Sąd oddalił apelację banku, kredyt denominowany w CHF pozostaje nieważny

Pozwem skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W., powódka E. K. domagała się:

1/ zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 123.070,49 zł tytułem zwrotu świadczenia nienależnego, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonym od dnia 20 lipca 2022r. do dnia zapłaty;

2/ ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., że umowa kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) z dnia 9 września 2005 r. zawarta pomiędzy stroną powodową a stroną pozwaną jest nieważna;

ewentualnie:

3/ ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c., że postanowienia: par. 1 ust. 4, par. 8 ust. 2 umowy kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) z dnia 9 września 2005r. zawartej pomiędzy stroną powodową a stroną pozwaną, a także postanowienia par. 33 i 34 ust. 1 Regulaminu udzielania przez Bank (...) S.A. kredytów hipotecznych dla osób fizycznych w zakresie odnoszącym się do denominacji kredytu, są bezskuteczne wobec strony powodowej tj. nie wiążą jej.

W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2023 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy:

1.uustalił, że umowa kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) z dni 9.09.2005 r zawarta pomiędzy powódką a pozwanym jest nieważna.

2.zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 123.070,49 zł (sto dwadzieścia trzy tysiące siedemdziesiąt złotych 49/00) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 20.07.2022 do dnia zapłaty.

3.zasądził od pozwanego a rzecz powódki kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych 00/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty z tytułu zwrotu kosztów procesu.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie następujących ustaleń i rozważań:

Dnia 9 września 2005 r. powódka zawarła z pozwanym umowę kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) na kwotę 48.853,97 CHF. Powódka zawarł umowę jako konsument. Kredyt został przeznaczony na sfinansowanie zakupu prawa własności lokalu mieszkalnego nr (...) przy ulicy (...) w B. o nr KW (...) (par. 1 ust. 1, par. 2 umowy)

Kwota kredytu w wysokości 48.853,97 CHF stanowiła kwotę, w oparciu o którą obliczana była kwota kredytu wyrażona w złotych przy uruchomieniu kredytu oraz przy spłacie rat kapitału i odsetek. Uruchomienie kredytu następowało w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu na CHF po kursie kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia kredytu. W przypadku wzrostu kursu CHF w okresie między dniem zawarcia umowy a dniem uruchomienia kredytu bank mógł obniżyć kwotę kredytu wyrażoną w CHF w takim stopniu, aby nie przekraczała 88,24% wartości przedmiotu kredytowania. Zmiana kwoty kredytu w związku ze zmianą kursu nie wymaga zawarcia aneksu do umowy kredytu (par. 1 ust. 3-5 umowy).

W umowie wskazano, że kredyt został udzielony na okres od dnia 9 września 2005r. do 15 września 2035r. (termin spłaty kredytu). Od kwoty udzielonego kredytu bank pobierał od powódki prowizję przygotowawczą w wysokości 1 % kwoty kredytu tj. 488,54 CHF. Wypłata kredytu nastąpiła jednorazowo.

Na podstawie umowy kredytu powódka była zobowiązana do spłaty kredytu w terminach i kwotach określonych w harmonogramie spłat stanowiącym integralną część umowy. Spłata następowała w złotych, według kursu sprzedaży ogłaszanego przez bank na dzień spłaty określony w umowie. Kredytobiorca w celu umożliwienia spłaty upoważniała bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę rat kredytu wraz z odsetkami, prowizjami oraz innymi kosztami i należnościami banku z jej rachunku prowadzonego w banku. (par. 8 ust. 1, 2 i 4 umowy).

Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie było ustalane jako suma stopy bazowej i stałej marży banku wynoszącej 1 p.p. Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia umowy wynosiło 1,80 % w stosunku rocznym. Stopa procentowa ulegała zmianie w okresach 6 miesięcznych, liczonych od dnia podpisania umowy, przy czym dla ustalania stopy procentowej na pierwszy 6- miesięczny okres jako stopę bazową przyjmowano odpowiednią stawkę LIBOR 6M notowaną na 2 dni robocze przed podpisaniem umowy. Dla ustalenia stopy procentowej na następne 60 miesięczne okresy jasko stopę bazową przyjmowano odpowiednią stawkę LIBOR 6M na 2 dni robocze przed zakończeniem poprzedniego okresu. W przypadku zmiany oprocentowania bank był zobowiązany do doręczenia kredytobiorcy harmonogramu spłat określający nową wysokość rat.

Prawnym zabezpieczeniem spłaty kredytu były: weksel własny in blanco wystawiony przez kredytobiorcę, hipoteka kaucyjna do kwoty 200.000 zł ustanowiona na kredytowanej nieruchomości, cesja na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości obciążonej hipoteką i weksel własny in blanco z klauzulą „bez protestu” wystawiony przez kredytobiorcę na rzecz TU (...)S.A. wraz z deklaracją wekslową.

Integralną częścią umowy był Regulamin udzielania przez Bank (...) kredytów hipotecznych dla osób fizycznych. Zgodnie z jego paragrafem 33 realizacja kredytu denominowanego następowała w złotych w wysokości odpowiadającej równowartości kredytu wyrażonej w walucie wymienialnej przeliczone według Tabeli kursów, po kursie kupna:

- dewiz w przypadku bezgotówkowej realizacji kredytu,

- pieniędzy w przypadku gotówkowej realizacji kredytu.

W paragrafie 34 ust. 1 Regulaminu wskazano natomiast, ze spłata kredytu denominowanego wraz z odsetkami następowała w złotych, w ratach określonych w walucie bazowej kredytu w umowie kredytu, po ustalonym według Tabeli kursie sprzedaży:

- dewiz przy płatnościach w formie bezgotówkowej,

- pieniędzy przy płatnościach w formie gotówkowej.

Pismem z dnia 20 czerwca 2022r. powódka skierowała do pozwanego reklamację domagając się rozliczenia umowy kredytu w związku z zawarciem w jej treści niedozwolonych postanowień umownych. Pozwany odmówił uwzględnienia reklamacji.

Od dnia zawarcia umowy do dnia 13 października 2022r. powódka wpłaciła na rzecz pozwanego w ramach wykonywania przedmiotowej umowy kredytu kwotę 123.070,49 zł. Powódka nadal spłaca swoje zobowiązanie kredytowe.

