Obrońca kwestionował skład Sądu Najwyższego w kasacji. Wznowienia z urzędu nie będzie

Obrońca skazanego L. S. , powołując się na art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k. oraz w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. i art. 425

§ 2 k.p.k., zwrócił się do Sądu Najwyższego o „wznowienie z urzędu postępowania

karnego toczącego się na skutek kasacji obrońców skazanego L. S. w sprawie

przed Sądem Najwyższym sygn. akt III KK 485/23 z urzędu i w konsekwencji o

uchylenie w całości postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2025 r. w

sprawie III KK 485/23 o oddaleniu jako oczywiście bezzasadnych kasacji

wniesionych przez obrońców L. S. , i kasacje obrońców skazanego przekazać do

ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu Izbie Karnej w postępowaniu

III KO 189/25

2

kasacyjnym albowiem na etapie postępowania kasacyjnego zaistniała bezwzględna

przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., tj. nienależyta obsada

Sądu Najwyższego”. Nadto na podstawie art. 545 § 1 k.p.k. w zw. art. 532 k.p.k.

obrońca wniósł o „wstrzymanie wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej

wobec skazanego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie w sprawie sygn. akt II

AKa 157/22 w wymiarze 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności do momentu

zakończenia postępowania w sprawie wniosku o wznowienie postępowania”.

Uzasadniając wystąpienie, autor pisma wskazał m.in., że:

- »w dniu 5 kwietnia (powinno być: 5 czerwca) 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie

SSN Zbigniew Kapiński „SSN” Adam Roch – sędzia sprawozdawca oraz „SSN”

(cudzysłów użyty dwukrotnie) Marek Siwek oddalił kasacje obrońców skazanych,

jako oczywiście bezzasadne pomimo stwierdzenia przez skład orzekający

zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej”,

- „podstawą wniosku o wznowienie postępowania jest fakt nienależytej obsady

sądu bowiem w składzie rozpoznającym kasację byli sędzia Marek Siwek oraz

sędzią sprawozdawcą był Adam Roch, powołani na stanowisko sędziego Sądu

Najwyższego w Izbie Karnej w oparciu o uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa

(dalej: KRS), której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. (Dz. U.

z 2018 r. poz. 3). Okoliczność ta sprawia, że na etapie postępowania kasacyjnego

zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(por. Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 26 marca 2025 r. III KO

4/25)”. W tym względzie obrońca skazanego L. S. przytoczył uchwałę składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, słusznie akcentując, że

zachowuje ona aktualność pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r., U 2/20,

- w toku rozprawy kasacyjnej obrońcy skazanego złożyli wniosek o wyłączenie

sędziów, który „nie został rozpoznany pozytywnie dla skarżących”,

- treść uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2025 r.

„stanowi potwierdzenie zarzutów i obaw strony postępowania wyrażonych w treści

wniosku o wyłączenie Sędziów od rozpoznania niniejszej sprawy, odnoszących się

do tego, iż skład sędziowski (…) nie gwarantuje niezawisłości, bezstronności w

III KO 189/25

3

zakresie rozpoznania sprawy, ale również realizowania zasad Demokratycznego

państwa Prawnego”.

Odnosząc się do przedmiotowego wystąpienia, należy stwierdzić, że aktualizuje

ono zagadnienie dopuszczalności wznowienia postępowania kasacyjnego

zakończonego postanowieniem oddalającym kasację. Nie jest ono nowe, jednak w

ostatnich latach nabrało szczególnego znaczenia z powodu wpływu do Sądu

Najwyższego licznych pism sporządzanych przez skazanych, względnie obrońców,

sygnalizujących potrzebę wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego

zakończonego orzeczeniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację. Podobnie jak

uczynił to obrońca skazanego L. S. , zainteresowani twierdzą, że jest to konieczne

z powodu zaistnienia uchybienia określonego w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

(nienależyta obsada sądu) z tego powodu, że w składzie orzekającym Sądu

Najwyższego zasiadał sędzia (sędziowie) powołany do tego Sądu przez

Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, tj. organu, który sposobem powołania

jego części sędziowskiej odbiega od modelu przewidzianego dla niego przez

Konstytucję RP. Zjawisko, obserwowane również na innych płaszczyznach

funkcjonowania polskich sądów, jest efektem destruktywnych dla wymiaru

sprawiedliwości rozwiązań prawnych wprowadzanych po 2015 r.

