Nowe przestępstwo w okresie próby. SN uchylił umorzenie kary 8 miesięcy w zawieszeniu

Wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 7 marca

2022 r., sygn. akt IV K 982/21, A. K. został uznany za winnego przestępstwa z art.

278 § 1 k.k. i skazany za to na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, której

wykonanie warunkowo zawieszono oskarżonemu na okres próby 3 lat, oddając

oskarżonego w okresie próby pod dozór kuratora sądowego i zobowiązując go do

pisemnego informowania kuratora o przebiegu okresu próby w terminach co 3

miesiące. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 15 marca 2022 r. bez zaskarżenia.

W dniu 13 lutego 2023 r. udzielono A. K. upomnienia w związku z uchylaniem

się od dozoru kuratora.

Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach, postanowieniem z dnia 24

lipca 2025 r., sygn. akt XII Ko 2151/25 (IV K 982/21), na podstawie art. 75 § 2a k.k.,

zarządził wykonanie kary 8 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wobec

skazanego A. K. przywołanym wyrokiem Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w

Katowicach z dnia 7 marca 2022 r. Postanowienie to zostało wydane z urzędu, w

związku z ustaleniem przez Sąd, że A. K. został skazany na karę roku i 6 miesięcy

pozbawienia wolności na mocy prawomocnego z dniem 4 czerwca 2025 r. wyroku

Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt

III K 199/25, za popełnienie w okresie od 1 stycznia do 27 maja 2024 r., a zatem w

okresie próby, przestępstwa z art. 198 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazał, że w niniejszej

sprawie ziściła się przesłanka z art. 75 § 2a k.k., albowiem A. K. , pomimo

udzielonego mu w dniu 13 lutego 2023 r. pisemnego upomnienia, popełnił

przestępstwo, za które został skazany prawomocnym wyrokiem na karę

bezwzględnego pozbawienia wolności. Sąd nie znalazł przy tym okoliczności, które

pozwoliłyby odstąpić od obligatoryjnego zarządzenia wykonania kary wobec

skazanego, a które stanowiłyby szczególne względy, o jakich mowa w powyższym

przepisie, zaś termin wskazany w art. 75 § 4 k.k. jeszcze nie minął.

Po rozpoznaniu zażalenia skazanego A. K. na to postanowienie, Sąd

Okręgowy w Katowicach, postanowieniem z dnia 1 października 2025 r., sygn. akt

VIII Kzw 345/25, uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie

wykonawcze w przedmiocie zarządzenia w stosunku do A. K. wykonania warunkowo

zawieszonej kary.

IV KK 391/26

3

W części motywacyjnej orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał, że podstawę

prawną zarządzenia wykonania kary stanowił przepis art. 75 § 2a k.k. Następnie Sąd

odwoławczy stwierdził, że w dniu 15 marca 2025 r. upłynął 3-letni okres próby

orzeczony w sprawie, natomiast z dniem 15 września 2025 r., zgodnie z brzmieniem

art. 75 § 4 k.k. przed nowelizacją, upłynął 6-miesięczny termin do zarządzenia

wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności. Sąd odwoławczy

zaaprobował przy tym pogląd, że w przypadku fakultatywnego zarządzenia

wykonania kary pozbawienia wolności (art. 75 § 2 k.k., art. 75 § 3 k.k.) do zachowania

terminu określonego w art. 75 § 4 k.k. konieczne jest uprawomocnienie się

postanowienia, w którym zarządzono do wykonania warunkowo zawieszoną karę

pozbawienia wolności, bowiem z brzmienia art. 178 § 5 k.k.w. wynika, że

postanowienia o zarządzeniu wykonania kary wydane na podstawie art. 75 § 2 i 3

k.k. stają się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. W dalszej kolejności Sąd

odwoławczy stwierdził, że wprawdzie zaskarżone postanowienie wydano z

zachowaniem 6-miesięcznego terminu od upływu okresu próby, to jednak wobec

jego nieuprawomocnienia się w okresie, o jakim mowa w art. 75 § 4 k.k., nie było

możliwości zarządzenia wykonania wobec skazanego kary i dlatego też koniecznym

było uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania

wykonawczego w sprawie.