Umowa zawarta została przez strony z wykorzystaniem przedłożonego przez bank wzorca umownego, bez możliwości negocjacji jej treści. Oferta kredytu w CHF została przedstawiona przez pracownika banku powódce jako nie rodząca większych zagrożeń z uwagi na stabilność waluty. Informowano ją, że kurs CHF nie powinien podlegać większym wahaniom. Powódce nie została przedstawiona symulacja związana ze zmianą kursu CHF i wpływem tych zmian na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych. Ponadto, stronie powodowej nie wytłumaczono mechanizmu indeksacji kredytu.

Powyższy stan faktyczny Sąd pierwszej instancji ustalił na podstawie dokumentów złożonych przez strony w toku postępowania, jak również na podstawie uznanych za wiarygodne zeznań powódki.

Na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. Sąd Okręgowy pominął dowód z opinii biegłego.

Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Okręgowy uznał, że strona powodowa w niniejszej sprawie posiadała interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.). Dalej Sąd pierwszej instancji odniósł się do zarzutów dotyczących abuzywności postanowień umownych. Podkreślił, że przedmiotem oceny należy uczynić § 1 ust. 4 umowy, § 8 ust.2 umowy oraz § 33 i § 34 ust.1 Regulaminu). Odwołał się do przesłanek abuzywności z art. 385

1 k.c. Przyjął, że strona powodowa posiadała status konsumenta (art. 22

1 k.c.) oraz, że kwestionowane postanowienia nie zostały indywidualnie uzgodnione z powódką. Sporne klauzule stanowiły element świadczenia głównego stron, jednak nie można uznać, aby zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd Okręgowy uznał również, iż kwestionowane postanowienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszają interes konsumenta, gdyż powierzały bankowi jednostronne, nieograniczone i całkowicie uznaniowe – przynajmniej w świetle umowy – uprawnienie do ustalenia kursu waluty, według którego ustalana jest wysokość zobowiązania kredytobiorcy. Sąd podkreślił, że irrelewantny jest sposób korzystania przez bank z umownego uprawnienia, podobniej jak i wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawa antyspreadowa). Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę na nieograniczone ryzyko walutowe, na jakie został narażony konsument. Reasumując, przyjął, iż kwestionowane postanowienia są abuzywne, zaś sankcją – brak związania nimi konsumenta, co nie odnosi się jednak do postanowień określających świadczenia główne stron. W takim przypadku sankcją jest nieważność całej umowy. Sąd podkreślił, że nie ma możliwości zastąpienia postanowień abuzywnych przepisami dyspozytywnymi, w szczególności art. 358 § 2 k.c.

Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotowa umowa kredytu zawarta między stronami jest w całości nieważna, jakkolwiek dostrzegł, iż nie jest to nieważność bezwzględna w rozumieniu art. 58 § 1 k.c.

Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 385

1 k.c. ustalił, że umowa kredytu hipotecznego denominowanego nr (...) z dnia 9 września 2005r. zawarta pomiędzy stroną powodową a stroną pozwaną jest nieważna (punkt 1 wyroku) z uwagi na zastosowanie w niej postanowień niedozwolonych.

Sąd I instancji uznał, że żądanie o zapłatę jest zasadne w całości jako świadczenie nienależne na podstawie art. 405 k.c. w zw. z 410 § 1 k.c. Nie podzielił podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia oraz zarzutu potrącenia.

Mając powyższe okoliczności na względzie w punkcie 2 wyroku, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 123.070,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 lipca 2022r. do dnia zapłaty- zgodnie z żądaniem pozwu.

Sąd Okręgowy zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z art. 481 § 1 k.c.- zgodnie z żądaniem pozwu. Pozwany w dniu 19 lipca 2022 r. zajął odmowne stanowisko w zakresie złożonej jemu reklamacji a zatem w dniu następnym tj. 20 lipca 2022 r. mógł spełnić żądanie powódki bez zbędnej zwłoki.

O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł w pkt 3 wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c.

Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając go w całości. Przedmiotowemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 227 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez niezasadne pominięcie obszernej argumentacji Pozwanej przedstawionej w toku postępowania, którą Pozwana w całości podtrzymuje, a w konsekwencji dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego:

1.poprzez błędne ustalenie, że udzielony Powodowi kredyt był kredytem w walucie PLN, gdy tymczasem z dopuszczonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów (w szczególności Umowa Kredytu wraz z załącznikami, w tym Regulamin,) jednoznacznie wynika, że był to kredyt określony jako denominowany we franku szwajcarskim, czego logiczną konsekwencją musi być uznanie, że walutą kredytu udzielonego powodom jest waluta CHF;

2.poprzez błędne ustalenie, że w Umowie Kredytu wraz z załącznikami, nie określono jakiegokolwiek elementu koniecznego dla ważności Umowy Kredytu, w szczególności nie określono kwoty i waluty kredytu, w sytuacji, gdy z dopuszczonych przez Sąd pierwszej instancji dowodów (w szczególności Umowa Kredytu wraz z załącznikami) wynika, że Strony zgodnie ustaliły, że Strona Powodowa otrzyma od Pozwanego kredyt w we wskazanej w Umowie Kredytu walucie - frank szwajcarski, która to kwota po przeliczeniu na PLN i wypłaceniu dla wygody Powoda w PLN stanowić miała kwotę jak najbardziej zbliżoną do podanej jedynie pomocniczo kwoty w walucie złoty polski, nie przekraczając jej jednak; co odpowiadało zgodnemu zamiarowi Stron i celowi umowy (art. 65 k.c.), a przede wszystkim potrzebom i interesom Strony Powodowej;

3.poprzez błędne ustalenie przez Sąd pierwszej instancji, że Pozwany (Bank) ustalał czy też mógł kursy kupna i sprzedaży waluty CHF stosowane do wykonywania Umowy Kredytu dowolnie, gdy tymczasem jedynie nieznacznie odbiegał od kursów kupna i sprzedaży ogłaszanych przez NBP, zaś stosowanie tego kursu było nie tylko powszechnie znanym zwyczajem rynkowym (art. 56 oraz 65 k.c.), którego stosowanie Strony umownie dopuściły, ale także stanowiło uprawnienie a zarazem obowiązek Banku (wynikający z także umownie dopuszczonego przez Strony do stosowania art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego);

4.poprzez nieuzasadnione danie wiary zeznaniom Powoda, w szczególności, że bliżej nieokreślony pracownik Pozwanej złożył rzekomo zapewnienie, że kurs walutowy lub wysokość raty kredytu ma w ogóle nie zmienić się lub zmieniać się jedynie nieznacznie;

5.poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań Powoda przeciw dokumentom w kwestii objętych porozumieniem Stron zawartym w Umowie Kredytu wraz z załącznikami i dowolne przyjęcie za prawdziwe twierdzeń Powoda niezgodnych z treścią Umowy Kredytu wraz z załącznikami;

