Sędzia powołany z udziałem nowej KRS nie może rozpoznać wniosku o wyłączenie innego sędziego

Obrońca G.B. zwrócił się o wyłączenie sędziego Igora Zgolińskiego od

udziału w rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego

od udziału w sprawie Sądu Najwyższego o sygn. akt V KK 149/25 z uwagi na

uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, a które to wątpliwości łączą się

z ryzykiem uznania w przyszłości, że w sprawie wystąpiło uchybienie w postaci

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu.

Wnioskodawca, wskazując na wadliwy tryb powołania sędziego Igora Zgolińskiego

do orzekania w Sądzie Najwyższym, powołał się na dotychczasowe orzecznictwo

tegoż Sądu jak również Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału

Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

V KK 149/25

2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Należy stwierdzić, że spełnione są przesłanki wyłączenia sędziego Igora

Zgolińskiego od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego.

W pierwszej kolejności należy wskazać, W uchwale trzech połączonych Izb

Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020) wskazano

wyraźnie, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa

ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy

o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.” Sąd Najwyższy

argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze

pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia

szczególnych warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można

zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych

dla zachowania niezawisłości i bezstronności. Brak takiej weryfikacji i brak

transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone

konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje

decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków

postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym

bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję

do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni

prawa, którego orzeczenia nie podlegają już efektywnej kontroli, pozwalającej na

weryfikację, czy spełnione zostały warunki bezstronności i niezawisłości sądu, w

składzie którego biorą udział osoby powołane na urząd sędziego Sądu

Najwyższego w wadliwej procedurze. Z tego powodu dochowanie najwyższych

standardów w procesie powoływania na urząd jest decydujące dla oceny czy osoba,

która to postępowanie przeszła, daje gwarancje niezawisłości i bezstronności Sądu

Najwyższego, gdy orzeka ona w danym składzie tego Sądu.” Zatem w stosunku do

osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego nie ma potrzeby

przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w cytowanej wyżej

uchwale.

V KK 149/25

3

Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje

okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwość co do jego

bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszy

wniosek o wyłącznie, w pełni podziela wykładnię tego przepisu przyjętą przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r. (sygn. akt II KO 30/21).

Sąd Najwyższy wskazał w tym postanowieniu, iż sama okoliczność wzięcia przez

konkretna osobę udziału w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową

Radą Sądownictwa w wadliwym konstytucyjnie składzie ukształtowanym na

podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, nie stanowi automatycznego powodu

do stwierdzenia, że zachodzi uzasadniona wątpliwość co do obiektywnej i

subiektywnej bezstronności takiej osoby w rozpoznawaniu spraw. Okoliczność ta

musi być jednak uwzględniana w szerszym zakresie, w szczególności

uwzględniając szczególną funkcję jaką pełni art. 41 § 1 k.p.k. stanowiąc podstawę

do ochrony prawa strony do niezależnego i bezstronnego sądu. Sąd Najwyższy

podkreślił, że „(w)ykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby

zapewnić skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy

przez niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna

umożliwiać także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do

naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii

Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC (por. postanowienie SN z dnia 10 lutego 2021

r., I NWW 3/21) (…) Rzeczą Sądu Najwyższego rozpoznającego wniosek na

podstawie art. 41 § 1 k.p.k. jest wyłączenie sędziego nie tylko wtedy, gdy zostanie

wykazana okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego

bezstronności, ale także wtedy, gdy orzekanie w tej sprawie przez tego sędziego

mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia

standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający w ogóle nie

stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, co przecież

mogłoby skutkować nie tylko odpowiedzialnością odszkodowawczą państwa (por.

sprawa Reczkowicz), ale również mogłoby prowadzić do złożenia wniosku o

wznowienie tego etapu postępowania (art. 540 § 3 k.p.k.).”

V KK 149/25

4

Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i

bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział

w procesie powoływania w Polsce sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa

Rada Sądownictwa, w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego

organ ten nie jest niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje,

że skład orzekający, w który wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie

stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego

ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie por.

postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21). Mając na względzie

wskazane stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sąd Najwyższy,

badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie sędziego, musi uwzględnić

fakt, że ew. orzeczenie wydane przez skład sądu z udziałem osób powołanych na

stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej prowadzonej przed Krajową Radą

Sądownictwa w wadliwie ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw, będzie obciążone wadą traktowaną przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust.

