Auto sprzedane dwa dni po jeździe pijanego kierowcy. SN uchylił przepadek pojazdu

IV KK 350/25

2

Sąd Rejonowy w Augustowie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2024 r., sygn. akt II

K 267/24, uznał E.W. za winnego tego, że w dniu 11 sierpnia 2024 r. o godz. 19:05

w A. na ul. […], na drodze publicznej, w ruchu lądowym, prowadził samochód

osobowy marki V. o nr rej. (..) znajdując się w stanie nietrzeźwości (1,256 mg/1

alkoholu w wydychanym powietrzu), będąc wcześniej prawomocnie skazanym za

prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości wyrokiem Sądu

Rejonowego w Augustowie w sprawie II K 388/23 oraz dopuścił się ww. czynu w

okresie obowiązywania zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w

ruchu lądowym, orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo w sprawie II

K 388/23, tj. czynu z art. 178a § 4 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k., za który wymierzona

została kara 5 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art. 42 § 3 k.k.

orzeczony został wobec oskarżonego środek kamy w postaci zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 15 lat; na podstawie art. 43a § 3 k.k.

orzeczony został środek kamy w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 10

000 złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy

Postpenitencjarnej; na podstawie art. 178a § 5 k.k. w zw. z art. 44b § 1 k.k. orzeczono

przepadek na rzecz Skarbu Państwa samochodu osobowego marki V. o nr rej. (..);

na podstawie art. 63 § 1 i § 5 k.k. zaliczono oskarżonemu na poczet orzeczonej kary

pozbawienia wolności okres zatrzymania w sprawie; orzeczono w przedmiocie

kosztów sądowych.

Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 8 listopada 2024 r. bez

postępowania odwoławczego (k. 65).

Prokurator Generalny wywiódł od tegoż wyroku kasację na niekorzyść

skazanego w zakresie zawartego w pkt IV części dyspozytywnej rozstrzygnięcia o

orzeczeniu przepadku pojazdu mechanicznego. Zarzucił rażące i mające istotny

wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 44b §

1 i 2 k.k. w zw. z art. 178a § 5 k.k., poprzez orzeczenie na rzecz Skarbu Państwa -

w związku ze skazaniem E.W., za popełniony w dniu 11 sierpnia 2024 r. występek

kwalifikowany z art. 178a § 1 i § 4 k.k. - przepadku pojazdu mechanicznego

prowadzonego przez skazanego w czasie zdarzenia, w sytuacji gdy w czasie

wyrokowania nie stanowił już własności wymienionego. Został bowiem zbyty przez

E.W. w dniu 13 sierpnia 2024 r., w konsekwencji czego w miejsce przepadku pojazdu

IV KK 350/25

3

mechanicznego powinien zostać orzeczony przepadek równowartości. W

konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, to jest w

zakresie zawartego w pkt IV rozstrzygnięcia w przedmiocie orzeczenia przepadku

pojazdu mechanicznego i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu

w Augustowie do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna w stopniu oczywistym, co implikowało jej

rozpoznanie i uwzględnienie w całości na posiedzeniu adekwatnie do treści art. 535

§ 5 k.p.k. Trafnie zarzucił autor kasacji, że wyrok w zaskarżonej części zapadł z

rażącym naruszeniem prawa przedstawionym w zarzucie. Zgodnie ze stanem

prawnym obowiązującym zarówno w dacie popełnienia czynu, jak i w dacie

wyrokowania, sąd zobligowany był do orzeczenia przepadku pojazdu

mechanicznego prowadzonego przez sprawcę w ruchu lądowym (art. 44b k.k.) w

razie popełnienia przestępstwa określonego w 178a § 1 lub 4, chyba że zawartość

alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa określonego w § 1 była niższa niż 1,5

promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo nie prowadziła do

takiego stężenia (art. 178a § 5 k.k.). Sąd mógł odstąpić od orzeczenia przepadku,

jeżeli zachodził wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.

Ponieważ skazany w dniu 11 sierpnia 2024 r. dopuścił się czynu wyczerpującego

ustawowe znamiona występku z art. 178a § 4 w zw. z § 1 k.k. sąd meriti - stosownie

do dyspozycji art. 178a § 5 in principio k.k., przy jednoczesnym braku uznania, że

zachodzi wyjątkowy wypadek uzasadniony szczególnymi okolicznościami

obowiązany był więc do orzeczenia przepadku uregulowanego w dyspozycji art. 44b

k.k. Przepis ten precyzował środek penalny w postaci przepadku pojazdu

mechanicznego lub jego równowartości, stanowiąc § 1, że w wypadkach wskazanych

w ustawie sąd orzeka przepadek pojazdu mechanicznego prowadzonego przez

sprawcę w ruchu lądowym. W § 2 tego przepisu ustawodawca uregulował natomiast

sytuację, w której w czasie popełnienia przestępstwa pojazd nie stanowił wyłącznej