6.poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji szeregu istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności:

a.wskazanego przez samą Stronę Powodową jej braku zdolności kredytowej w walucie PLN;

b.wskazanego przez samą Stronę Powodową faktu, że wybrała ona kredyt u Pozwanej spośród szeregu innych kredytów, w tym kredytów walutowych;

c.niedochowania przez Stronę Powodową należytej staranności (art. 355 k.c.) polegającej na tym, że Strona Powodowa podpisała Umowę Kredytu mimo, że nie wszystko - jak sama zeznała - było dla niej w Umowie Kredytu jasne, czego jednak nie zgłosiła Pozwanej przed podpisaniem Umowy Kredytu, a przy tym nie poszukiwała brakującej jej wiedzy ani u Pozwanej ani u jakiegokolwiek innego podmiotu, szczególnie w czasie, gdy możliwe było odstąpienie od Umowy Kredytu;

d.nieuwzględnienie przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa została wszechstronnie - zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w dacie zawarcia Umowy Kredytu - poinformowana przez Pozwaną w Umowie Kredytu i znajdujących się w aktach sprawy załącznikach do niej o ryzyku związanym z zaciąganym kredytem, w zakresie wymaganym przez obowiązujące w chwili zawierania Umowy Kredytu przepisy prawa i rekomendacje organów nadzoru.

co spowodowało błędne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności zaś uznanie, że nie uzgodniono z Stroną Powodową indywidualnie zastosowanego w wykonaniu Umowy Kredytu kursu walutowego, a w konsekwencji wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem i słusznością

7.poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa nie wiedziała po jakim kursie uruchomiony zostanie kredyt oraz spłacane będą raty kredytowe;

8.poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że stosowanie przez Pozwaną kursów, o których mowa w art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego, jest niezgodne z prawem oraz stanowi niedozwolone postanowienie umowne; w szczególności Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że przepis art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego jest, jako przepis rangi ustawy, przepisem szczególnym

(lex specialis) wobec przepisów kodeksu cywilnego (także przepisy rangi ustawy), co przesądza o tym, że korzystanie przez banki, w tym Pozwaną do wykonania Umowy Kredytu, z bankowych tabel walutowych nie może być uznane za sprzeczne z prawem;

9.poprzez błędne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że dana Pozwanej przez Ustawodawcę na mocy art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego swoboda kształtowania kursu walutowego zawartego w tabelach kursowych została przez Pozwaną przekroczona, co świadczy rzekomo o rażącym naruszeniu praw strony powodowej, podczas gdy kwestia ta nie została w żaden sposób wykazana przez stronę powodową;;

10.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że stosowanie kursów walutowych przez Pozwaną jest - z woli Ustawodawcy - jej prawem i jednocześnie obowiązkiem, wynikającym z przepisu art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego;

11.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że nigdy, w tym w szczególności w chwili zawarcia Umowy Kredytu nie było, nie jest i prawdopodobnie nigdy nie będzie, możliwe przewidzenie, jak będą kształtowały się w przyszłości kursy poszczególnych walut względem siebie, w tym w szczególności kurs waluty CHF wobec waluty PLN, i bezzasadne przyjęcie, że Pozwana miała obowiązek wzór taki podać , zaś skutkiem jego niewskazania najpóźniej na dzień zawarcia Umowy Kredytu jest w szczególności nieważność Umowy Kredytu;

12.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że istotny wzrost kursu CHF/PLN po dniu zawarcia Umowy Kredytu jest następstwem okoliczności, na które Pozwana nie miała wpływu, a w konsekwencji nie ponosi odpowiedzialności i błędne przypisanie przez Sąd pierwszej instancji odpowiedzialności za ten wzrost Pozwanej, a co najmniej uznanie, że Pozwana nie poinformowała odpowiednio szczegółowo strony powodowej o tym, że kurs ten może tak istotnie wzrosnąć, podczas gdy Pozwana wystarczająco szczegółowo poinformowała stronę powodową o ryzyku stopy procentowej i ryzyku walutowym w Umowie Kredytu i załącznikach do niej;

13.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że nie tylko Pozwana, ale także Strona Powodowa miała obowiązek przygotować się należycie do zawarcia Umowy Kredytu, poprzez wykazanie odpowiedniego stopnia staranności i zapobiegliwości, które w realiach sprawy niniejszej polegały w szczególności na: (a) obowiązku starannego przeczytania ze zrozumieniem Umowy Kredytu wraz z załącznikami przed jej podpisaniem, (b) wstrzymania się ze złożeniem podpisu pod Umową Kredytu wraz z załącznikami do czasu zrozumienia przez Powoda w całości i bez żadnej wątpliwości ich treści, a także w sytuacji, gdyby Powód nie akceptował treści Umowy Kredytu w jakiejkolwiek części; (c) zadawania pytań, o ile coś było dla Strony Powodowej niejasne, (d) skorzystania w miarę potrzeb z doradztwa osób trzecich oraz (e) zapoznania się z historycznymi tabelami walutowymi Pozwanej, publikowanymi w szczególności w placówkach Pozwanej oraz w internecie, w celu zorientowania się, jak kursy takie kształtowały się historycznie, jaka była ich zmienność w czasie, jak kształtowała się różnica między tymi kursami a np. kursem średnim NBP (kurs średni NBP także jest publikowany w tabeli kursów); zdaniem strony pozwanej jedynie co najwyżej nieuzasadnione zwiększenie wysokości spreadu po dniu zawarcia Umowy Kredytu, nie zaś samo stosowanie kursów walutowych pochodzących z tabeli kursowej, co przecież

expressis verbis polecił czynić Ustawodawca (art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego), mogłoby być badane z punktu widzenia możliwości naruszenia praw Powoda i skutkować ewentualną nieważnością Umowy Kredytu, kwestia ta jednak nie była w ogóle badana w toku postępowania, przez co uznać należy, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy;

14.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że zeznania Strony Powodowej w zakresie, w jakim są sprzeczne z treścią Umowy Kredytu wraz z załącznikami lub nie znajdują w nich pokrycia powinny zostać uznane w realiach stanu faktycznego sprawy niniejszej za dowolne i pominięte oraz bezzasadne danie im wiary mimo wspomnianej sprzeczności z Umową Kredytu wraz z załącznikami oraz mimo tego, że zeznania te składane były wiele lat po zawarciu Umowy Kredytu, zaś Umowa Kredytu wraz z załącznikami wskazywała obiektywnie na odmienne od prezentowanego w zeznaniach Strony Powodowej kształtowanie się stanu rzeczy na dzień zawarcia Umowy Kredytu;