Z kasacją od powyższego postanowienia wystąpił Prokurator Generalny,

zaskarżając je w całości na niekorzyść skazanego A. K. . Skarżący zarzucił mu:

rażące i mające istotny wpływ na treść postanowienia naruszenie przepisów prawa

procesowego, tj. art. 433 § 2 k.p.k. oraz art. 92 k.p.k., art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k. i art. 98

§ 1 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu przez Sąd

Okręgowy wadliwej kontroli odwoławczej orzeczenia Sądu I instancji, w rezultacie

której, mimo dostrzeżenia na wstępie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia

postanowienia Sądu ad quem, iż Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach

zarządził wykonanie wymierzonej wobec A. K. kary 8 miesięcy pozbawienia wolności

na podstawie art. 75 § 2a k.k., Sąd odwoławczy przyjął następnie w istocie, iż

podstawę zarządzenia tejże kary stanowił przepis o charakterze fakultatywnym, co

skutkowało niesłusznym uznaniem, że do postanowienia Sądu Rejonowego znajduje

zastosowanie regulacja określona w art. 178 § 5 k.k.w., wobec czego termin

przewidziany w art. 75 § 4 k.k. upłynął, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonego

postanowienia i umorzeniem postępowania wykonawczego w sytuacji, kiedy

IV KK 391/26

4

rozstrzygnięcie Sądu I instancji zapadło na podstawie art. 75 § 2a k.k. i w terminie

określonym w art. 75 § 4 k.k., a zatem stało się wykonalne z chwilą jego wydania,

ponieważ Sąd, który je wydał, jak i Sąd powołany do rozpoznania zażalenia, nie

wstrzymały jego wykonania, co nadto skutkowało niezasadnym umorzeniem

postępowania wykonawczego na podstawie art. 15 § 1 k.k.w.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Katowicach

w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Kasacja jest oczywiście zasadna w całości, dlatego mogła być rozpoznana na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Podzielić bowiem należało stanowisko jej

autora, że zaskarżone postanowienie zapadło z rażącym naruszeniem przepisów

prawa wskazanych w zarzucie kasacji.

Lektura uzasadnienia zaskarżonego kasacją orzeczenia prowadzi do wniosku,

że pomimo stwierdzenia w jego części, iż Sąd Rejonowy zarządził wykonanie

orzeczonej w stosunku do A. K. kary pozbawienia wolności na podstawie art. 75 §

2a k.k., to w istocie jednak, na co wskazuje już dalsza cześć uzasadnienia, Sąd

Okręgowy w Katowicach wadliwie przyjął, że postanowienie Sądu Rejonowego

Katowice-Wschód w Katowicach zostało wydane na podstawie fakultatywnej - art. 75

§ 2 lub 3 k.k. Tymczasem zapoznanie się z aktami sprawy wskazuje, że podstawę tę

bezsprzecznie stanowił przepis art. 75 § 2a k.k. Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w

Katowicach w podstawie prawnej wydanego postanowienia wyraźnie przywołał

przepis art. 75 § 2a k.k. Z treści postanowienia wynika ponadto, że Sąd ten

uwzględnił okoliczność, iż w dniu 13 lutego 2023 r. sądowy kurator zawodowy udzielił

A. K. pisemnego upomnienia, którego powodem było uchylanie się przez skazanego

od dozoru.

