Brak apelacji od obrońcy z urzędu nie otwiera wznowienia z urzędu

T.Ś. został oskarżony o następujące czyny: z art. 189a § 1 k.k. w zw. z art.

64 § 1 k.k.; z art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.; z art. 197 §

3 pkt 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

IV KO 160/25

2

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2018 r., II K

126/16, T.Ś. został uznany za winnego czynu z art. 189a § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1

k.k., za który wymierzono mu karę 3 lat pozbawienia wolności (pkt I) oraz za

winnego czynu z art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za

który wymierzono mu karę 3 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II). W związku ze

tymi skazaniami orzeczono także przepadek (pkt III) i środek karny zakazu

kontaktowania się i zbliżania do pokrzywdzonej (pkt IV). Kary jednostkowe zostały

połączone i jako karę łączną wymierzono T.Ś. karę 3 lat i 3 miesięcy pozbawienia

wolności. Jednocześnie T.Ś. został uniewinniony od popełnienia czynu z art. 197 §

3 pkt 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego apelacją

prokuratora na niekorzyść oraz apelacjami obrońców współoskarżonych (obrońca

T.Ś. nie wniósł apelacji) Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 13 maja

2019 r., II AKa 196/18, uchylił zaskarżony wyrok co do uniewinnienia i w tym

zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Olsztynie, a także zmienił zaskarżony wyrok w stosunku do T.Ś. w ten sposób, że

czyn przypisany w punkcie II zakwalifikował z art. 204 § 2 k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 25 maja 2014 r. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

w zw. z art. 4 § 1 k.k. i przyjął te przepisy za podstawę skazania, uchylając

jednocześnie środek karny z punktu IV, zaś w pozostałym zakresie wyrok Sądu I

instancji został utrzymany w mocy.

Na skutek przeprowadzenia postępowania po przekazaniu sprawy do

ponownego rozpoznania, wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 11

sierpnia 2020 r., II K 76/19, T.Ś. został uznany za winnego czynu z art. 197 § 3 pkt

1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k., za który wymierzono mu karę 4 lat pozbawienia

wolności oraz orzeczono środek karny zakazu zbliżania i kontaktowania się z

pokrzywdzoną.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, zainicjowanego co do

tego oskarżonego apelacjami prokuratora i obrońcy T.Ś., wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2021 r., II AKa 186/20, wyrok Sądu I

instancji został utrzymany w mocy.

IV KO 160/25

3

Postanowieniem z dnia 6 października 2022 r., I KK 90/21, Sąd Najwyższy

oddalił kasację obrońcy skazanego T.Ś., wniesioną od wyroku wydanego w sprawie

II AKa 186/20, jako oczywiście bezzasadną.

Pismem z dnia 15 września 2025 r. T.Ś. wystąpił z wnioskiem o wyznaczenie

mu obrońcy z urzędu do czterech postępowań karnych prawomocnie zakończonych

w celu wniesienia na jego korzyść środków zaskarżenia. Pismo to jako

sygnalizujące potrzebę wznowienia postępowania zostało przekazane zgodnie z

właściwością do Sądu Najwyższego. W swoim piśmie skazany opisał

przedstawiony powyżej przebieg postępowania: w pierwszej instancji, w pierwszym

postępowaniu odwoławczym, w ponownym postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w

ponownym postępowaniu odwoławczym oraz w postępowaniu kasacyjnym,

wskazując na określone nieprawidłowości.

Zgodnie z zarządzeniem (k. 2 akt IV KO 160/25) ta sprawa została

zarejestrowana jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego

prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego wydanym w sprawie II AKa 196/18. W

odniesieniu do postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

sprawie II AKa 196/18, w zakresie, w jakim został tym wyrokiem częściowo

zmieniony, a częściowo utrzymany w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie w

sprawie II K 126/16, skazany wskazał na naruszenie jego prawa do obrony poprzez

brak złożenia apelacji od wyroku Sądu I instancji przez obrońcę z urzędu. Na

poparcie tego stanowiska załączył orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby

Adwokackiej w […]. z dnia 19 stycznia 2021 r., […], w którym adw. M.K. został

uznany za winnego przewinienia dyscyplinarnego polegającego na tym, że będąc

obrońcą z urzędu dla T.Ś. nie wywiódł apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w

Olsztynie wydanego w sprawie II K 126/16, czym działał na niekorzyść T.Ś., za co

wymierzono mu karę upomnienia (k. 216 akt IV KO 160/25).

