Sąd Najwyższy wznowił z urzędu sprawę M.J., bo w składzie byli sędziowie z KRS z 2017 r.

III KO 66/25

2

Postanowieniem z dnia 28 marca 2025 r., III KO 122/24, Sąd Najwyższy

oddalił złożony przez obrońcę skazanego M.J. wniosek o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1

grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa 105/20, zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w

Krakowie z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt III K 59/14.

W dniu 24 kwietnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek kolejnego

obrońcy skazanego o wznowienie postępowania o wznowienie postępowania

zakończonego powołanym wyżej postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 28

marca 2025 r.

Jako podstawę wniosku, który uznać należało za sygnalizację konieczności

wznowienia postępowania z urzędu (art. 9 § 2 k.p.k.), jego autor wskazał na

uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. związane z udziałem w składzie orzekającym

Sądu Najwyższego osób powołanych na urząd sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), tj. sędziów: A.D. i P.K. Odwołał

się w tym przedmiocie do orzeczeń Sądu Najwyższego, w tym w szczególności do

uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 (OSNK

2020, z. 2, poz. 7) oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2020

r., I KZP 1/20, wspierając swoje stanowisko orzecznictwem Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE – wyrok z dnia 6 października 2021 r., C-

487/19) oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (wyroki z dnia 22 lipca 2021

r., Reczkowicz przeciwko Polsce [skarga nr. 43447/19] i z dnia 8 listopada 2021 r.,

Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce [skargi o nr 49868/19 i 57511/19]) i

wywodząc, że całe postępowanie wznowieniowe dotyczące skazanego M.J. było

przeprowadzone przez sąd nienależycie obsadzony.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rację ma autor sygnalizacji, że orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28

marca 2025 r., III KO 122/24, dotknięte jest uchybieniem, o którym mowa w art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k., mającym postać bezwzględnej przyczyny odwoławczej –

III KO 66/25

3

„nienależytej obsady sądu”. Kwestię tę przesądza wykładania dokonana przez Sąd

Najwyższy w powołanej przez obrońcę skazanego uchwale składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, w której – w jej pkt. 1 – wyrażony został przez Sąd Najwyższy

pogląd, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (…)

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie

ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z

2018 r., poz. 3 – dalej powoływana jako ustawa o KRS z 2017 r.)”.

Uchwała ta jako zasada prawna, od której dotychczas w oparciu o przepis

art. 88 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j.: Dz. U. z 2024

r., poz. 622 – dalej w tekście u.SN) nie odstąpiono, wiąże wszystkie składy Sądu

Najwyższego (art. 87 § 1 u.SN).

Pogląd ten potwierdzony został w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

25 czerwca 2020 r., I KZP 1/20 (OSNK 2020, z. 7, poz. 26) oraz w pkt. 2 uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/2

(OSNK 2022, z. 6, poz. 22). W tej ostatnio wymienionej uchwale, wykluczając

przyjęcie a priori, że każdy skład sądu powszechnego z udziałem sędziego, który

uzyskał nominację w następstwie udziału w konkursie przed Krajową Radą

Sądownictw ukształtowaną w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. dotknięty

jest uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jednocześnie w zdaniu drugim

stwierdzono, iż „taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu

Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”, potwierdzając

obowiązywanie jako zasady prawnej pkt. 1 uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r.

Ponieważ w składzie orzekającym Sądu Najwyższego rozpoznającym

wniosek obrońcy skazanego M.J. o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r.,

sygn. akt II AKa 105/20, brali udział sędziowie A.D. i P.K., którzy powołani zostali

na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie przepisów ustawy o KRS z 2017 r. niewątpliwym jest, że

III KO 66/25

4

sąd z ich udziałem był sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k.

Podkreślić przy tym również należy, że w licznych orzeczeniach organów

międzynarodowych działających na podstawie umów międzynarodowych

ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską i to nie tylko tych powołanych przez

autora sygnalizacji wyrokach Europejskiego Trybunału Prawa Człowieka (ETPCz):

z dnia 22 lipca 2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19) oraz z

dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr

49868/19 i 57511/19), lecz również w wyrokach ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r.,

Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20), z dnia 15 marca

2022 r. (Wielka Izba), Grzęda przeciwko Polsce (skarga 43572/18) oraz z dnia 23

listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) oraz orzeczenia

Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), poczynając od wyroku z dnia

19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18,

poprzez wyroki z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z dnia 21 grudnia 2023 r., C-

718/21 oraz z dnia 4 września 2025 r., C-225/22, organy te wielokrotnie

wskazywały, że Krajowa Rada Sądownictwa ukształtowana ustawą z 2017 r., nie

jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, a składy Sądu

Najwyższego z udziałem osób powołanych na urząd sędziów tego Sądu na

wniosek tej Rady, nie gwarantują stronom prawa do rzetelnego procesu w

rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności (EKPC) i rozpoznania sprawy przez sąd ustanowiony na mocy ustawy w

rozumieniu art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (KPP).

W tym stanie rzeczy za konieczne uznać należy, że naprawienie na gruncie

krajowym stwierdzonej nieprawidłowości jest możliwe wyłącznie w ramach

postępowania o wznowienie postępowania prowadzonego w oparciu o przepis art.

542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., w więc z urzędu.

