Wyrok łączny przekazany do ponownego rozpoznania bez podstawy. SN uchylił to orzeczenie

V KS 41/25

2

W dniu 6 sierpnia 2024 roku Sąd Rejonowy w Wejherowie w sprawie o sygn.

akt II K 1150/23 skazanego J. N. wydał wyrok łączny, mocą którego, przy

zastosowaniu art. 4 § 1 k.k.:

1. na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 85a k.k., art. 86 § 1 k.k., art. 87 § 1 k.k. w zw. z

art. 91 § 3 k.k. w miejsce wymierzonych skazanemu J. N. kar pozbawienia

wolności opisanych w punktach 6, 10-34 części wstępnej wyroku oraz kar

ograniczenia wolności, opisanych w punktach 5 oraz 7 części wstępnej

wyroku, wymierzył skazanemu karę łączną 9 lat i 3 miesięcy pozbawienia

wolności;

2. na podstawie art. 85 § 1 k.k., art. 86 § 1 i 2 k.k. w miejsce wymierzonych

skazanemu J. N. kar grzywny w wyrokach opisanych w pkt 4 i 34 części

wstępnej wyroku orzekł karę łączną 300 stawek dziennych grzywny, ustalając

stawkę dzienną w wysokości 10 złotych;

3. na podstawie art. 90 § 2 k.k. w zw. z art. 85 § 1 i 2 k.k. połączył środki karne w

postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych orzeczone

wyrokami opisanymi w pkt 5, 6, 7 i 22 części wstępnej wyroku i w ich miejsce

orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów

mechanicznych na okres 13 lat;

4. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie karne w zakresie możliwości

wydania wyroku łącznego obejmującego kary orzeczone pozostałymi wyrokami;

5. pozostałe rozstrzygnięcia w wyrokach wskazanych w pkt I pozostawił do

odrębnego wykonania;

6. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. M. kwotę 295,20 zł tytułem

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz

skazanego;

7. zwolnił skazanego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.

V KS 41/25

3

Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca skazanego, zarzucając

rażącą niewspółmierność orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności i łącznego

środka karnego.

Po rozpoznaniu apelacji obrońcy skazanego, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia

10 marca 2025 r., sygn. akt V Ka 50/25, uchylił zaskarżony wyrok w zakresie

rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV i V i w tej części przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu

w Wejherowie do ponownego rozpoznania.

Skargę na wyrok Sądu odwoławczego wniósł Prokuragtor Rejonowy w

Wejherowie zarzucając rażące naruszenie prawa procesowego, a to art. 437 § 2

k.p.k. polegające na uchyleniu wyroku łącznego Sądu Rejonowego w Wejherowie z

dnia 6 sierpnia 2024 roku, w zakresie rozstrzygnięć z pkt I, II, III, IV, V i przekazanie

w tej części sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wejherowie,

podczas gdy w realiach przedmiotowej sprawy nie zachodziła konieczność

ponownego przeprowadzenia przewodu sądowego w całości.

W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga wniesiona przez prokuratora jest zasadna.

Zgodnie z art. 539a § 3 k.p.k. skarga od wyroku sądu odwoławczego

uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego

rozpoznania może być wniesiona wyłącznie z powodu naruszenia art. 437 k.p.k. lub

z powodu uchybień określonych w art. 439 § 1 k.p.k. Z kolei przepis art. 437 § 2 k.p.k.

stanowi, że uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454

k.p.k. lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

W realiach rozpoznawanej sprawy jako podstawę uchylenia wyroku Sądu

pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sąd

odwoławczy wskazał art. 437 § 2 k.p.k. (rubryka 4.1. uzasadnienia zaskarżonego

wyroku), to jest konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości -

uzasadniając to tym, że „stwierdzone przez sąd odwoławczy z urzędu naruszenie

V KS 41/25

4

prawa materialnego sprawia, iż wyrok wydany przez Sąd Rejonowy nie odpowiada

prawu, zaś utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia byłoby rażąco

niesprawiedliwe w znaczeniu wynikającym z art. 440 k.p.k.”.