15.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że zeznania Strony Powodowej wskazywały jednoznacznie na to, iż nie przeczytała ona należycie starannie Umowy Kredytu przed jej podpisaniem, wskutek czego nie poznała treści tej Umowy Kredytu, mimo, że była napisana zrozumiałym językiem;

16.uchylenie się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania sposobu wykonywania przez Strony Umowy Kredytu wraz z załącznikami, w tym Regulaminem, w tym faktu konsekwentnego niekorzystania przez Stronę Powodową z możliwości przewalutowania kredytu;

17.uchylenie się przez Sąd pierwszej instancji od rzeczywistego zbadania znaczenia, szczególnie w kontekście art. 245-247 k.p.c., faktu złożenia przez Stronę Powodową podpisów pod Umową Kredytu wraz z załącznikami i innymi dokumentami przedstawionymi Stronie Powodowej do dnia zawarcia Umowy Kredytu - dla określenia rzeczywistego zakresu dostarczonej Stronie Powodowej przez Pozwaną przed zawarciem Umowy Kredytu wiedzy o ryzyku stopy procentowej oraz ryzyku walutowym oraz o kursach walutowych stosowanych do ustalania świadczeń stron Umowy Kredytu;

18.uchylenie się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania wpływu niedochowania przez Stronę Powodową należytej staranności (art. 355 k.c.);

19.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Strony zgodnie postanowiły, że w sprawach nie uregulowanych przez nie w sposób odrębny, stosowane będą przepisy odpowiednich ustaw, w tym kodeksu cywilnego i prawa bankowego, co powoduje, że przepis ten stanowi umowną podstawę stosowania w relacjach stron w szczególności art. 56, 65, 354 oraz 358 § 2 k.c.; podobnie strony umownie zaakceptowały też stosowanie przepisów prawa bankowego, w tym jego art. 111 ust. 1 pkt. 4;

20.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Strony zgodnie chciały zawrzeć Umowę Kredytu w walucie CHF, jednak dokonać wypłaty kredytu oraz dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w walucie PLN, co wymagało stosowania przeliczeń między walutami PLN i CHF oraz faktu, że sposób ustalenia kursów stosowanych do tego celu w Umowie Kredytu mieścił się w granicach swobody umów i nie stanowił niedozwolonych postanowień umownych, w szczególności dlatego, że nie naruszał - zwłaszcza rażąco - interesów Strony Powodowej;

21.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że ewentualne naruszenie interesów Strony Powodowej przez Pozwaną żadną miarą nie może być uznane za rażące, w szczególności z uwagi na niewielką różnicę między kursami kupna i sprzedaży przewidzianymi w Umowie Kredytu, a kursami kupna i sprzedaży Narodowego Banku Polskiego oraz kursem średnim Narodowego Banku Polskiego;

22.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa bez zastrzeżeń przyjęła świadczenie Pozwanej, a w szczególności nie zwróciła świadczenia Pozwanej jako nie odpowiadającego jej potrzebom lub jakoby niezgodnego z Umową Kredytu, lecz przez lata ze świadczenia tego korzystała, wskutek czego Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że zgodne z art. 453 k.c. w sprawie doszło - co najmniej

per facta concludentia - do skutecznej realizacji zobowiązania Pozwanej wobec Strony Powodowej wynikającego z Umowy Kredytu; jeśli uznać zastosowanie tabelowych kursów CHF/PLN za nieskuteczne i niemożliwe do zastąpienia na podstawie art. 56 k.c. przez średni kurs NBP, wypłaconą Stronie Powodowej kwotę w PLN należałoby oprocentować według stopy WIBOR+marża Banku;

23.niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Umowa Kredytu może być dalej wykonywana, gdyż w przypadku skutecznego zakwestionowania możliwości zastosowania do rozliczeń Stron kursów walutowych (tabelowych) Pozwanej, zastosowanie powinien znaleźć - w szczególności na podstawie umownie dopuszczonego do stosowania przez Strony art. 56 k.c. - średni kurs NBP; w razie przyjęcia, że Umowa Kredytu dotyczy kredytu w walucie PLN, nie budzi wątpliwości, że Pozwana pożyczyła Stronie Powodowej kwotę faktycznie jej wypłaconą w walucie PLN, zaś Strona Powodowa świadczenie to przyjęła i z udostępnionego jej kapitału przez szereg lat korzystała, wskutek czego uznać należy, że Strona Powodowa zawarła z Pozwaną umowę kredytu, ewentualnie zaś umowę pożyczki, na kwotę faktycznie jej wypłaconą w walucie PLN oprocentowaną stopą WIBOR + marża przewidziana w Umowie Kredytu.

24.błędne obciążenie przez Sąd pierwszej instancji strony pozwanej skutkami niestabilności orzecznictwa w tzw. sprawach frankowych;

25. błędne uznanie, że strona pozwana jest względem powódki wzbogacona;

II.przepisów prawa materialnego, tj.:

1.art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe poprzez ich błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że zawarta pomiędzy Pozwanym i Stroną Powodową Umowa Kredytu nie spełnia wymogów tych przepisów, przez co jest nieważna na podstawie art. 58 k.c., w szczególności ponieważ nie zawiera wszystkich obligatoryjnych - w dacie zawarcia Umowy Kredytu - elementów umowy kredytu, ewentualnie sprzeczna jest z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy w rzeczywistości umowa zawarta pomiędzy Stronami zawiera wszystkie wymagane tymi przepisami elementy, w tym kwotę i walutę kredytu (CHF) co przesądza o jej ważności;

2.art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że postanowienia Umowy Kredytu dotyczące sposobu wykonania zobowiązań przez Strony Umowy Kredytu tj. postanowienia przewidujące wypłatę kredytu i spłatę kredytu w innej walucie niż waluta zobowiązania stanowiły w dacie zawarcia Umowy Kredytu

essentialia negotii Umowy Kredytu, podczas gdy w rzeczywistości

essentialia negotii umowy kredytu zostały wskazane wyłącznie w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego i dotyczą zobowiązania Banku do oddania do dyspozycji Strony Powodowej kwoty środków pieniężnych oraz zobowiązania Strony Powodowej do zwrotu kwoty kredytu wraz z odsetkami oraz zapłaty ewentualnej prowizji (a nie sposobu wykonania Umowy Kredytu przez jej strony);

3.art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Prawo bankowe w związku z art. 353