Do akt sprawy zostały złożone także pisma obrońcy skazanego. Dwa z nich

dotyczyły głównie wznowienia postępowania kasacyjnego (k. 256 i k. 268 akt IV KO

160/25). W trzecim z pism obrońca odniósł się do kwestii wznowienia postępowania

zakończonego wyrokiem w sprawie II AKa 196/18 i podniósł, że „inkorporując

rekapitulację merytorycznego stanowiska odnoszącego się do materii sprawy”, w

IV KO 160/25

4

sprawie zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.,

obejmująca brak posiadania przez T.Ś. obrońcy w toku postępowania II K 126/16 w

sytuacji występowania przesłanek obrony obligatoryjnej, wyrażająca się w braku

realizacji przez wyznaczonego obrońcę powinności w zakresie prawidłowej obrony

T.Ś., polegająca na braku wniesienia apelacji. Obrońca wprost wskazał, że domaga

się wznowienia postępowania w trybie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 10

k.p.k.

Należało zważyć, co następuje.

W pierwszej kolejności należy jednoznacznie wskazać co jest przedmiotem

tego postępowania, bowiem w Sądzie Najwyższym zawisło kilka spraw

dotyczących T.Ś. W dniu 10 czerwca 2025 r. zarejestrowano w Sądzie Najwyższym,

pod sygnaturą IV KO 94/25 sygnalizację skazanego T.Ś. potrzeby wznowienia z

urzędu postępowania karnego zakończonego:

- wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 marca 2021 r., II AKa

186/20,

- postępowania kasacyjnego zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z

dnia 6 października 2022 r., I KK 90/21.

Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2025 r., IV KO 94/25, wyznaczony sędzia Sądu

Najwyższego stwierdził brak podstaw do wznowienia z urzędu postępowania

zakończonego opisanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. Pod tą

samą sygnaturą akt procedowana jest kwestia wznowienia postępowania

kasacyjnego. W tym zakresie został wyznaczony trzyosobowy skład orzekający

oraz wyznaczono termin posiedzenia na dzień 27 stycznia 2026 r.

T.Ś. dotyczyła także sprawa IV KO 159/25, a jej przedmiotem miało być

wznowienie postępowania kasacyjnego. Zarządzeniem upoważnionego sędziego z

dnia 19 listopada 2025 r., IV KO 159/25, zakreślono tę sprawę w repertorium KO

Wydziału IV Izby Karnej Sądu Najwyższego jako omyłkowy wpis. W uzasadnieniu

zarządzenia podniesiono, że wskazana problematyka – wznowienie postępowania

kasacyjnego – jest już objęta postępowaniem IV KO 94/25.

IV KO 160/25

5

Dlatego też – zgodnie z punktem 3 tego zarządzenia – należało pozostawić

w aktach sprawy bez dalszego biegu pisma skazanego i jego obrońcy w zakresie,

w jakim odnoszą się one do wznowienia postępowania kasacyjnego oraz

wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku ze sprawy II AKa 186/20, bowiem dotyczą one kwestii, które były lub

są przedmiotem innych postępowań wznowieniowych i dotyczą innej problematyki,

niż objęta tym postępowaniem.

W tym postępowaniu przedmiotem rozpoznania jest sygnalizacja potrzeby

wznowienia z urzędu postępowania karnego zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 maja 2019 r., II AKa 196/18,

zmieniającym wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2018 r., II K

126/16. Jako sygnalizację wznowienia postępowania z urzędu, a nie wniosek o

wznowienie postępowania, zakwalifikował wystąpienie w tej sprawie sam obrońca

skazanego w piśmie z dnia 22 grudnia 2025 r. (k. 258). Podstawą do wznowienia

postępowania z urzędu miałoby być uchybienie z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

Nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem, że w tej sprawie zaistniała ww.

bezwzględna przyczyna odwoławcza. W sprawie T.Ś. istniał stan obrony

obligatoryjnej, albowiem zarzucono mu zbrodnię (art. 80 k.p.k.). W przypadku

obrony obowiązkowej zaistniałej na ww. podstawie obrońca ma obowiązek udziału

w rozprawie głównej (art. 80 zdanie drugie k.p.k.). Na wszystkich terminach

rozpraw przed Sądem I instancji: w dniu 31 stycznia 2017 r. (k. 1534); w dniu 16

maja 2017 r. (k. 1645); w dniu 15 września 2027 r. (k. 1794); w dniu 19

października 2017 r. (k. 1841); w dniu 17 listopada 2017 r. (k. 1867); w dniu 21

grudnia 2017 r. (k. 1901); w dniu 23 stycznia 2018 r. (k. 1912); w dniu 1 marca

2018 r. (k. 1923); w dniu 9 kwietnia 2018 r. (k. 1972); w dniu 28 czerwca 2018 r. (k.

