Skazanemu po uchyleniu wyroku SN zamienił areszt na dozór policji

IV KZ 35/25

2

Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt IV KK

54/25, po rozpoznaniu kasacji wniesionej przez obrońcę S. S. od wyroku Sądu

Okręgowego w Częstochowie z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI Ka 304/24,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 24 stycznia 2024

r., sygn. akt XVI K 59/23, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi

Okręgowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania. Jednocześnie Sąd

Najwyższy na podstawie art. 538 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 § 2

k.p.k. zastosował wobec S. S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego

aresztowania na okres 3 miesięcy, to jest od dnia 28 października 2025 r., godz.

11:55 do dnia 26 stycznia 2026 r., godz. 11:55.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł obrońca oskarżonego, który

zarzucił obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść

orzeczenia, tj.:

1. art. 249 § 1 k.p.k., poprzez zastosowanie wobec S. S. najsurowszego środka

zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania w celu

zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, w sytuacji, gdy tok

postępowania na aktualnym jego etapie może zostać zabezpieczony

poprzez zastosowanie wobec niego środka zapobiegawczego o charakterze

wolnościowym, tj. m.in. poręczenia majątkowego, dozoru Policji, zakazu

opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem paszportu,

2. art. 258 § 2 k.p.k. polegającą na zastosowaniu względem S. S. środka

zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania ze względu na

grożącą mu surową karę, podczas gdy środek ten nie może prowadzić do

antycypacji kary, a zagrożenie karą jako przesłanka stosowania

tymczasowego aresztowania musi być odnoszona do realnie grożącej kary,

a nie do ustawowej wysokości zagrożenia karnego,

3. art. 538 § 2 k.p.k. polegającą na zastosowaniu środka zapobiegawczego w

postaci tymczasowego aresztowania w sytuacji uchylenia orzeczenia

wydanego przez sąd II instancji, w sytuacji, gdy postawa S. S. na

jakimkolwiek etapie postępowania nie dała podstaw do twierdzenia, iż

IV KZ 35/25

3

zasadnym jest stosowanie wobec niego środka izolacyjnego, jest on osobą

dotychczas niekaraną.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez:

1. uchylenie środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego

aresztowania i ewentualnie zastosowanie w jego miejsce środków

zapobiegawczych w postaci poręczenia majątkowego w wysokości uznanej

za odpowiednią przez Sąd, dozoru Policji, zakazu opuszczania kraju

połączonego z zatrzymaniem paszportu,

z ostrożności procesowej:

2. przedłużenie tymczasowego aresztowania z jednoczesnym

zastrzeżeniem, że środek ten ulegnie zmianie na poręczenie majątkowe,

ewentualnie uznanej przez Sąd za przystającą do okoliczności niniejszej

sprawy z chwilą złożenia poręczenia w terminie 14 dni, z jednoczesnym

zastosowaniem w/w wolnościowych środków zapobiegawczych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie obrońcy oskarżonego okazało się o tyle zasadne, że skutkowało

zmianą zaskarżonego postanowienia i zastosowaniem wolnościowych środków

zapobiegawczych w postaci dozoru Policji i zakazu opuszczania kraju.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 253 § 1

k.p.k. środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, jeżeli ustaną

przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub powstaną przyczyny

uzasadniające jego uchylenie albo zmianę. Przepis ten obliguje organy procesowe

do dokonywania permanentnej oceny potrzeby lub celowości utrzymywania

zastosowanego tymczasowego aresztowania oraz – w konsekwencji – do uchylenia

lub zmiany tego środka zapobiegawczego w chwili, gdy ustaną przyczyny jego

zastosowania (zob. wyrok SN z dnia 24 stycznia 2007 r., II KK 152/06).

W przedmiotowej sprawie potrzeba rozważenia ewentualnego zastosowania

tymczasowego aresztowania wobec S. S. zaistniała wskutek uchylenia przez Sąd

Najwyższy wyrokiem z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt IV KK 54/25, na

podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z

IV KZ 35/25

4

dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI Ka 304/24, zmieniającego wyrok Sądu

Rejonowego w Częstochowie z dnia 24 stycznia 2024 r., sygn. akt XVI K 59/23.