Odnośnie do wspomnianego zagadnienia Sąd Najwyższy na przestrzeni lat

konsekwentnie wyrażał pogląd, że nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania

kasacyjnego zakończone postanowieniem o oddaleniu kasacji. Już w uchwale z

dnia 9 października 2000 r., I KZP 37/00, Sąd Najwyższy orzekający w całym

składzie Izby Karnej, rozważając, czy oddalenie kasacji, wniesionej od

prawomocnego wyroku, powinno następować w formie postanowienia, czy też w

formie wyroku, wskazał m.in. że „zakres rozstrzygania w postępowaniu kasacyjnym

został przez ustawodawcę ograniczony wyłącznie do kwestii zbadania podstaw

określonych w art. 523 k.p.k. Z istoty postępowania kasacyjnego wynika, że nie jest

ono postępowaniem zmierzającym do rozstrzygnięcia »o zasadności oskarżenia

wniesionego w sprawie karnej« w rozumieniu art. 6 ust. 1 KE, lecz postępowaniem

zmierzającym do zbadania zasadności skargi kasacyjnej, wniesionej już po

III KO 189/25

4

prawomocnym zakończeniu postępowania”. Następnie w wielu orzeczeniach Sąd

Najwyższy prezentował stanowisko analogiczne do wyrażonego w postanowieniu z

dnia 13 kwietnia 2016 r., III KO 130/15, że „postępowanie kasacyjne zakończone

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację w ogóle nie podlega

procedurze wznowieniowej. Jednolite i ugruntowane od lat stanowisko Sądu

Najwyższego w tym zakresie jest jednoznaczne. Odsyłając wnioskodawcę do

licznych, szczegółowo uzasadnianych judykatów (…), w tym miejscu należy jedynie

podkreślić, że wznowienie, określone przepisem art. 540 § 1 k.p.k. oraz w art. 542 §

3 k.p.k., następuje w odniesieniu do postępowania zakończonego prawomocnym

orzeczeniem. Do tej kategorii orzeczeń należą tylko orzeczenia Sądu Najwyższego

rozstrzygające merytorycznie o przedmiocie procesu, a więc np. orzekające (po

uchyleniu zaskarżonego orzeczenia) o umorzeniu postępowania, czy uniewinnieniu

(art. 537 § 2 k.p.k.). Nie należy do niej natomiast postanowienie Sądu Najwyższego

oddalające kasację, jako że postanowienie to – rozstrzygające jedynie o

niezasadności skargi (i niestwierdzeniu uchybień podlegających badaniu z urzędu

na podstawie art. 536 k.p.k.) – nie narusza prawomocności orzeczenia, które tą

kasacją zostało zaskarżone i które zakończyło postępowanie. W takim razie, w

świetle art. 544 § 2 k.p.k. oraz przepisów wymienionych powyżej, nie ulega

wątpliwości, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego

postanowieniem Sądu Najwyższego oddalającym kasację jest niedopuszczalne”

(zob. także postanowienia SN: z dnia 12 kwietnia 2001 r., III KO 53/99; z dnia 27

czerwca 2001 r., III KO 115/00; z dnia 5 lipca 2007 r., V KO 15/07; z dnia 25

listopada 2010 r., V KO 87/10; z dnia 19 sierpnia 2015 r., IV KO 46/15; z dnia 29

grudnia 2017 r., IV KO 126/17; z dnia 28 sierpnia 2018 r., IV KO 75/18; z dnia 1

sierpnia 2019 r., II KO 66/19; z dnia 26 lutego 2020 r., V KO 108/19 i inne).

Analogiczny pogląd wyrażano również w piśmiennictwie prawniczym, np. A.

