Likwidacja stanowiska w sprawie o wypowiedzenie. SN nie przyjął skargi powódki

Wyrokiem z dnia 3 października 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu -

orzekając w sprawie z powództwa A.B. przeciwko M. w W. o uznanie za

bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę – oddalił apelacje powódki wniesioną

od wyroku Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 6

maja 2024 r.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się powódka. W skardze kasacyjnej

powołała się na naruszenie art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c., skutkujące nieważnością

postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z

art. 386 § 2 k.p.c. przez brak wzięcia pod uwagę z urzędu faktu rozpoznawania

sprawy przez Sąd pierwszej instancji po dniu 28 września 2023 r. w składzie

III PSK 108/25

2

niezgodnym z art. 47 § 2 pkt. 1 lit. a k.p.c., ponieważ od tej daty przestał

obowiązywać uchylony art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 02.03.2020 r. o

szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i

zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji

kryzysowych, co powinno skutkować zmianą składu Sądu pierwszej instancji z

jednoosobowego do składu jednego sędziego jako przewodniczącego oraz dwóch

ławników. Niezależnie od tego w ocenie powódki doszło do uchybienia art. 30 § 4

k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p. przez ich błędną wykładnię, polegającą na

przyjęciu, że samo istnienie zdarzeń wskazanych przez pracodawcę, jako

przyczyna wypowiedzenia jest wystarczające do uznania ich za prawdziwą

przyczynę wypowiedzenia, podczas gdy takie istniejące zdarzenia muszą jeszcze

dodatkowo rzeczywiście stanowić powód podjęcia przez pracodawcę decyzji o

zakończeniu zatrudnienia pracownika, co w efekcie doprowadziło do oddalenia

powództwa oraz apelacji w całości ze względu na rzekomą prawdziwość przyczyny

wskazanej w wypowiedzeniu umowy o pracę powódce.

W ocenie powódki skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania, gdyż doszło do nieważności postępowania i skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona. Uzasadniając wniosek powódka wskazała, że nieważność

postępowania na gruncie przedmiotowej sprawy polega na tym, że Sąd pierwszej

instancji rozpoznał sprawę w okresie po dniu 28 września 2023 r. w składzie

niezgodnym z ustawą, to jest sprzecznym z art. 47 § 2 pkt. 1 lit. a k.p.c., a Sąd

drugiej instancji nie stwierdził istnienia tego naruszenia z urzędu.

Jeśli chodzi o druga przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

to w ocenie powódki konieczne jest przesądzenie dylematu dotyczącego wykładni

art. 30 § 4 k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p. sprowadzającego się do pytań:

1) Czy samo zaistnienia zdarzenia wskazanego przez pracodawcę jako

przyczyna wypowiedzenia jest wystarczające do uznania podanej przyczyny za

prawdziwą i zgodną z prawem w tym zakresie?

2) Czy też do uznania podanej przyczyny za prawdziwą i zgodną z prawem

w tym zakresie, poza ustaleniem samego zaistnienia zdarzenia wskazanego przez

pracodawcę, konieczne jest także ustalenie, że dane rzeczywiście istniejące

III PSK 108/25

3

zdarzenie było zarazem rzeczywistym powodem podjęcia przez pracodawcę

decyzji o zakończeniu zatrudnienia?

Powódka podniosła, że Sąd Okręgowy rozpoznający apelację powódki, a

wcześniej Sąd Rejonowy zajęły stanowisko, że stwierdzenie samego tylko istnienia

przyczyny podanej w wypowiedzeniu jest wystarczające do stwierdzenia jej

prawdziwości i zamyka sprawę. Zwłaszcza Sąd Okręgowy opowiedział się wyraźnie

za takim stanowiskiem, wskazując że: „Sąd Odwoławczy nie miał żadnych

wątpliwości, co do tego, że w niniejszej sprawie uznać należało, iż skoro doszło do

likwidacji stanowiska powódki w zakładzie pracy strony pozwanej, to w związku z

tym oświadczenie pozwanego pracodawcy w przedmiocie rozwiązania z powódką

umowy o pracę nie naruszało przepisów prawa”. Pogląd ten zdaniem powódki jest

błędny. Literalna wykładnia art. 30 § 4 k.p. wskazuje wyraźnie, że nie chodzi o

dowolne zdarzenie, które miało miejsce, lecz o „przyczynę”, to jest zdarzenie, które

pozostaje w określonym związku z wypowiedzeniem umowy o pracę. Zgodnie ze

Słownikiem Języka Polskiego, przyczyna to: „czynnik lub zespół warunków

wywołujący jakieś zjawisko jako swój skutek”. Oznacza to zatem, że

wypowiedzenie powinno być skutkiem zdarzenia wskazanego w treści

wypowiedzenia jako „przyczyna”, a nie innych zdarzeń, które nie zostały w treści

wypowiedzenia wymienione. Jest to zgodne z wykładnią funkcjonalną art. 30 § 4

k.p. oraz art. 45 § 1 k.p., których celem jest stworzenie wymogu podania

rzeczywistych motywów działania pracodawcy polegającego na wypowiedzeniu

umowy o pracę, po to aby możliwa była następnie ocena czy naprawdę

uzasadniają one takie działanie. Jest to związane z zasadą trwałości stosunku

pracy i ochrony praw pracownika. Nie byłoby zgodne z takim celem przyjęcie, że w

treści wypowiedzenie można wskazać jedynie pretekst, który ukrywa rzeczywiste

motywy działania pracodawcy, to jest prawdziwe przyczyny. Nie byłoby także z nim

zgodne przyjęcie, że w treści wypowiedzenia można wskazać rzeczywiste

zdarzenia, które są skutkiem podjęcia decyzji o wypowiedzeniu umowy o pracę, a

nie ich przyczyną. Nie istnieją także żadne względy, które pozwalałyby przyjąć inne

znaczenie wymienionych przepisów prawa ze względów systemowych.