Podstawą uchylenia tego wyroku było, w ocenie Sądu Najwyższego, zaistnienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu.

Tymczasem podstawa ta nie znajduje uzasadnienia w polskim porządku prawnym,

gdzie aktualnie sąd nie ma uprawnień do badania zarzutu zaistnienia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu, z uwagi na

okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego. Tym samym orzeczenie Sądu

Najwyższego w przedmiocie uchylenia wyroku sądu odwoławczego zostało wydane

z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się do przedmiotowego wyroku Sądu Najwyższego, należy

odwołać się do orzecznictwa tego sądu, z którego jednoznacznie wynika, że

powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie

stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob.

postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Wskazać bowiem należy,

co wprost wynika z judykatury Sądu Najwyższego, że uchybienia wymienione w art.

439 § 1 k.p.k. zachodzą tylko wtedy, gdy zaistniały w rzeczywistości, a nie

pozornie, zaś przepisy regulujące bezwzględne przyczyny odwoławcze muszą być

interpretowane ściśle. Przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., określana

mianem „nienależytej obsady sądu”, tradycyjnie wiązana była i nadal być musi

wyłącznie z rozpoznaniem sprawy w składzie odbiegającym liczbowo lub

strukturalnie (jakościowo) od składu przewidzianego dla rozpoznania danej

kategorii spraw w sądzie określonego szczebla lub w danym postępowaniu.

Konsekwentnie, spod zakresu zastosowania tej regulacji, wyłączano także

przypadki stanowiące jedynie naruszenia natury organizacyjno-porządkowej (zob.

m. in. J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego, pod red. K. Dudki, WKP 2018,

komentarz do art. 439, teza 9). Uchybienia związane z zasiadaniem w składzie

orzekającym osoby, co do której zachodziły podstawy wyłączenia, o których mowa

w art. 41 § 1 k.p.k., konsekwentnie traktowane są jako względne przyczyny

odwoławcze. Uchybieniem mieszczącym się w treści art. 439 § 1 k.p.k. jest taka

IV KZ 35/25

5

więc tylko sytuacja, gdy w rozpoznaniu sprawy bierze udział sędzia podlegający

wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. (zob. m. in. R. A. Stefański, Wyłączenie

sędziego z mocy orzeczenia sądu, Przegląd Sądowy 2007, z. 6, s. 119;

postanowienie SN z dnia 24 lutego 2015 r., V KK 2/15; postanowienie SN z dnia 29

marca 2018 r., V KZ 15/18). Dostrzec przy tym trzeba, że art. 439 k.p.k. ma

charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że zaistnienie jednej z taksatywnie

wymienionych w nim przyczyn obliguje sąd do orzekania poza granicami

zaskarżenia i podniesionych zarzutów oraz niezależnie od wpływu uchybienia na

treść wyroku. Rodzi zatem konsekwencje często wykraczające poza oczekiwania

stron postępowania występujących z żądaniem przeprowadzenia kontroli

odwoławczej. Nie budzi więc wątpliwości, że zgodnie z zasadą exceptiones non

sunt extendendae przepis ten nie może być interpretowany rozszerzająco. Dotyczy

to nie tylko wzbogacania za pomocą wykładni samego katalogu z art. 439 § 1

k.p.k., lecz także dokonywania rozszerzającej interpretacji konkretnych przyczyn

odwoławczych (zob. postanowienie SN z dnia 12 lipca 2022 r., III KK 222/22).

Powyższych ustaleń nie może zmienić treść uchwały trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, która na

skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U

2/20, przestała obowiązywać, albowiem Trybunał stwierdził, że uchwała składu

połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu

Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z art. 179,

art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2

Konstytucji RP; art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1

EKPCz.

W kontekście przywołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy

zauważyć, że art. 8 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że konstytucja jest najwyższym

prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP

orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są

ostateczne. Wobec tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia

postępowania zmierzającego do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

jak też samodzielnego podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału (zob.

postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2024 r., I KK 107/23).