Sakowicz (w: K. T. Boratyńska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Ważny, Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005) stwierdził, że „należy

podzielić tezę, iż nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie karne, o jakim

mowa w art. 544 § 1 i 2 k.p.k., orzeczenie SN, którym sąd ten oddalił kasację. (…).

Dlatego też nie można podzielić stanowiska odmiennego – przyjmującego

dopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem

III KO 189/25

5

oddalającym kasację przy uznaniu za wystarczające: prawomocności orzeczenia

kasacyjnego oraz stanu rzeczy osądzonej co do rozpoznawanej podstawy kasacji”

[zob. także T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz wraz z

komentarzem do ustawy o świadku koronnym, wyd. IV, Zakamycze 2005, teza 2 do

art. 544; D. Świecki w: B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki

(red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2020,

teza 4 do art. 540].

Niemniej jednak, już w okresie orzekania w Sądzie Najwyższym osób

powołanych przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na wniosek wadliwie

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa, Sąd Najwyższy, orzekając w składzie

trzech sędziów, przedstawił do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego, zagadnienie prawne o treści:

„Czy oddalenie kasacji przez skład Sądu Najwyższego, w którym bierze udział

sędzia powołany do Sądu Najwyższego w wyniku procedury przeprowadzonej

przed Krajową Radą Sądownictwa, której skład ukształtowano w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) jest

prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w rozumieniu art.

542 § 3 k.p.k.?”.

Sąd Najwyższy, procedując w powiększonym składzie siedmiu sędziów, co

ważne, utworzonym z sędziów powołanych do pełnienia urzędu w tym Sądzie na

wniosek Krajowej Radzie Sądownictwa, której sposób wyłonienia nie budzi

zastrzeżeń, postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., I KZP 17/22 (publ. OSNK

2023, nr 4, poz. 20), jednogłośnie odmówił podjęcia uchwały, uznając, że nie

zachodzą poważne wątpliwości co do wykładni przepisu art. 542 § 3 k.p.k.,

interpretowanego w powiązaniu z art. 540 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu przeprowadził

jednak obszerne rozważania, które doprowadziły do tezowanej konkluzji, że

„orzeczenie o oddaleniu kasacji nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym

postępowanie sądowe w rozumieniu art. 540 § 1 k.p.k.”. Wskazał również na

implikację tego poglądu, zaznaczając, że „nie wchodzi w grę możliwość wznowienia

z urzędu w trybie art. 542 § 3 k.p.k. wobec ujawnienia się jednego z uchybień

wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k. postępowania kasacyjnego zakończonego

III KO 189/25

6

wydaniem wskazanego postanowienia” (postanowienia o oddaleniu kasacji), co

odnosi się również do sytuacji, gdy takie orzeczenie zostało wydane z udziałem

sędziego powołanego do Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. Należy podkreślić, że cytowany judykat został wydany po szczegółowym

rozważeniu również argumentacji przemawiającej za odmiennym stanowiskiem, w

tym nawiązującej do kryzysu konstytucyjnego związanego z działalnością Krajowej

Rady Sądownictwa ukształtowanej po 2017 r.

Jest faktem, że pogląd wyrażony we wspomnianym postanowieniu już nie jest

powszechnie aprobowany, o czym świadczy fakt, iż później notowane są przypadki

wydawania przez Sąd Najwyższy orzeczeń wznawiających postępowanie

kasacyjne ze wskazaniem zaistnienia uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. Nie jest to wykluczone w sytuacji, gdy w sprawie I KZP 17/22 nie została

podjęta uchwała, której nadano moc zasady prawnej. Sędzia wydający niniejsze

zarządzenie uznaje jednak, że orzeczenia wznawiające postępowanie kasacyjne

nie nakazują odejścia od wspomnianego judykatu. Chociaż zawierają rzeczowe

argumenty, to trudno przyjąć, że wykazują jego zupełną błędność. Jak zaznaczono,

zawiera on wszechstronne rozważania prawne, do których wypada odesłać

zainteresowane osoby. Nie jest też bez znaczenia, że został wydany przez

powiększony skład Sądu Najwyższego.