2057); w dniu 6 sierpnia 2018 r. (k. 2067), obecny był obrońca oskarżonego.

Podobnie w postępowaniu odwoławczym, na terminie rozprawy apelacyjnej w dniu

30 kwietnia 2019 r. (k. 2215).

Sąd Najwyższy dostrzega, że w orzecznictwie obecny jest pogląd, zgodnie z

którym wykonywanie obrony obowiązkowej wiąże się również z realną możliwością

świadczenia pomocy prawnej. Obowiązkowy udział obrońcy w rozprawie (art. 80

IV KO 160/25

6

k.p.k.) nie jest spełniony tylko przez samą fizyczną obecność obrońcy na rozprawie,

o ile z realiów procesowych wynika w sposób oczywisty, że faktyczne wykonywanie

obrony było niemożliwe lub też obrona nie mogła być przez obrońcę realizowana

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2011 r., II KO 66/10). Do naruszeń

w tym przedmiocie może dojść m.in. w sytuacji, gdy obrońca nie miał możliwości

przygotowania się do obrony i kontaktu z oskarżonym, ze względu na brak czasu

pomiędzy wyznaczeniem lub ustanowieniem, a udziałem w czynnościach

procesowych. Jednakże w tej sprawie tego typu sytuacja nie wystąpiła, adw. M.K.

został wyznaczony obrońcą z urzędu oskarżonego jeszcze na etapie postępowania

przygotowawczego (zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 18

kwietnia 2016 r., II Kp 251/16, k. 774) i pełnił tę funkcję przez całe postępowanie

objęte tym postępowaniem wznowieniowym (wniosek o zmianę obrońcy oskarżony

złożył na pierwszym terminie rozprawy w ponownym postępowaniu

pierwszoinstancyjnym, k. 2554v). Obrońca m.in. uczestniczył w przesłuchaniu

oskarżonego na rozprawie (k. 1795v), zadawał pytania przesłuchiwanym świadkom

(k. 1974v).

Obrona akcentuje przede wszystkim fakt braku złożenia apelacji od wyroku

Sądu Okręgowego w sprawie II K 126/16. Bezspornie do takiej sytuacji doszło.

Obrońca oskarżonego nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu I instancji, a

także apelacji. Następnie oskarżony wnioskował o przywrócenie terminu do

złożenia wniosku o uzasadnienie (k. 2180), który to wniosek nie został

uwzględniony (k. 2189, postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 4

lutego 2019 r., II K 126/16). Obrońcę oskarżonego spotkały za to zachowanie

konsekwencje dyscyplinarne (orzeczenie adwokackiego Sądu Dyscyplinarnego w

sprawie […], opisane we wstępnej części uzasadnienia). Należy jednak wyraźnie

podkreślić, że brak wniesienia środka odwoławczego nie stanowi uchybienia o

randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Przepis art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.

stanowi bowiem wyraźnie, że uchylenie wyroku na tej podstawie może nastąpić,

gdy oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach

określonych w art. 79 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 80 k.p.k. lub obrońca nie brał udziału w

czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Żadna ze wskazanych

sytuacji nie zachodziła w tej sprawie i żadną z nich nie jest brak wniesienia apelacji.

IV KO 160/25

7

Wypada zauważyć, że ani obrońca, ani sam oskarżony nie złożyli wniosku o

uzasadnienie wyroku Sądu I instancji. Można w tym miejscu podnieść, że

oskarżony mógł tej czynności dokonać osobiście. Nie jest ona obarczona

przymusem adwokacko-radcowskim, a był on prawidłowo zawiadomiony o terminie

rozprawy, na której nastąpiło ogłoszenie wyroku (k. 2054), na który się nie stawił (k.

2057).

Nawet gdyby przyjąć, że zachowanie obrońcy polegające na braku złożenia

apelacji od wyroku stanowiło naruszenie prawa, to tego typu uchybienie nie mieści

się w ramach żadnej z podstaw wznowienia postępowania, ściśle określonych w art.

540 k.p.k., art. 540a k.p.k., art. 540b k.p.k. i – na co wskazano powyżej – art. 542 §

3 k.p.k. Jedyną drogą procesową, aby podjąć próbę wzruszenia wyroku

skazującego z uwagi na rażące naruszenie prawa do obrony, mające istotny wpływ

na treść orzeczenia (gdyby brak wniesienia apelacji został za takie naruszenie

uznany) to złożenie tzw. kasacji nadzwyczajnej (art. 521 § 1 k.p.k.) przez jeden z

podmiotów szczególnych, wskazanych w przytoczonym przepisie.

Mając na uwadze powyższe, należało zarządzić jak na wstępie.

[WB]

[a.ł]