IV KZ 35/25

6

Dodatkowo trzeba podkreślić, że w dniu 15 lipca 2022 r. weszły w życie

przepisy art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów

powszechnych (dalej: p.u.s.p.) oraz art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o

Sądzie Najwyższym (dalej: uSN), w których dopuszczono jedyną możliwość

badania spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, z

uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania

po powołaniu, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do

naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik

sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru

sprawy. Jednocześnie w ustawach tych wskazano, że okoliczności

towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do

podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub

kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności (zob. art. 55 § 5 p.u.s.p. i

art. 29 § 3 u.SN).

W aktualnym stanie prawnym, wszelkie wątpliwości co do bezstronności i

niezawisłości sędziego sądu powszechnego, mające charakter systemowy lub

indywidualny, mogą zostać zweryfikowane jedynie w trybie procedury przewidzianej

w Prawie o ustroju sądów powszechnych (art. 42a § 3 p.u.s.p. w zw. z art. 42a § 6

pkt 6 p.u.s.p.). Procedura ta służy sądowej kontroli niezawisłości i bezstronności

sędziego, który ma brać udział w rozpoznawaniu konkretnej sprawy i w sposób

szczególny reguluje badanie kwestii niezawisłości i bezstronności sędziego w

kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu oraz jego postępowania po

powołaniu. Przywołane przepisy wyłączają zatem możliwość badania w innym

trybie przesłanek z art. 42a § 3 p.u.s.p., dotyczących badania spełnienia przez

sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności. Trzeba też zauważyć, że

procedura ta ma szczególny charakter gwarancyjny także dla sędziego, albowiem

w razie uwzględnienia wniosku strony, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem

doręcza się również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3

dni złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego, który w składzie

pięciu sędziów utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla

postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek (art. 42a § 13 p.u.s.p.).

IV KZ 35/25

7

Badanie przez Sąd Najwyższy lub sąd odwoławczy niezawisłości sędziego

pod kątem zaistnienia nienależytej obsady sądu, w trybie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

wprowadza zatem nieznaną ustawie procedurę o charakterze inkwizycyjnym oraz

stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 42a § 3 - § 14 p.u.s.p. i art. 7 w zw. z art.

87 Konstytucji RP, skutkujące jednocześnie pozbawieniem testowanego sędziego

prawa do właściwego rzeczowo i miejscowo sądu ustanowionego ustawą oraz

pozbawieniem prawa do skutecznego środka odwoławczego, a nadto

pozbawieniem prawa oskarżonego do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie –

co stanowi oczywiste i rażące naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP oraz

art. 6 ust. 1 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych

Wolności (zob. postanowienie SN z dnia 7 sierpnia 2024 r., I KZ 34/24). Zatem

uchylanie wyroków wydanych przez sędziów powołanych na urząd sędziego

na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej

Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, z uwagi na bezwzględną

przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., rażąco narusza

obowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej prawo. Takie procedowanie

podważa konstytucyjny ustrój demokratycznego państwa prawa, narusza

bezpieczeństwo prawne i stabilność orzeczeń oraz powoduje chaos i

anarchię. To konkretni sędziowie, wydający orzeczenia uchylające prawomocne

wyroki, jak i wyłączające sędziów od orzekania w konkretnych sprawach, jedynie z

uwagi na okoliczności towarzyszące ich powołaniu, bez powiązania z konkretną

sprawą, ponoszą pełną odpowiedzialność za zaistniały aktualnie kryzys wymiaru

sprawiedliwości, gdzie wyroki są bezprawnie rugowane z porządku prawnego, zaś

sędziowie są faktycznie pozbawiani możliwości orzekania, przez innych sędziów,

którzy działają wbrew prawu (zob. art. 107 § 1 p.u.s.p.).

Reasumując, powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2

k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 18 lipca 2024 r., V KO 38/24). Podnieść

bowiem trzeba, że sposób powołania sędziów na podstawie art. 9a ustawy z dnia 8

IV KZ 35/25

8

grudnia 2017 r., czyli przez Sejm, jest zgodny z Konstytucją, o czym orzekł

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 25 marca 2019 r., sygn. akt K 12/18.