1 k.c. poprzez błędne zastosowanie tych przepisów - zwłaszcza w wersji obowiązującej w dacie zawarcia Umowy Kredytu - i bezzasadne przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że:

a)w umowie o kredyt denominowany należy określić wysokość kredytu w walucie PLN, co świadczy o tym, że Sąd pierwszej instancji błędnie nie dostrzegł, że konstrukcja kredytu denominowanego rozróżnia walutę zobowiązania, czyli w tym przypadku franki szwajcarskie (CHF) oraz walutę wykonania zobowiązania tj. walutę spełnienia świadczeń przez strony umowy polegających na wypłacie i spłacie kredytu, czyli w tym przypadku złote polskie (PLN); w konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że Umowa Kredytu łącząca strony prawidłowo wskazywała kwotę i walutę kredytu (kredyt został udzielony we wskazanej kwocie CHF), a kwotę w PLN wskazano jedynie pomocniczo i technicznie, w szczególności w celu łatwiejszego wykorzystania kredytu na zakup towarów i usług budowlanych w Polsce oraz ułatwienia spłaty rat kapitałowo-odsetkowych;

b)w umowie kredytu denominowanego nie można określić kursu CHF stosowanego do ustalenia wysokości świadczenia stron w złotych poprzez odesłanie do tabeli kursowej Banku, a umowa, w której wysokość świadczeń stron jest współkształtowana przez tabele kursowe, może być uznana za naruszającą granice swobody umów, podczas gdy stosowanie przez banki, w tym Pozwaną, tabel kursowych nie tylko było powszechnie znanym zwyczajem rynkowym zgodnie zaaprobowanym przez Strony (art. 56 i 65 k.c.) dopuszczonym umownie przez strony, ale także uprawnieniem i jednocześnie obowiązkiem prawnym Pozwanej wynikającym z przepisu bezwzględnie obowiązującego w dacie zawarcia Umowy Kredytu (art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego);

4.art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 353

1 k.c. poprzez błędne zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że w umowie kredytu denominowanego nie można określić kursu CHF stosowanego do ustalenia wysokości świadczenia stron w złotych poprzez odesłanie do tabeli kursowej Banku, a umowa, w której wysokość świadczeń stron jest współkształtowana przez tabele kursowe, może być uznana za naruszającą granice swobody umów;

5.art. 58 § 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że umowa kredytu, w szczególności poprzez rzekomo nierównomierne rozłożenie ryzyka kursowego oraz rzekomo nienależyte wykonanie przez Bank obowiązku informacyjnego, naruszała rzekomo zasady współżycia społecznego, co w oczywisty sposób nie odpowiada prawdzie, gdyż zarówno ryzyko walutowe rozłożone było odpowiednio między Strony, jak i należycie spełniony został przez Pozwaną wobec Powoda obowiązek informacyjny;

6.art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 69 ust. 1 i 2

Prawa bankowego, oraz w związku z art. 353

1 k.c., art. 56 k.c. i art. 354 k.c. poprzez błędne ich zastosowanie, ewentualnie niezastosowanie, i przyjęcie, że odesłanie do kursu zawartego w tabeli kursowej Banku, pozwala Bankowi na stosowanie kursu całkowicie dowolnego, co świadczy o tym, że Sąd pierwszej instancji bezzasadnie pominął, że umowa o kredyt, jak każda inna umowa powinna być wykonywana zgodnie z zasadami współżycia społecznego, ustalonymi zwyczajami oraz zgodnie z celem zawartej umowy, które to zasady, zwyczaje oraz cel wyznaczają granice prawidłowego wykonania umowy przez strony, zaś ani strona powodowa nie wykazała, ani też Sąd pierwszej instancji nie zbadał, czy doszło do przekroczenia granic wskazanych powyżej zasad współżycia społecznego, ustalonych zwyczajów oraz celu umowy, lecz a priori - bez stosownego badania, wbrew rzeczywistemu stanowi rzeczy - Sąd ten uznał, że do takiego przekroczenia doszło;

7.art. 65 § 1 i 2 k.c. a także art. 4 tzw. ustawy antyspreadowej w związku z art. 69 ust. 3

Prawa bankowego

oraz w związku z art. 58 § 3 k.c. poprzez ich błędne niezastosowanie i w konsekwencji zanegowanie możliwości wykonywania zobowiązania Strony Powodowej poprzez spłatę kredytu w CHF;

8.art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 56 k.c. w związku z art. 354 k.c. w związku z art. 358 § 2 k.c. poprzez ich błędne niezastosowanie i w konsekwencji zanegowanie możliwości wykonywania zobowiązania wynikającego z Umowy Kredytu przy uwzględnieniu normy określającej wartość waluty obcej poprzez zastosowanie kursu średniego CHF ogłaszanego przez NBP;

9.art. 58 § 1 - 3 k.c. w związku z art. 353

1 k.c. w związku z art. 2 i 32 Konstytucji RP poprzez błędne zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że umowa o kredyt będąca przedmiotem sporu, ze względu na to, że przewidywała wypłatę i spłatę kredytu w złotych przy zastosowaniu kursu CHF z tabeli kursowej Banku, narusza istotę stosunku zobowiązaniowego oraz zasady współżycia społecznego, a przez to jest nieważna;

10.naruszenie art. 385

1 § 1 k.c. w związku z art. 385

2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że postanowienia dotyczące kursu kupna i kursu sprzedaży z tabeli kursów Banku są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mimo, że Sąd nie poczynił należytych ustaleń w zakresie przesłanki naruszenia interesów Strony Powodowej w sposób rażący oraz nie ma podstaw do uznania, że kwestionowane postanowienia były sprzeczne z dobrymi obyczajami z uwagi na jedynie hipotetyczne (choć nierzeczywiste) ryzyko, że Bank będzie nadużywał prawa do ustalania kursu w tabeli kursowej i będzie ustalał ten kurs całkowicie w oderwaniu od realiów rynkowych, co niewątpliwie nie miało miejsca;

11.naruszenie art. 385

1 § 1 k.c. w związku z art. 385

2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów i przyjęcie, że postanowienia dotyczące ryzyka walutowego są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mimo, że Sąd nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie przesłanki naruszenia interesów Strony Powodowej w sposób rażący oraz nie ma podstaw do uznania, że kwestionowane postanowienia były sprzeczne z dobrymi obyczajami;

12.art. 385

1 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z art. 358 § 2 k.c., w związku z motywem 13 Dyrektywy 93/13 w związku z art. 4 ustawy antyspreadowej oraz w związku z art. 69 ust. 3

