Wyrok o zadośćuczynienie dla córki represjonowanego uchylony z powodu wadliwego składu sądu

Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi z dnia 14 maja 1947r. w

sprawie o sygn. akt Sr 392/47 P. N. został uznany winnym i skazany za popełnienie

czynu z art. 14§1 dekretu z dnia 13 czerwca 1946r. o przestępstwach szczególnie

niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa na karę 10 lat pozbawienia wolności,

przy czym na podstawie art.5§1 pkt 2 ustawy z 22 lutego 1947r. o amnestii

złagodzono skazanemu tę karę o połowę, to jest do 5 lat.

Postanowieniem Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 27 czerwca 1947r. w

sprawie o sygn. akt Sn. S. Odw. S. 1440/47 utrzymano w mocy powyższy wyrok.

P. N. został zwolniony z zakładu karnego w dniu 31 stycznia 1952r.

Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 6 grudnia 2024r. w sprawie o

sygn. akt XVIII Ko 24/24 Un stwierdził nieważność wyroku Wojskowego Sądu

Rejonowego w Łodzi z dnia 14 maja 1947r. oraz postanowienia Najwyższego Sądu

Wojskowego z dnia 27 czerwca 1947r. wydanych w tej sprawie.

W dniu 11 kwietnia 2025r. pełnomocnik S. Ż. - córki represjonowanego - wniósł

o zasądzenie na jej rzecz zadośćuczynienia w wysokości 1.200.000 zł oraz

odszkodowania w wysokości 210.000 złotych za szkody wynikłe z wykonania kary

pozbawienia wolności orzeczonej wyżej wymienionymi wyrokami.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 16 października

2025r. w sprawie III Ko 233/25 zasądził od Skarbu na rzecz S. Ż. kwotę 400.000

złotych tytułem zadośćuczynienia oraz kwotę 70.000 złotych tytułem odszkodowania

wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia za krzywdę i szkodę poniesione przez jej ojca P. N. w związku z odbyciem

przez niego kary pozbawienia wolności orzeczonej w związku z jego działalnością na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Apelacje od tego wyroku złożył pełnomocnik wnioskodawczyni podnosząc w

niej zrzut:

- obrazy prawa materialnego tj. art. 8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o

uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec represjonowanych za działalność

na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego poprzez błędną jego wykładnię i

uznanie, że kwota zadośćuczynienia należnego represjonowanemu w przypadku

jego śmierci winna być podzielona na wszystkich uprawnionych żyjących w chwili

wejścia w życie ustawy, a przez to uznanie, że zadośćuczynienie należne P. N.,

V KK 291/26

3

winno w niniejszej sprawie zostać podzielone na 3 części, mimo że w chwili orzekania

żyła już tylko jedna osoba uprawniona tj. wnioskodawczyni, co doprowadziło do

nieuzasadnionego ograniczenia zadośćuczynienia i odszkodowania należnego

wnioskodawczyni do 1/3 części, w sytuacji, gdy w chwili zainicjowania wniosku,

pozostali uprawnieni po śmierci P. N. już nie żyli.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę wyroku Sądu I instancji i

podwyższenie zasadzonego zadośćuczynienia do kwoty 1.200.000 zł oraz

zasądzonego odszkodowania do kwoty 210.000 zł na rzecz wnioskodawczyni, z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia wyroku.

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem dnia 5 lutego 2026r. utrzymał w mocy

zaskarżony wyrok.

Kasację od tego wyroku wywiódł pełnomocnik wnioskodawczyni i zarzucił w

niej:

- rażącą obrazę przepisów prawa procesowego, która mogła mieć wpływ na

treść wyroku, tj. art. 433§2 k.p.k. w zw. z art. 457§3 k.p.k. , w zw. z art. 8 ust. 1

ustawy z dnia z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych

wobec represjonowanych za działalność na rzecz niezależnego bytu Państwa

Polskiego, poprzez niewłaściwe odniesienie się przez Sąd II instancji do zarzutu

dotyczącego, obrazy prawa materialnego podniesionego w apelacji i uznanie, że

kwota zadośćuczynienia należnego represjonowanemu w przypadku jego śmierci

winna być podzielona na wszystkich uprawnionych żyjących w chwili wejścia w życie

ustawy, a przez to uznanie, że zadośćuczynienie należne P. N., winno w niniejszej

sprawie zostać podzielone na 3 części, mimo, że w chwili inicjowania wniosku o

zadośćuczynienie w niniejszej sprawie żyła już tylko jedna osoba uprawniona tj.

wnioskodawczyni S. Ż., co doprowadziło do nieuzasadnionego ograniczenia

zadośćuczynienia należnego wnioskodawczyni do 1/3 części, w sytuacji, gdy żona

represjonowanego oraz jego syn zmarli wcześniej, co z kolei doprowadziło do

błędnego nieuwzględnienia przez Sąd odwoławczy zarzutów apelacyjnych

podniesionych przez pełnomocnika wnioskodawczyni i utrzymania zaskarżonego

wyroku w mocy.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

V KK 291/26

4

Kasacja jest zasadna, choć nie z powodów wskazanych przez skarżącego.

