Spór o przeniesienie sędziego do wydziału karnego. SN nie przekazał sprawy z Rzeszowa

Sąd Rejonowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2025 r.

wystąpił w trybie art. 37 k.p.k. do Sądu Najwyższego o rozważenie możliwości

przekazania sprawy o sygn. akt II K 1004/24 innemu sądowi równorzędnemu z

uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości. Motywując swoje wystąpienie wskazał,

że referent sprawy – sędzia X. Y., wbrew uchwałom Krajowej Rady Sądownictwa

(dalej: KRS) nr [...] z dnia [...] 2025 r. i nr [...] z dnia [...] 2025 r. oraz wbrew

przepisom art. 22a § 6 p.u.s.p., zobowiązywany jest aktami niższego rzędu, to jest

zarządzeniami kierownictwa Sądu Rejonowego w Rzeszowie, do rozpoznawania

III KO 247/25

2

spraw karnych i wykroczeniowych w II Wydziale Karnym Sądu Rejonowego

w Rzeszowie, w tym do rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd wnioskujący zarzucił,

że Prezes Sądu Rejonowego w Rzeszowie nie stosuje się do ww. uchwał KRS oraz

obowiązujących przepisów, mimo że KRS wystąpiła do Rzecznika Dyscyplinarnego

z żądaniem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w stosunku do Prezesa

Sądu Rejonowego w Rzeszowie oraz z zawiadomieniem do Prokuratury Krajowej w

związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 231 k.k. Wnioskodawca

wskazał, że obecnie prokuratura prowadzi w tym zakresie postępowanie, w którym

sędzia X. Y. występuje jako pokrzywdzony. Na bezpodstawne zobowiązywanie ww.

do orzekania w II Wydziale Karnym wskazywała nie tylko Komisja do spraw

Naruszeń Niezawisłości Sędziów i Asesorów w Polsce powołana przez KRS, lecz

także Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 28 kwietnia 2025 r. (III KO 55/25) i

10 września 2025 r. (III KO 129/25) oraz Sąd Okręgowy w Rzeszowie w

postanowieniu z dnia 21 maja 2025 r. (III S 15/25). Sąd wnioskujący podniósł też,

że na kanwie przedmiotowej problematyki Sąd Rejonowy w Rzeszowie

postanowieniem wydanym w innej sprawie (sygn. akt II K 1009/24) w dniu 1

września 2025 r. wystąpił do TSUE z pytaniami prejudycjalnymi (C-583/25) celem

m.in. ustalenia, czy zaistniałe okoliczności rzutują na niezawisłość i bezstronność

sądu w składzie którego jednoosobowo zasiada sędzia wyznaczony do

rozpoznania sprawy z rażącym naruszeniem przepisów prawa krajowego o

ustaleniu podziału czynności, a także sądu, do którego jednoosobowego składu

należy sędzia, który na mocy decyzji prezesa sądu został przeniesiony do wydziału,

w którym rozpoznawane są sprawy nieodpowiadające jego doczasowej

specjalizacji, mimo braku zgody sędziego na takie przeniesienie. Wnioskodawca

podał, że z uwagi na wystąpienie z powyższymi pytaniami, sąd zawiesił również

postępowanie w przedmiotowej sprawie, lecz postanowienie w tym przedmiocie

zostało uchylone przez sąd odwoławczy, który jednak nie rozstrzygnął, jaki skutek

dla dalszego procedowania Sądu Rejonowego w Rzeszowie ma uchwała KRS nr

[...] z dnia [...] 2025 r. i obowiązujący przepisy art. 22a § 6 p.u.s.p. Sąd występujący

z inicjatywą stwierdził, że dotychczasowe działania podejmowane przez sędziego X.