Prawa bankowego

poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że po stwierdzeniu abuzywności klauzul odwołujących się do tabel kursów walut Banku (różnicy kursowej) i ich usunięciu z treści spornej umowy kredytu, umowy tej nie można dalej wykonywać jako umowy kredytu denominowanego, ponieważ luk powstałych w jej treści nie można uzupełnić przepisem dyspozytywnym, gdy tymczasem możliwość uzupełnienia luk w umowie powstałych po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień istnieje - gdyż umownie wskazały ją same Strony (przepisy kodeksu cywilnego, przepisy Prawa bankowego), a norma określona w art. 358 § 2 k.c. może być zastosowana do stosunków prawnych powstałych przed jej wejściem w życie i obowiązujących w dniu jej wejścia w życie, a ponadto na rynku finansowym istniał jeszcze przed wejściem w życie art. 358 § 2 k.c. zwyczaj rynkowy (art. 56 k.c.) odpowiadający temu przepisowi (w przypadku potrzeby dokonania przeliczeń między walutami, w braku odmiennego postanowienia Stron lub jego bezskuteczności, stosuje się średni kurs NBP);

13.naruszenie art. 385

1 § 2 k.c. w związku z art. 6 Dyrektywy 93/13 w związku z art. 2 oraz 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej poprzez błędne zastosowanie art. 385

1 § 2 k.c. w związku z art. 6 Dyrektywy 93/13, w sposób który prowadzi do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego jakimi są zasada równości, zasada pewności prawa oraz zasada proporcjonalności wynikające z art. 2 i 32 Konstytucji RP oraz z art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej;

14.art. 453 k.c. przez jego niezastosowanie, mimo, że spełniona została hipoteza tego przepisu;

15.art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie, mimo, że spełniona została hipoteza tego przepisu.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W odpowiedzi na apelacje powódka wniosła o oddalenie apelacji strony pozwanej w całości jako oczywiście bezzasadnej (k. 294-298).

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:

Apelacja nie była uzasadniona.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przyjmuje je za własne, co czyni zbędnym ponowne ich szczegółowe przytaczanie (art.387 § 2

1 pkt 1 k.p.c.). Podobnie Sąd Apelacyjny podziela dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę dowodów, oraz ocenę prawną poczynionych w sprawie prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie braku podstaw prawnych do dalszego utrzymywania w obrocie prawnym przedmiotowej umowy.

Przechodząc do poszczególnych zarzutów apelacji, w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, gdyż od tego zależało, czy prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego.

Nietrafnym okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. mający polegać na niezasadnym pominięciu obszernej argumentacji pozwanej przedstawionej w toku postępowania, a w konsekwencji dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego.

Zarzuty te były rozbudowane, jednak w ocenie Sadu Apelacyjnego można sprowadzić je do zarzutów dotyczących:

- błędnego ustalenia, że udzielony powodowi kredyt był kredytem w walucie PLN, a nie w walucie CHF;

- błędnego ustalenie, że w umowie kredytu nie określono elementu koniecznego dla ważności Umowy Kredytu, w szczególności nie określono kwoty i waluty kredytu;

- błędnego ustalenia że Pozwany (Bank) ustalał czy też mógł kursy kupna i sprzedaży waluty CHF stosowane do wykonywania Umowy Kredytu dowolnie;

- nieuzasadnionego dania wiary zeznaniom Powoda;

- przeprowadzenie dowodu z zeznań Powoda przeciw dokumentom;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji szeregu istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności: wskazanego przez samą Stronę Powodową jej braku zdolności kredytowej w walucie PLN, faktu, że wybrała kredyt u Pozwanej spośród szeregu innych kredytów, w tym kredytów walutowych, niedochowania przez Stronę Powodową należytej staranności (art. 355 k.c.), nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa została wszechstronnie poinformowana o ryzyku związanym z zaciąganym kredytem;

- błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa nie wiedziała po jakim kursie uruchomiony zostanie kredyt oraz spłacane będą raty kredytowe;

- błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że stosowanie przez Pozwaną kursów, o których mowa w art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego, jest niezgodne z prawem oraz stanowi niedozwolone postanowienie umowne;

- błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że dana Pozwanej przez Ustawodawcę na mocy art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego swoboda kształtowania kursu walutowego zawartego w tabelach kursowych została przez Pozwaną przekroczona, co świadczy rzekomo o rażącym naruszeniu praw strony powodowej;

-niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że stosowanie kursów walutowych przez Pozwaną jest jej prawem i jednocześnie obowiązkiem, wynikającym z przepisu art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że nigdy, w tym w szczególności w chwili zawarcia Umowy Kredytu nie było, nie jest i prawdopodobnie nigdy nie będzie, możliwe przewidzenie, jak będą kształtowały się w przyszłości kursy poszczególnych walut, w tym w szczególności kurs waluty CHF wobec waluty PLN;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że istotny wzrost kursu CHF/PLN po dniu zawarcia Umowy Kredytu jest następstwem okoliczności, na które Pozwana nie miała wpływu;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że nie tylko Pozwana, ale także Strona Powodowa miała obowiązek przygotować się należycie do zawarcia Umowy Kredytu;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że zeznania Strony Powodowej w zakresie, w jakim są sprzeczne z treścią Umowy Kredytu wraz z załącznikami lub nie znajdują w nich pokrycia powinny zostać uznane w realiach stanu faktycznego sprawy niniejszej za dowolne i pominięte;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że zeznania Strony Powodowej wskazywały jednoznacznie na to, iż nie przeczytała ona należycie starannie Umowy Kredytu przed jej podpisaniem;

- uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania sposobu wykonywania przez Strony Umowy Kredytu wraz z załącznikami, w tym Regulaminem, w tym faktu konsekwentnego niekorzystania przez Stronę Powodową z możliwości przewalutowania kredytu;

- uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od rzeczywistego zbadania znaczenia faktu złożenia przez Stronę Powodową podpisów pod Umową Kredytu wraz z załącznikami i innymi dokumentami przedstawionymi Stronie Powodowej do dnia zawarcia Umowy Kredytu - dla określenia rzeczywistego zakresu dostarczonej przed zawarciem Umowy Kredytu wiedzy o ryzyku stopy procentowej oraz ryzyku walutowym oraz o kursach walutowych stosowanych do ustalania świadczeń stron Umowy Kredytu;

-uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania wpływu niedochowania przez Stronę Powodową należytej staranności (art. 355 k.c.);