Odwołując się do orzecznictwa Sądu Najwyższego powódka konkludowała,

że samo istnienie zdarzenia czy też okoliczności wskazanych jako przyczyny

III PSK 108/25

4

wypowiedzenia nie jest wystarczające do uznania ich za prawdziwe (a przez to

zgodne z prawem w tym zakresie), jeżeli w rzeczywistości taką przyczyną było coś

innego (nawet jeżeli nie jest do końca jasne, co taką rzeczywistą przyczyną było).

Powyżej opisana kwestia ma istotne znaczenie na gruncie przedmiotowej

sprawy. W sprawie ustalenia faktyczne sądów obu instancji (z którymi powódka się

nie zgadza, nie może jednak ich kwestionować na obecnym etapie) wskazują na to,

że rzeczywiście doszło do zdarzenia polegającego na likwidacji stanowiska pracy

powódki. Sądy obu instancji nie poczyniły jednak następnie ustaleń faktycznych,

czy zdarzenie to było rzeczywistym motywem podjęcia decyzji przez pracodawcę o

wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Tymczasem powódka wielokrotnie

wskazywała, że pracodawca zdecydował o zakończeniu z nią współpracy z innych

względów, w szczególności z powodu niewygodnych dla osób zarządzających

pracodawcą ustaleń powódki. Zdaniem powódki taka decyzja o wypowiedzeniu jej

stosunku pracy zapadła już wcześniej, a likwidacja stanowiska pracy powódki była

w istocie jej następstwem. Sporządzanie dokumentacji dotyczącej zmian

organizacyjnych miało zaś zdaniem powódki maskować prawdziwe powody

zakończenia jej zatrudnienia i stworzyć pozorne wrażenie, że to właśnie zmiany

organizacyjne spowodowały podjęcie decyzji o zakończeniu zatrudnienia powódki.

W takim przypadku należałoby uznać, że sądy obu instancji przedwcześnie

przesądziły o prawdziwości przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę.

Sąd Najwyższy zważył:

Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów uzasadniających jej przyjęcie do

rozpoznania. U podstaw oczywistego naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 30 § 4

k.p. w związku z art. 45 § 1 k.p. leży założenie powódki, że Sądy obu instancji nie

poczyniły ustaleń faktycznych o tym, czy zdarzenie w postaci likwidacji stanowiska

pracy było rzeczywistym motywem podjęcia decyzji przez pracodawcę o

wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Uważna analiza uzasadnienia wyroku

Sądu odwoławczego prowadzi do konkluzji, że założenie to jest fałszywe.

Wystarczy wskazać na passus „Sąd Okręgowy w całej rozciągłości podziela wywód

Sądu Rejonowego, który wskazał, iż u strony pozwanej doszło do faktycznej

III PSK 108/25

5

likwidacji stanowiska pracy powódki w ramach przeprowadzonej w zakładzie pracy

reorganizacji, a co za tym idzie - wypowiedzenie powódce umowy o pracę było

rzeczywiste i uzasadnione”. Skoro likwidacja stanowiska pracy powódki była

rzeczywista i uzasadniała ona wypowiedzenie umowy o pracę, to nie występują

okoliczności w oparciu, o które powódka formułuje wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarga kasacyjna nie może zatem zostać

uznana za oczywiście uzasadnioną.

Nie ziściła się też przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Staje się to

zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę dwie okoliczności. Pierwsze spostrzeżenie

polega na tym, że skarga kasacyjna wnoszona jest od prawomocnego wyroku sądu

drugiej instancji (art. 3981 § 1 k.p.c.), a w konsekwencji przesłanka z art. 3989 § 1

pkt 3 k.p.c. brzmiąca „zachodzi nieważność postepowania” odnosi się do

postępowania odwoławczego. Druga okoliczność sprowadza się do spostrzeżenia,

że zarzut naruszenia art. 47 § 2 pkt 1 lit. a k.p.c. w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. w

związku z art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 386 § 2 k.p.c. koncentruje uwagę na

nieważności postępowania przed sądem pierwszej, a nie drugiej instancji. Znaczy

to tyle, że bez względu na to, czy istotnie doszło do uchybienia art. 47 § 2 pkt 1 lit. a

k.p.c. w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c., to nie ma wątpliwości, że skutek w postaci

nieważności może odnosić się do postępowania przed Sądem Rejonowym, a nie

Sądem odwoławczym. Skoro skarga kasacyjna wnoszona jest od wyroku sądu

drugiej instancji, to pewne jest, że jej uwzględnienie przez Sąd Najwyższy z uwagi

na wystąpienie nieważności postępowania jest możliwe, jeśli wadą tą obarczone

jest procedowanie przed sądem odwoławczym, a nie sądem pierwszej instancji.

Tylko w takim wypadku zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. skarga powinna zostać

przyjęta do merytorycznego rozpoznania. Powołanie się przez powódkę na

nieważność postępowania przed Sądem pierwszej instancji i nieuwzględnienie tej

wady przez Sąd Okręgowy nie skutkuje ziszczeniem się przesłanki z art. 3989 § 1

pkt 3 k.p.c.

Dlatego zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. i art. 102 k.p.c. orzeczono jak w

sentencji.

III PSK 108/25

6

[A.P.]

[SOP]