W związku z powyższym, uchylenie przez Sąd Najwyższy wyroku Sądu

Okręgowego w Częstochowie z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt VI Ka 304/24,

jedynie z powodu nienależytej obsady sądu, z uwagi na tryb i datę powołania

sędziego, co skutkowało przerwaniem odbywania przez skazanego kary

pozbawienia wolności, wydane zostało bez podstawy prawnej, zaś jego skutki nie

powinny w ogóle zaistnieć w systemie prawnym. Przy czym skutki takiego działania

z jednej strony oznaczają przerwanie odbywania kary pozbawienia wolności i

przebywanie osoby prawomocnie skazanej na wolności, co narusza prawa osób

pokrzywdzonych. Z drugiej strony, jak chociażby w przedmiotowej sprawie,

dochodzi do niezasadnego stosowania najsurowszego środka zapobiegawczego w

postaci tymczasowego aresztowania, w miejsce odbywanej kary pozbawienia

wolności. Przekształcenie kary pozbawienia wolności w tymczasowe aresztowanie

wprowadza surowszy rygor warunków funkcjonowania oskarżonego w izolacji,

skutkujący pozbawieniem lub ograniczeniem po jego stronie szeregu uprawnień,

dotyczących m.in. widzeń, korespondencji, przepustek, możliwości ubiegania się o

przerwę w odbywaniu kary. Może także stać się podstawą do zasądzenia

odszkodowania lub zadośćuczynienia. Tym samym, z uwagi na nieznajdujące

podstawy w obowiązującym prawie uchylenie prawomocnego wyroku, co

skutkowało przerwaniem wykonania kary pozbawienia wolności, doszło do

naruszenia wobec oskarżonego prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym

terminie oraz naruszenia zasady rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności).

W związku z powyższym Sąd Najwyższy w rozpatrywanej sprawie stoi na

stanowisku, że oskarżony S. S. w dalszym ciągu winien odbywać karę pozbawienia

wolności. Powyższe nie oznacza jednak, że sąd ma podstawę prawną do

stosowania w miejsce kary pozbawienia wolności bardziej restrykcyjnego środka

zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Sąd Najwyższy w

obecnym składzie nie może akceptować, ani w żaden sposób sanować orzeczenia

niezgodnego z prawem i jego skutków, które są negatywne dla skazanego, a tym

samym ograniczają konstytucyjne prawa i wolności obywatelskie.

IV KZ 35/25

9

Sąd Najwyższy, sprawując kontrolę zażaleniową nad postanowieniem

o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, nie ma w obowiązującym stanie

prawnym kompetencji do usunięcia skutku naruszeń wskazanych przepisów,

niemniej orzekając w tym trybie obowiązany był do ich zasygnalizowania i

jednoznacznego sprecyzowania, bowiem rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w

przedmiotowej sprawie jest integralnie powiązane z zaskarżonym postanowieniem,

będącym jego konsekwencją.

Przechodząc zatem do kwestii oceny zasadności zaskarżonego

postanawiania, w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w przedmiotowej

sprawie nie zaistniały podstawy do zastosowania wobec S. S. najsurowszego

środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Stanowczo

trzeba uznać, że działanie contra lege, które stało się przyczyną zastosowania

tymczasowego aresztowania, nie daje Sądowi Najwyższemu uprawnienia do

stosowania surowszych ograniczeń w zakresie konstytucyjnych wolności

obywatelskich, do których nie doszłoby w przypadku działania na podstawie i w

granicach prawa, zgodnie z treścią art. 7 Konstytucji.

Podnieść trzeba, że Sąd Najwyższy w zaskarżonym postanowieniu powołał

się na przesłankę szczególną stosowania tymczasowego aresztowania, o której

mowa w art. 258 § 2 k.p.k. W lakonicznym uzasadnieniu Sąd Najwyższy stwierdził:

„natomiast wymierzone oskarżonemu przez Sąd I instancji kary jednostkowe jak i

kara łączna 4 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności wskazują na spełnienie

szczególnej przesłanki z art. 258 § 2 k.p.k. W takiej sytuacji tylko najsurowszy

środek zapobiegawczy zabezpieczy prawidłowy przebieg postepowania sądowego

przed Sądem Okręgowym w Częstochowie, natomiast inne środki zapobiegawcze

zadania tego nie spełnią”.