Wydaje się, że kwestia wymaga ponownego wnikliwego rozważenia, najlepiej

przez skład całej Izby Karnej, chociaż jest faktem, że istniejące w tej Izbie

uwarunkowania personalne obecnie stawiają pod znakiem zapytania możliwość

procedowania w takiej formule. Nasuwa się też postulat jednoznacznego

uregulowania zagadnienia w ramach przewidywanych zmian prawa karnego, w tym

prawa procesowego.

Trzeba również zauważyć, że nie jest tak, iż dla strony postępowania

kasacyjnego jedyną opcją jest dążenie – po wydaniu orzeczenia przez wadliwie

obsadzony Sąd Najwyższy – do wznowienia tego postępowania. Nie jest bowiem

wykluczone wcześniejsze wykazanie inicjatywy zmierzającej do takiego

ukształtowania składu tego Sądu, by nie budził on zastrzeżeń. Po otrzymaniu

zawiadomienia o składzie Sądu strona może wszak wystąpić z wnioskiem o

III KO 189/25

7

wyłączenie sędziego (sędziów) od udziału w sprawie, co w praktyce zazwyczaj ze

skutkiem pozytywnym dla autora takiego wniosku ma miejsce. Tymczasem, jak

wynika z akt sprawy III KK 485/23, po otrzymaniu zawiadomienia o składzie

orzekającym Sądu Najwyższego żaden ze skazanych i obrońców przed terminem

rozprawy kasacyjnej nie wystąpił z wnioskiem o wyłączenie sędziów od udziału w

sprawie. Wniosek o wyłączenie „pełnego składu sądu orzekającego” złożył dopiero

na rozprawie autor przedmiotowego wystąpienia adw. M. K. . Postanowieniem z

dnia 13 marca 2025 r. Sąd Najwyższy na podstawie art. 41 § 2 k.p.k. wniosek ten

pozostawił bez rozpoznania wskazując, że wniosek o wyłączenie sędziego, o jakim

mowa w art. 41 § 1 k.p.k., należy zgłosić do momentu rozpoczęcia przewodu

sądowego, co nie nastąpiło w przedmiotowej sprawie, chociaż okoliczności mające

uzasadniać wniosek były znane obrońcy przed rozpoczęciem przewodu. Na

marginesie celowe będzie też odnotować, że z postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 5 czerwca 2025 r., III KK 485/23 (publ. OSNK 2025, nr 9, poz. 62), nie wynika,

że oddalenie kasacji nastąpiło pomimo stwierdzenia, iż w sprawie zachodzi

bezwzględna przyczyna odwoławcza.

W realiach procesowych sprawy i przy przedstawionej ocenie wystąpienia

obrońcy skazanego L. S. zbędne było wydanie orzeczenia w przedmiocie

wstrzymania wykonania (w części dotyczącej kary) prawomocnego wyroku.

Decyzja o zwrocie wniesionej przez obrońcę opłaty wynika z faktu, że opłacony

musi być wniosek o wznowienie postepowania, a nie pismo sygnalizujące na

zasadzie art. 9 § 2 k.p.k. potrzebę wznowienia postępowania z urzędu.

Na koniec celowe będzie nadmienić, iż Sąd Najwyższy niejednokrotnie

wskazywał, że gdy strona (jej pełnomocnik) wystąpi o rozważenie wznowienia

postępowania z urzędu, utrzymując, iż w sprawie zachodzi któraś z bezwzględnych

przyczyn odwoławczych, w razie niepodzielenia tego poglądu jest dopuszczalne

wydanie przez sędziego zarządzenia o niestwierdzeniu podstaw do wznowienia

postępowania z urzędu (zob. np. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia

24 maja 2005 r., I KZP 5/05; postanowienia: z dnia 4 sierpnia 2005 r., II KZ 37/05; z

dnia 7 grudnia 002021 r., V KZ 39/21, nadto zarządzenie sędziego SN z dnia 27

kwietnia 2023 r., II KO 33/23). Wobec tego wypada przyjąć, że w taki sam sposób

III KO 189/25

8

można wyrazić stanowisko odnośnie do samej dopuszczalności (możliwości)

wznowienia postępowania w danej sprawie.

[J.J.]

[a.ł]