Zarządzenie wykonania kary miało zatem w sprawie charakter obligatoryjny,

co oznacza, że nie znajdował zastosowania przepis art. 178 § 5 k.k.w., statuujący

wykonalność postanowień z chwilą uprawomocnienia, gdyż dotyczy on wyłącznie

orzeczeń wydanych na podstawie art. 75 § 2 i 3 k.k. W sprawie tej nie doszło przy

tym do wstrzymania wykonania orzeczenia. Postanowienie Sądu Rejonowego

Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r. było zatem po myśli art. 9 §

3 k.k.w. wykonalne z chwilą wydania i - co istotne - zapadło w czasie pozwalającym

na skuteczne zarządzenie wykonania orzeczonej wobec A. K. kary. Biorąc bowiem

IV KK 391/26

5

pod uwagę, że wyrok Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach o sygn. IV

K 982/21, na mocy którego kara ta została zasądzona, uprawomocnił się w dniu 15

marca 2022 r., a orzeczona nim kara została zawieszona na 3-letni okres próby,

zarządzenie wykonania kary było dopuszczalne - w myśl art. 75 § 4 k.k. w

poprzednim brzmieniu, które należało w sprawie zastosować - do dnia 15 września

2025 r.

Podzielić bowiem należało przekonujący pogląd Sądu Najwyższego wyrażony

w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2013 r., I KZP 3/13, zgodnie z którym

postanowienie o zarządzeniu wykonania kary wydane na podstawie art. 75 § 1, § 1a

i § 2a k.k. staje się wykonalne z chwilą wydania przed upływem okresu wskazanego

w art. 75 § 4 k.k., chyba że sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do

rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie; w wypadku takiego wstrzymania

wykonanie postanowienia może nastąpić dopiero po jego uprawomocnieniu, o ile

nastąpi przed upływem terminu do zarządzenia wykonania kary.

Sąd odwoławczy w rezultacie wadliwie przeprowadzonej kontroli instancyjnej,

mimo, że dostrzegł na wstępie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia wydanego

orzeczenia, że Sąd Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach zarządził wykonanie

wymierzonej wobec A. K. kary pozbawienia wolności na podstawie art. 75 § 2a k.k.,

to następnie przyjął jednak w istocie, iż podstawą zarządzenia tejże kary był przepis

o charakterze fakultatywnym (art. 75 § 2 lub 3 k.k.), co skutkowało niesłusznym

uznaniem, że do postanowienia Sądu Rejonowego znajduje zastosowanie

wspomniany art. 178 § 5 k.k.w., wobec czego termin przewidziany w art. 75 § 4 k.k.

miał upłynąć, co z kolei doprowadziło do uchylenia zaskarżonego postanowienia i

umorzenia postępowania wykonawczego.

Tymczasem - jak już wspomniano - postanowienie wydane na podstawie art.

75 § 2a k.k. staje się wykonalne z chwilą wydania, chyba że sąd wydający

postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego

wykonanie. W przypadku zatem postanowienia wydanego na podstawie art. 75 § 2a

k.k., sześciomiesięczny termin przewidziany w art. 75 § 4 k.k. liczony od końca

okresu próby, po upływie którego nie jest możliwe zarządzenie wykonania, kary, jest

co do zasady zachowany, jeżeli przed jego upływem orzeczenie to zostało wydane,

nawet jeżeli uprawomocniło się po upływie tego terminu (por. np. postanowienie SN

z dnia 23 czerwca 2022 r., III KK 259/22).

IV KK 391/26

6

W sprawie niniejszej nie wstrzymano wykonania postanowienia Sądu

Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach z dnia 24 lipca 2025 r. o sygn. akt XII

Ko 2151/25 przed rozpoznaniem zażalenia, a zatem przewidziany w art. 75 § 4 k.k.

w poprzednim brzmieniu sześciomiesięczny termin został zachowany, ponieważ

orzeczenie o zarządzeniu wykonania kary zostało wydane przed dniem 15 września

2025 r., tj. przed upływem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Stwierdzone przez Sąd Najwyższy uchybienie, jakiego dopuścił się Sąd

Okręgowy w Katowicach uznać należy za rażące i mające istotny wpływ na treść

wydanego rozstrzygnięcia, albowiem w jego następstwie doszło do niezasadnego

umorzenia prowadzonego postępowania wykonawczego. Dlatego też Sąd

Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. W postępowaniu ponownym Sąd ten uwzględni powyższe

zapatrywania prawne.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak na wstępie.

[J.J.]

[a.ł]