W kontekście powyższych rozważań Sądu ad quem skarżący trafnie wskazał,

że, wbrew wywodom Sądu odwoławczego, nie zaistniała w sprawie żadna z

przewidzianych ustawą karnoprocesową okoliczności uzasadniających

przeprowadzenie postępowania dowodowego na nowo w całości. W szczególności

nie zachodziła konieczność uchylenia wyroku Sądu meriti wskazana przez Sąd

drugiej instancji w związku z tym, że „naruszenie w rozpoznawanej sprawie reguł

prawa międzyczasowego określonych w art. 4 § 1 k.k. (…) prowadzi do rażącej

niesprawiedliwości orzeczenia, a tym samym do uchybienia przepisowi art. 440 k.p.k.

W niniejszej sprawie, stosując w sposób prawidłowy art. 4 § 1 k.k., należało

ukształtować względem skazanego karę łączną w oparciu o reguły obowiązujące nie

przed dniem 24 czerwca 2020 roku (jak uczynił to sąd meriti w zaskarżonym wyroku

łącznym), a w oparciu o zasady łączenia kar obowiązujące począwszy od tej daty, a

ustanowione na mocy „ustawy o dopłatach”. Rozwiązanie takie byłoby przy tym

względniejszym dla skazanego, niż oparcie orzeczenia o karze łącznej w sposób, jak

uczynił to Sąd Rejonowy (tj. w oparciu o zasady obowiązujące przed 24 czerwca

2020 roku) …”.

Przepis art. 440 k.p.k., jako niewymieniony w art. 437 § 2 k.p.k., nie stanowi

samodzielnej przesłanki wydania wyroku uchylającego wyrok sądu pierwszej

instancji i przekazującego sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania (zob.

m.in. D. Świecki, w: D. Świecki (red.), Kodeks postepowania karnego. Komentarz,

Warszawa 2021, uwagi do art. 539a - teza 52). W orzecznictwie dostrzega się, iż

„rażąca niesprawiedliwość” pozwala na zainicjowanie kontroli poza granicami

zaskarżenia i podniesionych w środku odwoławczym zarzutów, natomiast podstawa

wydania orzeczenia kasatoryjnego zachodzi tylko w razie stwierdzenia konieczności

przeprowadzenia pierwszoinstancyjnego przewodu na nowo lub w warunkach

zakazu naruszenia reguły ne peius, przy zaskarżeniu wyroku na niekorzyść (zob.

wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2017 r., V KS 1/17). Z tego też względu

w ramach skargi na wyrok sądu odwoławczego zarzut będzie należało podnosić na

zasadzie art. 539a § 3 w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. bez bezpośredniego odniesienia

V KS 41/25

5

do art. 440 k.p.k., który nie jest określony w art. 437 § 2 k.p.k. jako podstawa

uchylenia. Kwestia oceny niesprawiedliwości orzeczenia sądu a quo przez sąd

drugiej instancji będzie wszakże irrelewantna w kontekście kontroli skargowej, gdyż

Sąd Najwyższy, nie będzie wnikał w ocenę zasadności merytorycznego twierdzenia

o owej niesprawiedliwości (por. D. Gil, Skarga na wyrok sądu odwoławczego jako

nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia w procesie karnym, Ius et Administratio

2016, Nr 3, s. 89.). Należy jednak zwrócić uwagę, że z praktycznego punktu widzenia

może dochodzić do prób kreowania, na kanwie rażącej niesprawiedliwości wyroku

pierwszoinstancyjnego, argumentacji wzmacniającej potrzebę uchylenia orzeczenia

ze względu na rzekomą konieczność przeprowadzenia przewodu sądowego na nowo

w całości. Odnosząc się do już przywołanej interpretacji przesłanki ujętej w art. 437

§ 2 zd. 2 in fine k.p.k., należałoby mieć na względzie zwłaszcza te sytuacje,

w których sąd drugiej instancji, dążąc do usunięcia rażącej niesprawiedliwości

wyroku sądu pierwszej isnatancji, musiałby przykładowo przeprowadzić

postępowanie dowodowe niemalże w całości czy też w znacznej części, zakładając,

iż wskutek tego owa niesprawiedliwość zostanie wyeliminowana.

W aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw do uchylenia orzeczenia na

niekorzyść oskarżonego, jeżeli jego utrzymanie w mocy było rażąco niesprawiedliwe,

w innych sytuacjach aniżeli wpisujących się w podstawy uchylenia zawarte

w art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k. Dotyczy to też np. konieczności poprawienia opisu czynu

na niekorzyść oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, jeżeli zarzut naruszenia

prawa w tym zakresie nie został podniesiony w apelacji wniesionej na niekorzyść

oskarżonego. Samo poprawienie (uzupełnienie) opisu czynu, jeżeli pozwalają na to

poczynione przez sąd meriti ustalenia faktyczne, nie wymaga powtórzenia przewodu

sądowego w całości. Jest jednak jednocześnie zmianą wyroku na niekorzyść

oskarżonego, której na podstawie art. 440 k.p.k. - w jego obecnym brzmieniu - sąd

odwoławczy nie może przeprowadzić.

Słusznie wskazał prokurator w uzasadnianiu wniesionej skargi, że na gruncie

niniejszej sprawy uznać należy, iż Sąd odwoławczy dopuścił się uchybienia przepisu

art. 437 § 2 k.p.k., ponieważ z uzasadnienia tego orzeczenia nie wynika, aby

stwierdzono jakiekolwiek uchybienia w przebiegu przewodu sądowego

przeprowadzonego przez Sąd Rejonowy, w szczególności nie wskazano błędów

V KS 41/25

6

procesowych mogących skutkować nierzetelnością postępowania, czy wreszcie nie

zakwestionowano kompletności materiału dowodowego niezbędnego do wydania

rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Skoro zatem Sąd ad quem dostrzegł

konieczność innego ukształtowania na nowo węzła kary łącznej, był nie tylko

uprawniony, ale wręcz zobowiązany do wydania orzeczenia merytorycznego.

Obowiązek merytorycznego, reformatoryjnego orzekania przez Sąd odwoławczy

wynika wprost z obowiązującego aktualnie brzmienia przepisu art. 437 § 2 zd. 2 k.p.k.

Sąd Okręgowy przyjął, ze stosowną w tym aspekcie argumentacją prawną, że

zasady określone w art. 85 § 1 k.k., art. 91 § 2 k.k. i art. 91 a k.k. - w brzmieniu

obowiązującym od dnia 24 czerwca 2020 roku, pozwalają na orzeczenie względem

skazanego J. N. trzech kar łącznych pozbawienia wolności, z których dwie

obejmować mogą ponadto z mocy art. 87 § 1 k.k. także kary ograniczenia wolności

orzeczone za przestępstwa popełnione po dniu wejścia w życie „ustawy o dopłatach”

wyrokami skazującymi wydanymi przez Sąd Rejonowy w Goleniowe w sprawie o

sygn. akt II K 679/21 i przez Sąd Rejonowy w Kołobrzegu w sprawie o sygn. akt II K

480/21.

Na gruncie przedmiotowej sprawy nie zachodziła zatem konieczność

powtórzenia całości przewodu sądowego, co wyłączałoby kompetencję sądu

odwoławczego do merytorycznego orzekania. Uchylenie zaskarżonego apelacją

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji

stanowiło rażące naruszenie przepisu art. 437 § 2 k.p.k., co zostało wykazane w

złożonym nadzwyczajnym środku zaskarżenia.

Z uwagi na powyższe, zaskarżony wyrok podlegać musiał uchyleniu, a sprawa

została przekazana do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W jego toku Sąd Okręgowy w Gdańsku uwzględni wyrażone powyżej zapatrywania

prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 539f k.p.k.) i rozstrzygnie w zgodzie z

obowiązującymi przepisami prawa.

[J.J.]

[a.ł]

V KS 41/25

7

Jacek Błaszczyk Jarosław Matras Andrzej Stępka