Y. zmierzające do przywrócenia go do orzekania w Sekcji do spraw

Restrukturyzacyjnych i Upadłościowych Sądu Rejonowego w Rzeszowie nie

III KO 247/25

3

przyniosły rezultatu, zaś opisana sytuacja wywiera niewątpliwie wpływ na swobodę

jego orzekania, zmuszając go de facto do pomijania jednoznacznych postanowień

uchwał KRS nr [...] i [...] oraz do naruszania obowiązujących przepisów ustawy, a

także do postępowania wbrew złożonemu ślubowaniu sędziowskiemu. Podniósł też,

że rozstrzygnięcie sprawy w tym stanie rzeczy może rodzić wątpliwości co do

prawidłowości składu sądu, a sam wynik postępowania może w przyszłości dawać

podstawę do twierdzenia, że został on uzyskany „w rezultacie popełnienia przez

prezesa Sądu Rejonowego w Rzeszowie czynu zabronionego”. W ocenie sądu

wnioskującego, sytuacja ta stwarza nadto w odbiorze zewnętrznym przekonanie o

braku warunków do rozpoznania sprawy przez sędziego X. Y. w sposób swobodny

i obiektywny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w swoich orzeczeniach, że

przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 37 k.p.k.

stanowi wyjątek od konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez sąd

miejscowo właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Tym samym wskazany przepis

w myśl zasady exceptiones non sunt extendendae nie podlega wykładni

rozszerzającej (por. postanowienie SN z dnia 2 czerwca 1995 r., II KO 19/95,

OSNKW 1995, nr 9-10, poz. 67). Zwłaszcza, że zbyt pochopne wykorzystywanie

instytucji forum extraordinatum w praktyce mogłoby prowadzić do skutku

odwrotnego od zamierzonego, tj. osłabienia poczucia zaufania społeczeństwa do

bezstronności sądów i ich niezależności od innych władz. W judykaturze kryterium

„dobra wymiaru sprawiedliwości”, o którym mowa w art. 37 k.p.k. jest tradycyjnie

odnoszone do takich konkretnych sytuacji, które mogą wywierać wpływ na swobodę

orzekania lub stwarzać przekonanie (choćby mylne) o braku warunków do

rozpoznania w danym sądzie sprawy w sposób obiektywny (zob. m.in.

postanowienie SN z dnia 23 lutego 2010 r., V KO 5/10; postanowienie SN z dnia 7

czerwca 2018 r., V KO 39/18; postanowienie SN z dnia 27 marca 2023 r., IV KO

20/23).

III KO 247/25

4

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że

argumentacja zaprezentowana w rozpoznawanym wniosku nie przekonuje o

konieczności skorzystania z nadzwyczajnego instrumentu określonego w art. 37

k.p.k. Na główną osnowę tej motywacji składają się bowiem okoliczności

odnoszące się do zaszłości powstałych na tle decyzji kierownictwa Sądu

Rejonowego w Rzeszowie w przedmiocie przeniesienia sędziego X. Y.

(wyznaczonego do rozpoznania sprawy o sygn. akt II K 1004/25 – objętej

przedmiotowym wnioskiem) z Sekcji do spraw Restrukturyzacyjnych i

Upadłościowych do II Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w Rzeszowie, a tym

samym do orzekania w sprawach karnych i wykroczeniowych. Przedstawione

motywy w istocie odnoszą się zatem do kwestii stricte organizacyjnej, dotyczącej

przydziału konkretnego sędziego do określonego wydziału sądu. Tymczasem jak

wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, problemy natury organizacyjnej nie

stanowią podstawy do skorzystania z instytucji przewidzianej w art. 37 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 stycznia 2022 r., V KO 92/21; postanowienie SN z dnia

20 grudnia 2023 r., IV KO 110/23; postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2006 r., II KO

42/06; postanowienie SN z dnia 6 lutego 2025 r., II KO 5/25). Ich rozwiązanie nie

jest zadaniem Sądu Najwyższego, zaś powstałe w tym zakresie problemy winny

być sanowane poprzez wykorzystanie innych środków dostępnych w systemie

prawnym, co wprost sygnalizował już Sąd Najwyższy występującemu z inicjatywą

we wcześniejszych orzeczeniach (vide postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 2025 r.,

III KO 55/25; postanowienie SN z dnia 10 września 2025 r., III KO 129/25).