Na możliwość wznowienia postępowania o wznowienie postępowania

zakończonego oddaleniem wniosku o wznowienie wskazywał już Sąd Najwyższy w

postanowieniu z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO 73/22, w którym to orzeczeniu

trafnie stwierdzono, że w formule z art. 540 par. 1 k.p.k. "postępowanie sądowe

zakończone prawomocnym orzeczeniem" mieści się postępowanie, w którym

III KO 66/25

5

wydano postanowienie o oddaleniu wniosku o wznowienie postępowania oraz

postanowienie o oddaleniu kasacji, są to bowiem orzeczenia kończące

postępowanie sądowe – odpowiednio: co do wznowienia postępowania oraz kasacji,

a w związku z tym wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego

oddaleniem kasacji jest dopuszczalne zarówno na wniosek (art. 540 § 1 pkt 1, § 2 i

§ 3 k.p.k.), jak i z urzędu (art. 542 § 2 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 k.p.k.), a jedyną

podstawą wznowieniową wyłączoną w takim wypadku jest przesłanka propter nova

uregulowana w art. 540 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka wykładnia przepisu art. 540 § 1 k.p.k.

oraz art. 542 § 3 k.p.k. zaakceptowana została w wielu kolejnych orzeczeniach (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 czerwca 2023 r., III KO 43/23; z dnia

21 czerwca 2023 r., V KO 17/22 i V KO 30/22; z dnia 27 czerwca 2023 r., III KO

84/21; z dnia 18 października 2023 r., I KO 33/23; z dnia 6 listopada 2023 r., I KO

56/23; z dnia 24 stycznia 2024 r., III KO 117/23; z dnia 19 marca 2024 r., II KO

18/24; z dnia 26 marca 2024 r., II KO 54/23), i brak – zdaniem tego składu

orzekającego Sądu Najwyższego – podstaw tak natury faktycznej jak i prawnej, aby

od tej znaczącej obecnie linii orzeczniczej odstępować. Stanowiska tego nie mogą

w szczególności zmienić te rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, które zostały

wydane w składach z udziałem osób powołanych na urząd sędziego Sądu

Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami

ustawy o KRS z 2017 r., jako dotknięte również wadą określoną w art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k.

Wypada także wskazać, że nie można wyłączyć stosowania gwarancji z art.

6 ust. 1 EKPC, gdyż to ta kwestia ma w tym wypadku priorytetowe znaczenie, z

etapu postępowań, które toczą się już po uprawomocnieniu się orzeczenia. Nie

rozwijając tej kwestii należy jedynie odesłać do uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawie I KZ 29/21 i wyroku ETPCz (Wielka Izba) z dnia 11 lipca

2017 r., Moreira Ferreira przeciwko Portugalii (skarga nr 19867/12), gdzie

stwierdzono, że art. 6 Konwencji znajduje zastosowanie w aspekcie karnym do

postępowań zaklasyfikowanych jako nadzwyczajne w prawie krajowym, gdy sąd

krajowy zostaje wezwany do rozstrzygnięcia zarzutu (§ 65). Skoro zatem ten etap

postępowania karnego, tj. postępowanie kasacyjne, ale też postępowanie o

wznowienie postępowania, objęte jest gwarancjami zawartymi w Konwencji, to

III KO 66/25

6

trzeba stwierdzić, że każde orzeczenie wydane przez skład Sądu Najwyższego, w

którym uczestniczyli sędziowie A.D. i P.K. stanowi podstawę do złożenia skargi na

podstawie art. 6 ust. 1 EKPC, zaś zważywszy na stabilną linię orzeczniczą ETPCz

w tym zakresie, nie trudno założyć, iż bardzo prawdopodobne jest wydanie

orzeczenia na korzyść skarżącego, co najmniej w zakresie roszczenia

odszkodowawczego wynikającego z pozbawienia strony skarżącej prawa do

rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą w

rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Oddalenie wniosku o wznowienie postępowania

przez skład orzekający Sądu Najwyższego z udziałem sędziów A.D. i P.K.

stanowiło niewątpliwie zamknięcie etapu postępowania o charakterze

nadzwyczajnym na gruncie krajowym, a obecne żądanie wznowienia postępowania

o wznowienie postępowania należy postrzegać także jako ostatnią możliwość do

usunięcia wady zaistniałej w toku postępowania prowadzonego na podstawie

przepisów Rozdziału 56 k.p.k., zanim strona chciałaby skorzystać z prawa do skargi

opartej na naruszeniu praw gwarantowanych w EKPC. Tak niewątpliwie trzeba

postrzegać sformułowaną przez obrońcę skazanego inicjatywę.

Uwzględnienie całokształtu przedstawionych w tym uzasadnieniu rozważań

implikowało wznowienie postępowania o wznowienie postępowania w sprawie III

KO 122/24, uchylenie zapadłego w toku tego postępowania postanowienia z dnia

28 marca 2025 r. i przekazanie wniosku obrońcy skazanego o wznowienie

postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II AKa 105/20, do ponownego

rozpoznania Izbie Karnej Sądu Najwyższego.

Przy powtórnym procedowaniu we wskazanym wyżej przedmiocie konieczne

będzie zapewnienie skazanemu prawa do rzetelnego procesu poprzez należyte

ukształtowanie składu orzekającego Sądu Najwyższego.

Tomasz Artymiuk

Dariusz Świecki

Andrzej Tomczyk

[WB]

[a.ł]

III KO 66/25

7