1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś na gruncie prawa polskiego, jako

bezwzględna przyczyna odwoławcza w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Dotyczy

to sędziego Igora Zgolińskiego, który w takim właśnie trybie został powołany do

orzekania w Sądzie Najwyższym postanowieniem Prezydenta RP. Należy przy tym

podkreślić, że standard prawa do sądu wynikający z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz

art. 6 ust. 1 EKPCz ma w pełni zastosowanie do postępowania kasacyjnego, o ile

takie postępowanie zostało przewidziane w określonej kategorii spraw (por.

postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r., sygn. akt I KZ 29/21 i zawarta tam

argumentacja oraz M. A. Nowicki, Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do

Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka, wyd. 7, s. 502 i cytowane

wyroki ETPC, P. Hofmański, A. Wróbel w: L. Garlicki [red.] Konwencja o Ochronie

Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1-8,

Warszawa 2010, s. 253).

Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że Konstytucja RP zastrzega

kompetencje do sprawowania wymiaru sprawiedliwości sądom, przewidzianym w

V KK 149/25

5

tejże Konstytucji. Jednym z tych sądów jest Sąd Najwyższy. Konstytucja RP

przewiduje, że sędzią w rozumieniu konstytucyjnym jest wyłącznie osoba,

powołana na stanowisko sędziego przez Prezydenta Rzeczpospolitej na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa. Brak spełnienia jednego z tych warunków powoduje,

że dana osoba, nie ma statusu sędziego w rozumieniu Konstytucji RP, nie może

więc sprawować wymiaru sprawiedliwości jako sąd, w tym Sąd Najwyższy, nawet

jeżeli ustawa zwykła dopuszcza procedurę, na podstawie której uzyskuje się

nominację na stanowisko sędziego, mimo braku spełnienia wyżej wymienionych

warunków konstytucyjnych. Można stwierdzić, że osoba taka ma status sędziego

wyłącznie w rozumieniu ustawowym, co nie upoważnia jej do wykonywania

kompetencji określonych w Konstytucji RP jako sprawowanie wymiaru

sprawiedliwości. Nie obejmują jej także konstytucyjne gwarancje przewidziane dla

osoby powołanej na urząd sędziego zgodnie z art. 179 Konstytucji RP.

Pan sędzia Igor Zgoliński otrzymał co prawda nominację na stanowisko

sędziego Sądu Najwyższego od Prezydenta RP, jednak nie na wniosek Krajowej

Rady Sądownictwa, o której mowa w Konstytucji RP, ale na wniosek organu,

którego skład utworzono na podstawie ustawy, niezgodnie z Konstytucją RP. Fakt,

że organ ten posługuje się taką sama nazwą – „Krajowa Rada Sądownictwa”, nie

zmienia postaci rzeczy, że z uwagi na jego ukształtowanie w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, stracił on charakter organu

konstytucyjnego. W tym stanie rzeczy nie został spełniony drugi warunek wskazany

w art. 179 Konstytucji RP, a pozwalający na uznanie, że Pan sędzia Igor Zgoliński

uzyskał status sędziego Sądu Najwyższego w rozumieniu Konstytucji RP, ze

wszystkimi tego konsekwencjami, także w zakresie możliwości sprawowania

wymiaru sprawiedliwości jako niezależny, bezstronny i niezwisły sąd w rozumieniu

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Wyżej wskazane okoliczności czynią koniecznym uznać za zasadne

wyłączenie sędziego Igora Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu wniosku o

wyłączenie sędziego Ryszarda Witkowskiego od rozpozania sprawy prowadzonej

w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą V KK 149/25 z uwagi na to, że sąd, w którego

składzie by uczestniczył, nie spełniałby kryteriów określonych w art. 45 ust. 1

V KK 149/25

6

Konstytucji RP oraz 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zaś

postępowanie prowadzone przez taki sąd byłoby obciążone wadą traktowaną na

gruncie wykładni przyjętej w uchwale trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z

dnia 23 stycznia 2020 r. jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k. (co do przyczyn związania każdego składu Sądu Najwyższego wspomnianą

uchwałą mająca moc zasady prawnej – zob. postanowienie SN z dnia 16 września

2021 r. I KZ 29/21).

Należy przy tym podkreslić, że zarzuty podniesione we wniosku o wyłączenie

sędziego Ryszarda Witkowskiego, a dotyczące wadliwej procedury powołania go

na stanowisko sędziego, w tym samym stopniu odnoszą się do powołania na urząd

sędziego Igora Zgolińskiego. Tym samym rozpoznanie wniosku o wyłączenie

sędziego Ryszarda Witkowskiego przez sędziego Igora Zgolińskiego stanowiłoby

rażące naruszenie zasady nemo iudex in causa sua (nikt nie powinien być sędzią

we własnej sprawie).

[J.J.]

[a.ł]

Włodzimierz Wróbel