Obowiązkiem Sądu Najwyższego jest zbadanie sprawy nie tylko w granicach

zaskarżenia, ale również w zakresie tego, czy rozstrzygniecie nie jest dotknięte

którąś z bezwzględnych przesłanek odwoławczych. A taka sytuacja miała miejsce w

niniejszej sprawie. Sąd Apelacyjny rozpoznający tę sprawę był nienależycie

obsadzony. W jego składzie zasiadał bowiem Sędzia X. Y.. Kwestia instytucjonalnej

bezstronności tego sędziego była już przedmiotem badania przez Sąd Najwyższy i

skutkowała przeprowadzeniem stosownych testów. Każdorazowo testy te wypadły

dla wskazanego Sędziego negatywnie. Wobec stwierdzenia zachodzenia

bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439§1 pkt 2 k.p.k. orzeczenie wydane z

udziałem tego Sędziego w sprawach V KK 141/24, V KK 368/24, V KS 7/25, V KK

275/25, V KK 240/25, V KK 269/25, V KK 558/25, V KK 299/25, V KK 316/25 zostały

uchylone, a sprawy przekazane do ponownego rozpoznania.

Sytuacja związana z oceną przebiegu kariery zawodowej tego Sędziego, a w

szczególności jego awansów mających miejsce po 2018r., w konsekwencji zaś jego

powiązań z przedstawicielami władzy wykonawczej, nie uległa jakiejkolwiek zmianie.

Wobec powyższego, aby nie powielać przedstawionej już przez Sąd

Najwyższy argumentacji zawartej w uzasadnieniach wskazanych wyżej orzeczeń

wystarczające dla potrzeb niniejszego uzasadnienia, tytułem rekapitulacji, będzie

zacytowanie fragmentu uzasadnienia wyroku ze sprawy V KS 7/25:

„Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie po dokonaniu analizy rozwoju

kariery sędziowskiej pana sędziego X. Y., powiązanej z licznymi awansami i

rozpatrywanej przez pryzmat sytuacji ogólnoustrojowej i sądowniczej w naszym kraju

trwającej od 2017 roku, stwierdził, że niespotykanie szybkie postępy w karierze

zawodowej tego sędziego zawdzięczał on wyłącznie znalezieniu się w gronie

sędziów cieszących się szczególnym zaufaniem ze strony resortu sprawiedliwości,

przekraczającym granice typowego zaufania jakiego należy oczekiwać w relacjach:

sędzia – organ władzy wykonawczej i podzielił wnioski wyprowadzone w sprawach:

V KK 141/24 i V KK 368/24, w których Sąd Najwyższy dał wyraz przekonaniu, że pan

sędzia nie jest sędzią bezstronnym, a sąd w którego składzie zasiadał jest sądem

obsadzonym nienależycie w rozumieniu art. 439 1 pkt 2 k.p.k.

Ujawnione ustalenia zmaterializowały uzasadnione wątpliwości odnośnie

instytucjonalnej bezstronności pana sędziego Sądu Apelacyjnego X. Y., co

implikowało stwierdzenie, że skład sądu, w którym orzekał na etapie odwoławczym

V KK 291/26

5

(…), nie spełniał standardu należytej obsady sądu, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k., z uwagi na niedochowanie gwarancji bezstronności i niezależności

wymaganych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji

Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych.

Tytułem zakończenia trzeba podkreślić, że w demokratycznym państwie

prawa każdemu przysługuje prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, a standard tej niezawisłości i

bezstronności sądu, jako element prawa do sądu ustanowionego ustawą,

wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty

Praw Podstawowych musi być rozumiany jako niezawisłość i bezstronność członków

składu orzekającego. Niezawisłość jako dbałość o niezależnych sędziów i niezależne

sądy uzasadnia się interesem ogółu społeczeństwa. Ma ona zapewniać stabilność w

wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości bez względu na zmiany, jakie mogą

zachodzić w organach władzy ustawodawczej i wykonawczej”.

Sam zaś przebieg owej kariery zawodowej Sędziego X. Y. w oparciu o dane

z jego akt osobowych został bardzo szczegółowo opisany w uzasadnieniu wyroku w

sprawie V KK 41/24.

W tej sytuacji przyjąć należy, w ocenie Sądu Najwyższego orzekającego w

niniejszym składzie, że również wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 5 lutego

2026r. w sprawie wniosku S. Ż. dotknięty jest bezwzględną przesłanką odwoławczą

z art. 439§1 pkt 2 k.p.k. – Sąd rozpoznający tę sprawę był nienależycie obsadzony z

uwagi na zasiadanie w jego składzie Sędziego X. Y..

Skutkiem powyższego było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Odwoławczy powinien zadbać

przede wszystkim o to, by nastąpiło to w należytym składzie.

Kierując się przedstawionymi względami Sąd Najwyższy orzekł, jak na

wstępie.

[J.J.]

[r.g.]

Jerzy Grubba

Zbigniew Puszkarski

Eugeniusz Wildowicz

V KK 291/26

6