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że Strony zgodnie postanowiły, że w sprawach nie uregulowanych przez nie w sposób odrębny, stosowane będą przepisy odpowiednich ustaw, w tym kodeksu cywilnego i prawa bankowego, co powoduje, że przepis ten stanowi umowną podstawę stosowania w relacjach stron w szczególności art. 56, 65, 354 oraz 358 § 2 k.c.; podobnie strony umownie zaakceptowały też stosowanie przepisów prawa bankowego, w tym jego art. 111 ust. 1 pkt. 4;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że Strony zgodnie chciały zawrzeć Umowę Kredytu w walucie CHF, jednak dokonać wypłaty kredytu oraz dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych w walucie PLN;

- niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że ewentualne naruszenie interesów Strony Powodowej przez Pozwaną żadną miarą nie może być uznane za rażące;

- niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa bez zastrzeżeń przyjęła świadczenie Pozwanej, wskutek czego Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że zgodne z art. 453 k.c. w sprawie doszło - co najmniej

per facta concludentia - do skutecznej realizacji zobowiązania Pozwanej wobec Strony Powodowej wynikającego z Umowy Kredytu; jeśli uznać zastosowanie tabelowych kursów CHF/PLN za nieskuteczne i niemożliwe do zastąpienia na podstawie art. 56 k.c. przez średni kurs NBP, wypłaconą Stronie Powodowej kwotę w PLN należałoby oprocentować według stopy WIBOR+marża Banku;

- niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że Umowa Kredytu może być dalej wykonywana;

- błędnego obciążenia przez Sąd pierwszej instancji strony pozwanej skutkami niestabilności orzecznictwa w tzw. sprawach frankowych;

- błędnego uznania, że strona pozwana jest względem powódki wzbogacona.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w dużej mierze powyższe kwestie odnosiły się do materialnoprawnej oceny przedmiotowej umowy i będą one omówione w związku z oceną zarzutów naruszenia prawa materialnego.

W tym miejscu należałoby wyjaśnić kwestię kwalifikacji udzielonego powódce kredytu. W doktrynie i orzecznictwie posługuje się pojęciem kredytu: indeksowanego, denominowanego i walutowego. W kredycie walutowym sensu stricte wysokość kredytu w umowie jest wyrażona w walucie obcej i wypłacona zostaje także w walucie obcej. Kredyt „denominowany” oznacza kredyt wyrażony w walucie obcej (np. CHF) ale wypłacony (uruchomiony) w PLN. W tym drugim przypadku kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo-odsetkowych również w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty). Kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitał) stanowiącą określoną równowartość waluty obcej, w zależności od bieżącego kursu wymiany walut, wraz z odsetkami oraz ewentualnie innymi opłatami. Z kolei kredyt indeksowany kursem waluty obcej to kredyt wyrażony w walucie polskiej (PLN), przy czym na dzień uruchomienia kredytu kwota kapitału kredytu (lub jej część – transza) przeliczana jest na walutę obcą (według bieżącego kursu wymiany waluty), która to kwota stanowi następnie podstawę ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. Wysokość kolejnych rat kapitałowo – odsetkowych określana jest zatem w walucie obcej, ale ich spłata dokonywana jest w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej na dzień spłaty). Kredyt „denominowany” wyrażony w walucie obcej (np. CHF) ale wypłacony (uruchomiony) w PLN jest funkcjonalnie tożsamy z kredytem indeksowanym w wyżej wskazanym rozumieniu (zob. więcej, A. Grebieniow, K. Osajda,

Kredyty walutowe. Węzłowe zagadnienia. Studia i Analizy Sądu Najwyższego. Materiały Naukowe, Tom VII, Warszawa 2019, s.14-16 i tam powołane orzecznictwo, zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2019 r. IV CSK 13/19, LEX nr 2741776 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114).

Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy, wprawdzie z § 1 ust.1 umowy wynika, że kredytobiorcy udzielono kredytu w wysokości 48.853,97 CHF, jednak bezsporne było, że wypłacono go – a następnie spłacano – w złotych polskich, co potwierdza treść § 1 ust. 4 umowy (k. 32), z którego wynika, iż uruchomienie kredytu następuje w złotych polskich oraz § 8 ust. 2umowy (k.32v), z którego wynika, iż spłata kredytu także następuje w złotych polskich.

Nie budzi zatem wątpliwości, że

in casu strony zawarły umowę kredytu denominowanego w wyżej wskazanym rozumieniu a nie kredytu walutowego – z wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami. Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne rozważania Sądu pierwszej instancji w tym zakresie.

Co do zarzutu „błędnego ustalenia, że w umowie kredytu nie określono elementu koniecznego dla ważności Umowy Kredytu, w szczególności nie określono kwoty i waluty kredytu” to zarzut ten był o tyle chybiony, iż Sąd pierwszej instancji nie kwestionował co do zasady dopuszczalności zawierania umów o kredyt denominowany w ramach zasady swobody umów (art. 353

1 k.c.), zaś nieważność umowy wywodził z wyeliminowania z umowy postanowień abuzywnych dotyczących indeksacji.

Co do zarzutu błędnego ustalenia że „Pozwany (Bank) ustalał czy też mógł kursy kupna i sprzedaży waluty CHF stosowane do wykonywania Umowy Kredytu dowolnie” to po pierwsze kwestia ta winna być rozpatrzona na płaszczyźnie materialnoprawnej, w kontekście oceny abuzywności kwestionowanych postanowień umownych. Po wtóre podkreślenia wymaga, że okoliczność, w jaki sposób w rzeczywistości bank ustalał kursy przeliczeniowe była prawnie obojętna z punktu widzenia oceny zastosowanych klauzul umownych dla określenia wysokości z jednej strony udzielonego kredytu, z drugiej zaś - wysokości spłat. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385

(

1) § 1 k.c.), dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2, art. 385

(

2) k.c., zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, LEX nr 3505675 i tam powołane orzecznictwo). Przy dokonywaniu oceny niedozwolonego charakteru określonego postanowienia umownego nie ma zatem żadnego znaczenia to, w jaki sposób umowa była wykonywana przez strony, gdyż istotne znaczenie ma wyłącznie to, że bank miał możliwość wykorzystania abuzywnego postanowienia na podstawie treści umowy. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę, tylko dlatego, że daje możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta.

Sąd Apelacyjny podziela przy tym wyrażony w orzecznictwie pogląd, że „postanowienia umowy zawartej z konsumentem, przyznające bankowi swobodę kształtowania kursu waluty obowiązującego w ramach stosunku umownego a przez to swobodę kształtowania wysokości świadczenia własnego i drugiej strony, należy uznać za niedozwolone postanowienia umowne choćby bank w rzeczywistości korzystał z tej swobody w sposób oględny, nie naruszając rażąco interesów drugiej strony.” (zob. wyrok SN z 30 czerwca 2022 r., II CSKP 656/22, OSNC – ZD 4/2022, poz.52).