Powyższa teza nie zasługuje na akceptację. O ile podstawowym punktem

odniesienia przy ocenie zmaterializowania się przesłanki stosowania izolacyjnego

środka zapobiegawczego wymienionego w art. 258 § 2 k.p.k. jest ciężar gatunkowy

kary wymierzonej oskarżonemu przez sąd a quo (kara ta ma być in concreto karą

pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata), to stosowanie na tej podstawie

tymczasowego aresztowania nie może być uzależnione jedynie od dokonania

odpowiedniego ustalenia co do orzeczonej kary wskazanej w przepisie art. 32 pkt

IV KZ 35/25

10

3 k.k. o określonym wymiarze czasowym, bez uwzględnienia także innych

czynników związanych z tą karą rzutujących na ocenę jej surowości w określonym

momencie postępowania karnego, w szczególności zaszłości związanych z

wykonaniem wobec oskarżonego kary orzeczonej przez sąd pierwszej instancji.

Jest wszakże rzeczą oczywistą, że mogą one wpływać na to, że realnie

podlegająca wykonaniu kara pozbawienia wolności nie będzie już uznana za

surową w rozumieniu art. 258 § 2 k.p.k. (zob. postanowienie SN z dnia 27 marca

2025 r., III KZ 7/25; postanowienie SN z dnia 9 maja 2024 r., II KZ 22/24). Sytuacja

taka zaistnieje wówczas, gdy oskarżonemu pozostaje do odbycia mniej niż owe 3

lata (wskutek zaliczenia okresu tymczasowego aresztowania, bądź faktycznego

wykonania), które jako dolną granicę surowej kary przepis art. 258 § 2 k.p.k. uznaje

za warunek aresztowania na tej podstawie prawnej (zob. postanowienie SN z dnia

22 kwietnia 2009 r., II AKz 155/09). Co więcej, automatyczne stosowanie

tymczasowego aresztowania, gdy sąd pierwszej instancji skazał oskarżonego na

karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, byłoby niezgodne z ustawowym

celem stosowania środków zapobiegawczych, którym w myśl art. 249 § 1 k.p.k. jest

zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania, a także z zasadą

proporcjonalności ograniczenia wolności jednostki (art. 41 ust. 1 w zw. z art. 31 ust.

3 Konstytucji RP). Zasada ta znajduje wprost potwierdzenie w art. 258

§ 4 k.p.k., który nakazuje przed zastosowaniem określonego środka

zapobiegawczego rozważyć rodzaj i charakter obaw przyjętych za jego przesłankę

oraz nasilenie ich zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w

określonym jego stadium. Przepis ten jest funkcjonalnie powiązany z normą

zawartą w art. 257 § 1 k.p.k., zgodnie z którą nie stosuje się tymczasowego

aresztowania, jeśli wystarczający jest inny środek zapobiegawczy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że

wskutek uchylenia wyroku sądu odwoławczego i przekazania sprawy temu sądowi

do ponownego rozpoznania, w obrocie prawnym pozostaje nieprawomocny wyrok

Sądu Rejonowego w Częstochowie, na mocy którego oskarżony S. S. został

skazany na karę łączną 4 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności, czyli taką samą jak

przed sądem odwoławczym. Powyższa kara formalnie spełnia więc określone w art.

258 § 2 k.p.k. kryterium „surowości”. Z tej perspektywy nie może jednak ujść

IV KZ 35/25

11

uwadze, że w przedmiotowej sprawie wobec S. S. nieprzerwanie stosowany był

środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, począwszy od dnia

5 sierpnia 2022 r. do dnia 9 marca 2023 r. (217 dni, co daje ponad 7 miesięcy).