własności sprawcy albo po popełnieniu przestępstwa sprawca zbył, darował lub ukrył

podlegający przepadkowi pojazd określając, iż wówczas orzeka się przepadek

IV KK 350/25

4

równowartości pojazdu. Za równowartość pojazdu uznać należało wartość pojazdu

określoną w polisie ubezpieczeniowej na rok, w którym popełniono przestępstwo, a

w razie braku polisy - średnią wartość rynkową pojazdu odpowiadającego, przy

uwzględnieniu marki, modelu, roku produkcji, typu nadwozia, rodzaju napędu i silnika,

pojemności lub mocy silnika oraz przybliżonego przebiegu, pojazdowi

prowadzonemu przez sprawcę, ustaloną na podstawie dostępnych danych, bez

powoływania w tym celu biegłego.

Konfrontując powyższe unormowania z realiami analizowanej sprawy

stwierdzić należało, że rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV części dyspozytywnej

wyroku o orzeczeniu na rzecz Skarbu Państwa przepadku pojazdu mechanicznego

marki V., o nr rej. (..), było oczywiście wadliwe. W dacie wyrokowania wskazany

pojazd nie stanowił już własności skazanego, gdyż w dniu 13 sierpnia 2024 r., a

zatem dwa dni po dacie przestępstwa, został zbyty. Naczelnik Pierwszego Urzędu

Skarbowego w L, na etapie postępowania wykonawczego potwierdził, że zgodnie z

danymi zwartymi na platformie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego,

właścicielem samochodu marki V. o nr rej. […] od dnia 13 sierpnia 2024 r. jest T.Z.

(k. 90). Również według bazy danych Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców,

jak wynika z informacji udzielonej przez Komendę Powiatową Policji w A., także na

etapie postępowania wykonawczego właścicielem wskazanego pojazdu pozostawał

T.Z. (k. 89).

Obowiązkiem sądu orzekającego było uaktualnienie informacji na temat

statusu pojazdu. Z powinności tej weryfikacji nie zwalniał sądu fakt, że w dniu 12

sierpnia 2024 r. dokonano tymczasowego zajęcia przedmiotowego pojazdu (k. 23-

24), który został oddany E.W. na przechowanie (k. 25-26), zaś w dniu 19 sierpnia

2024 r. dokonano na nim zabezpieczenia majątkowego (k. 33). Powyższe czynności

nie stanowiły bowiem dowodu prawa własności, którego przeprowadzenie było

niezbędne do wydania prawidłowego orzeczenia w zakresie przepadku. Doniosłość

tych czynności procesowych potwierdzają realia niniejszej sprawy, w której w trakcie

wyrokowania skazany nie był właścicielem pojazdu stanowiącego przedmiot

wykonawczy przestępstwa. To z kolei aktualizowało jedną z przesłanek określnych

w art. 44b § 2 k.k. implikujących orzeczenie w miejsce przepadku pojazdu

mechanicznego przepadek jego równowartości. Niewyjaśnienie wszystkich istotnych

IV KK 350/25

5

okoliczności sprawy skutkowało wydaniem wyroku z rażącym naruszeniem

powyższych przepisów prawa materialnego. Bezsporne jest, iż waga tego uchybienia

spełniała kryteria zakreślone przepisem art. 523 § 1 k.p.k., albowiem z jednej strony

negatywnymi skutkami orzeczonego środka penalnego została obciążona osoba

niebędąca sprawcą czynu zabronionego polegającego na kierowaniu pojazdem w

stanie nietrzeźwości, zaś z drugiej strony skazany jako sprawca takiego występku, z

nieuprawnioną korzyścią, nie poniósł wszystkich konsekwencji prawnych swojego

zachowania.

W tych okolicznościach kasacja podlegała uwzględnieniu, co skutkować

musiało wydaniem orzeczenia kasatoryjnego wobec wadliwej, zaskarżonej części

wyroku i przekazaniem sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Augustowie

do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd orzekający uwzględni powyższe

rozważania prawne, ale również będzie miał na uwadze stosowne reguły

intertemporalne. Zważyć bowiem trzeba, że na podstawie ustawy z dnia 4 grudnia

2025 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1872), która weszła w życie 29 stycznia 2026 r.,

nastąpiła nowelizacja omówionych wyżej przepisów Kodeksu karnego. Choć nie

zdezaktualizowała samej istoty i wagi podniesionego w kasacji uchybienia, to jednak

w toku powtórnego procedowania narzucać będzie zmodyfikowaną ocenę sytuacji

prawnej skazanego, która winna mieć miejsce w szerszej perspektywie.

Paweł Kołodziejski

Zbigniew Kapiński

Igor Zgoliński

[WB]

[a.ł]