Podkreślić również należy, że przedstawione we wniosku okoliczności dotyczą

wyłącznie sędziego X. Y. wyznaczonego do rozpoznania sprawy o sygn. akt II K

488/25, nie zaś sądu wnioskującego in gremio. Przyznał to zresztą sam sąd

inicjujący przedmiotową procedurę stwierdzając, że „[s]ytuacja ta wywiera (…)

wpływ na swobodę orzekania sędziego X. Y.”, a także „stwarza ponadto w odbiorze

zewnętrznym przekonanie o braku warunków do rozpoznania sprawy przez

sędziego X. Y. w sposób swobodny i obiektywny”. Tymczasem zastosowanie

normy przewidzianej w art. 37 k.p.k. możliwe jest w razie braku warunków do

rozpoznania sprawy w sposób obiektywny w danym sądzie, a nie przez

konkretnego sędziego. W tym ostatnim przypadku istnieją inne instrumenty prawne

III KO 247/25

5

służące zapewnieniu stronie prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu (art. 41

k.p.k., art. 42a p.u.s.p.).

Celem uregulowania przewidzianego w art. 37 k.p.k. nie jest także ochrona

niezawisłości sędziego i innych gwarancji wynikających z pełnionego przez niego

urzędu (por. postanowienie SN z dnia 13 maja 2025 r., II KO 79/25). Tymczasem

nie sposób oprzeć się wrażeniu, że głównie temu ma służyć przedmiotowa

inicjatywa, której źródłem jest nierespektowanie przez kierownictwo Sądu

Rejonowego w Rzeszowie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa. W tym kontekście

wskazać należy, że Sąd Najwyższy procedując w trybie art. 37 k.p.k. nie jest

uprawniony do kontroli zgodności z prawem aktów określających podział czynności

w danym sądzie.

Za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku nie może również przemawiać

argument oparty na przewidywaniu konsekwencji orzekania w przedmiotowej

sprawie przez jednego z sędziów sądu wnioskującego, tj. potencjalnej

bezwzględnej przyczynie odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w

postaci nienależytej obsady sądu. Sama hipotetyczna możliwość uchylenia wyroku

sądu właściwego miejscowo nie uzasadnia bowiem zastosowania instytucji

określonej w art. 37 k.p.k. Ryzyko tego rodzaju rozstrzygnięć jest immanentnie

wpisane w sprawowanie wymiaru sprawiedliwości i wynika z samodzielności

jurysdykcyjnej sądu karnego, określonej w art. 8 § 1 k.p.k. Niezależnie od tego czy

niebezpieczeństwo uchylenia przyszłego orzeczenia jest "małe", "średnie", czy też

"duże", okoliczność ta nie przemawia za przekazaniem sprawy innemu sądowi

równorzędnemu z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości.

Także eksponowany brak doświadczenia sędziego w rozpoznawaniu

określonej kategorii spraw nie wskazuje na zasadność przekazania sprawy innemu

sądowi równorzędnemu w omawianym trybie. Zgodnie bowiem z art. 55 p.u.s.p.

sędzia sądu powszechnego jest powoływany na stanowisko sędziego danego sądu

bez określenia wydziału i specjalizacji. Może zatem orzekać we wszystkich

sprawach w swoim miejscu służbowym, a w innych sądach w przypadkach

określonych w ustawie (vide postanowienie SN z dnia 17 października 2024 r., III

KO 154/24). Naturalnie sytuacja, w której sędzia zostaje zobowiązany do

rozpoznania sprawy w oparciu o przepisy, których nie stosował w swojej

III KO 247/25

6

dotychczasowej praktyce, z całą pewnością nie jest komfortowa, lecz w żaden

sposób nie podważa możliwości zapewnienia rzetelnego procesu i wydania

trafnego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie SN z dnia 16 lipca 2025 r., III KO

96/25 i przywołane tam judykaty).

Reasumując, okoliczności wskazane przez sąd występujący z przedmiotową

inicjatywą nie uzasadniają zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest przekazanie

sprawy do innego równorzędnego sądu w trybie art. 37 k.p.k. z uwagi na dobro

wymiaru sprawiedliwości.

Mając na względzie powyższe, orzeczono jak w sentencji.

[J.J.]

[r.g.]