Następnie zaś, po uprawomocnieniu się wyroku, odbywał on karę pozbawienia

wolności od dnia 3 września 2024 r. do dnia 27 października 2025 r., zaś od dnia

28 października 2025 r. na mocy zaskarżonego orzeczenia Sądu Najwyższego

przebywa w areszcie śledczym. Tym samym oskarżony, przy uwzględnieniu

tymczasowego aresztowania, na dzień zastosowania wobec niego izolacyjnego

środka zapobiegawczego przez Sąd Najwyższy w dniu 28 października 2025 r.,

odbył łącznie rok i 9 miesięcy rzeczywistego pozbawienia wolności. Jak słusznie

zauważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia o zastosowaniu

tymczasowego aresztowania, koniec kary został przewidziany na 29 marca 2028 r.,

a zatem do odbycia oskarżonemu w dniu wydania zaskarżonego orzeczenia

pozostały 2 lata i 5 miesięcy pozbawienia wolności.

W tej sytuacji nawet biorąc pod uwagę karę łączną 4 lat i 2 miesięcy

pozbawienia wolności orzeczoną przez sąd pierwszej instancji, oskarżonemu S. S.

na dzień wydania zaskarżonego postanowienia pozostało do odbycia o 9 miesięcy

mniej niż 3 lata pozbawienia wolności. Pamiętać także należy, że z uwagi na

wniesienie kasacji jedynie przez obrońcę oskarżonego, a tym samym ograniczenia

wynikające z zakazu reformationis in peius, w ponownym postępowaniu

odwoławczym nie będzie możliwe orzeczenie kary surowszej niż 4 lata i 2 miesiące

pozbawienia wolności (zob. art. 443 zd. pierwsze k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k.),

z czego odbyto realnie w chwili orzekania rok i 9 miesięcy, a więc kara podlegająca

wykonaniu wynosiła wówczas 2 lata i 5 miesięcy. Powyższe w sposób oczywisty

wskazuje, że w dacie wydania zaskarżonego postanowienia brak było przesłanki

„surowej kary”, o której mowa w art. 258 § 2 k.p.k., na podstawie której Sąd

Najwyższy zastosował wobec oskarżonego S. S. środek zapobiegawczy w postaci

tymczasowego aresztowania. Tym samym zaskarżone postanowienie zapadło z

naruszeniem wskazanego przepisu wynikającym z jego błędnej wykładni, a

uchybienie to miało wpływ na treść tego orzeczenia, co skutkowało koniecznością

jego zmiany na nieizolacyjne środki zapobiegawcze.

IV KZ 35/25

12

Jednocześnie zauważyć należy, na co słusznie wskazał w zażaleniu obrońca

oskarżonego, że w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, Sąd

Rejonowy w Częstochowie postanowieniem z dnia 9 marca 2023 r., uchylił środek

zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania i zastosował środki

wolnościowe (k. 698v akt sprawy XVI K 59/23), które były stosowane do końca

postępowania sądowego. Dopiero w dniu 3 września 2024 r. oskarżony zaczął

odbywać karę pozbawienia wolności.

Mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego, jak również

dotychczasowy sposób zachowania oskarżonego i realizowania przez niego

obowiązków wynikających z jego sytuacji procesowej, Sąd Najwyższy uznał, że

prawidłowy tok postępowania odwoławczego zostanie w sposób wystarczający

zapewniony poprzez zastosowanie wobec oskarżonego S. S. wolnościowych

środków zapobiegawczych w postaci dozoru policji połączonego z obowiązkiem

zgłaszania się raz w tygodniu w jednostce Policji właściwej ze względu na miejsce

zamieszkania oskarżonego oraz zakaz opuszczania kraju.

W sprawie nie stwierdzono wskazanej w art. 258 § 2 k.p.k. podstawy do

zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego

toku postępowania, z uwagi na grożącą oskarżonemu surową karę. Sąd

Najwyższy, stosując najsurowszy ze środków zapobiegawczych w postaci

tymczasowego aresztowania, nie sprostał obowiązkowi ciągłego kontrolowania

zasadności stosowania tego środka (zob. wyrok SN z dnia 24 listopada 2009 r., III

KK 169/09) oraz wadliwie uznał, że możliwa do orzeczenia i realnie podlegająca

wykonaniu w dniu wydania zaskarżonego orzeczenia kara wobec S. S. była w

świetle stosowanych przepisów surowa.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia.

[J.J.]

[a.ł]

Stanisław Stankiewicz

Anna Dziergawka

Ryszard Witkowski

IV KZ 35/25

13