izby Karnej, czy oddalenie kasacji wniesionej od prawomocnego wyroku, powinno

następować w formie postanowienia, czy też w formie wyroku, wskazał m.in. że

„zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym został przez ustawodawcę

ograniczony wyłącznie do kwestii zbadania podstaw określonych w art. 523 k.p.k. Z

istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest ono postępowaniem

zmierzającym do rozstrzygnięcia »o zasadności oskarżenia wniesionego w sprawie

karnej« w rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem zmierzającym do

zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po prawomocnym

zakończeniu postępowania”. Następnie w wielu orzeczeniach Sąd Najwyższy

prezentował stanowisko analogiczne do wyrażonego w postanowieniu z dnia 13

kwietnia 2016 r., III KO 130/15, że cyt. „postępowanie kasacyjne zakończone

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega

procedurze wznowieniowej. Jednolite i ugruntowane od lat stanowisko Sądu

Najwyższego w tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do

III KO 176/25

4

licznych, szczegółowo uzasadnianych judykatów (…), w tym miejscu należy jedynie

podkreślić, że wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 §

3 k.p.k., następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym

orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego

rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po

uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu

(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego

oddalające kasację, jako że postanowienie to – rozstrzygające jedynie o

niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu

na podstawie art. 536 k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą

kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w

świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega

wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne”

(zob. także postanowienia SN: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z dnia 27

czerwca 2001 r., III KO 115/00; z dnia 5 lipca 2007 r., V KO 15/07; z dnia 25

listopada 2010 r., V KO 87/10; z dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15; z dnia 29

grudnia 2017 r., IV KO 126/17; z dnia 28 sierpnia 2018 r., IV KO 75/18; z dnia 1

sierpnia 2019 r., II KO 66/19; z dnia 26 lutego 2020 r., V KO 108/19 i inne).

Analogiczny pogląd wyrażano również w piśmiennictwie prawniczym, np. A.

Sakowicz (w: K. T. Boratyńska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Ważny, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005, nb. 4 do art. 544) stwierdził,

że „należy podzielić tezę, iż nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie karne,

o jakim mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., orzeczenie SN, którym sąd ten oddalił

kasację. (…). Dlatego też nie można podzielić stanowiska odmiennego –

przyjmującego dopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego

orzeczeniem oddalającym kasację przy uznaniu za wystarczające: prawomocności

orzeczenia kasacyjnego oraz stanu rzeczy osądzonej co do rozpoznawanej

podstawy kasacji” [pogląd ten cytowany Autor podtrzymał w: A. Sakowicz (red.),

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2025, nb. 3 do art. 540; zob.

także T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz wraz z

komentarzem do ustawy o świadku koronnym, wyd. IV, Zakamycze 2005, teza 2 do

III KO 176/25

5

art. 544; D. Świecki w: B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki

(red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020,

teza 4 do art. 540].

Niemniej jednak, już w okresie orzekania w Sądzie Najwyższym osób

powołanych przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na wniosek wadliwie

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy, orzekając w składzie

trzech sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego, zagadnienie prawne o treści:

„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze udział

sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury przeprowadzonej

przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) jest

prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.

542 § 3 k.p.k.?”.

Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co

ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie na

wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie budzi

zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ. OSNK

2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie

zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,

interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu przeprowadził

jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że

„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym

postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na

implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia

z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego

wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co

odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem

sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia

III KO 176/25

6

2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym

rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w

tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.

Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu już nie jest

powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowane są przypadki

wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie

kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została

podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze

zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne

nie nakazują odejścia od wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe

argumenty, to trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono,

zawiera on wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać

zainteresowane osoby. Nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez

powiększony skład Sądu Najwyższego.

Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia, najlepiej

przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie

uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość

procedowania w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego

uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym

prawa procesowego.

Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie

wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia

postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne

wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia

postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie wymienionej wcześniej uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienia: z dnia 4

sierpnia 2005 r., II KZ 37/05; z dnia 7 grudnia 2021 r., V KZ 39/21, nadto

zarządzenie sędziego SN z dnia 27 kwietnia 2023 r., II KO 33/23). Wobec tego

III KO 176/25

7

wypada przyjąć, że w taki sam sposób można wyrazić stanowisko odnośnie do

samej dopuszczalności (możliwości) wznowienia postępowania w danej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, zarządzono jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]