Co do zarzutów wadliwej oceny zeznań powódki, to Sad Apelacyjny podziela i przyjmuje za własną ocenę tych zeznań dokonaną prze Sąd pierwszej instancji. Powódka spójnie i logicznie zeznała (k.193v, 00:13:19 – 00:30:43) „ w banku powiedziano mi, iż nie ma szans przy swoich dochodach na kredyt w złotówkach, tylko CHF.., Wiedziałam, że wysokość raty jest uzależniona od kursu CHF. Nikt mi nie wytłumaczył, jak przeliczenia będą dokonywane… Ja zakładałam, że wahania mogą być około 20%. Pracownik banku mówił, że to jest niemożliwe, aby był taki wzrost…. Przekonywano mnie, że iż to są najlepsze warunki. Mówił o bezpieczeństwie waluty… Mówiono, że jedyne co mogę negocjować to datę spłaty kredytu”.

W ocenie Sądu Apelacyjnego zeznania powódki mają jedynie znaczenie uzupełniające, gdyż zasadnicze znaczenie dla oceny abuzywności postanowień umownych, w tym oceny, czy Bank zadośćuczynił obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego miała analiza treści umowy oraz dokumentów związanych z umową.

Podkreślenia przy tym wymaga, że akcentowany przez stronę skarżącą fakt przyznania przez powódkę „braku zdolności kredytowej w walucie PLN”, „wyboru kredytu u Pozwanej spośród szeregu innych kredytów” – był prawnie obojętny dla oceny przesłanek abuzywności. Z kolei to, czy powódka „dochowała należytej staranności” przy zawieraniu umowy oraz, czy „została wszechstronnie poinformowana o ryzyku związanym z zaciąganym kredytem” - wymagało oceny na płaszczyźnie materialnoprawnej.

To samo dotyczy zarzutów błędnego przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji, że: „strona powodowa nie wiedziała, po jakim kursie uruchomiony zostanie kredyt oraz spłacane będą raty kredytowe”, „stosowanie przez pozwaną kursów, o których mowa w art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego, jest niezgodne z prawem oraz stanowi niedozwolone postanowienie umowne”, „dana pozwanej przez Ustawodawcę na mocy art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego swoboda kształtowania kursu walutowego zawartego w tabelach kursowych została przez pozwaną przekroczona” i związany z tym zarzut „niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że stosowanie kursów walutowych przez Pozwaną jest jej prawem i jednocześnie obowiązkiem, wynikającym z przepisu art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego”; „niedostrzeżenia, że nigdy, w tym w szczególności w chwili zawarcia Umowy Kredytu nie było, nie jest i prawdopodobnie nigdy nie będzie możliwe przewidzenie, jak będą kształtowały się w przyszłości kursy poszczególnych walut, w tym w szczególności kurs waluty CHF wobec waluty PLN” i związany z tym zarzut „niedostrzeżenia, że istotny wzrost kursu CHF/PLN po dniu zawarcia Umowy Kredytu jest następstwem okoliczności, na które Pozwana nie miała wpływu”.

Wszystkie te zagadnienia w ocenie Sądu Apelacyjnego wymagały oceny na płaszczyźnie materialnoprawnej.

Co do zarzutu „uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania sposobu wykonywania umowy kredytu wraz z załącznikami, w tym Regulaminem, w tym faktu niekorzystania przez stronę powodową z możliwości przewalutowania kredytu”, to rzeczywiście zgodnie z § 35 Regulaminu (k.45v) „Bank może wyrazić zgodę na przewalutowanie kredytu” (ust.1), zaś „przewalutowanie kredytu następuje na pisemny wniosek Kredytobiorcy, po podpisaniu aneksu do zawartej umowy kredytu”, jednak po pierwsze – przewalutowanie wymagał zgody banku, po wtóre wymagało spełnienia określonych warunków wymienionych w § 35 ust. pkt. 1-3) Regulaminu a po trzecie nie rozwiązywało problemu zastosowanego kursu przeliczeniowego w dacie uruchomienia kredytu a co najistotniejsze – nie rozwiązywało problemu zadośćuczynienia obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że samo zapewnienie kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej (walucie indeksacji) nie uchyla abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie krajowej w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie przez bank (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023r., II CSKP 820/23, LEX nr 3618385, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2024r., I CSKP 1517/23, nie publik.).

Odnośnie do zarzutów „uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od rzeczywistego zbadania znaczenia faktu złożenia przez Stronę Powodową podpisów pod Umową Kredytu wraz z załącznikami i innymi dokumentami przedstawionymi Stronie Powodowej do dnia zawarcia Umowy Kredytu - dla określenia rzeczywistego zakresu dostarczonej przed zawarciem Umowy Kredytu wiedzy o ryzyku stopy procentowej oraz ryzyku walutowym oraz o kursach walutowych stosowanych do ustalania świadczeń stron Umowy Kredytu”, „uchylenia się przez Sąd pierwszej instancji od zbadania wpływu niedochowania przez Stronę Powodową należytej staranności (art. 355 k.c.)”, „niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że strony zgodnie postanowiły, że w sprawach nie uregulowanych przez nie w sposób odrębny, stosowane będą przepisy odpowiednich ustaw, w tym kodeksu cywilnego i prawa bankowego, co powoduje, że przepis ten stanowi umowną podstawę stosowania w relacjach stron w szczególności art. 56, 65, 354 oraz 358 § 2 k.c. oraz art. 111 ust. 1 pkt. 4 prawa bankowego”, „niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że ewentualne naruszenie interesów Strony Powodowej przez Pozwaną żadną miarą nie może być uznane za rażące”, „niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że Strona Powodowa bez zastrzeżeń przyjęła świadczenie Pozwanej, wskutek czego Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że zgodne z art. 453 k.c. w sprawie doszło - co najmniej

per facta concludentia - do skutecznej realizacji zobowiązania Pozwanej wobec Strony Powodowej, zaś jeśli uznać zastosowanie tabelowych kursów CHF/PLN za nieskuteczne i niemożliwe do zastąpienia na podstawie art. 56 k.c. przez średni kurs NBP, wypłaconą Stronie Powodowej kwotę w PLN należałoby oprocentować według stopy WIBOR+marża Banku” oraz powiązanych z tym zarzutów „niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że Umowa Kredytu może być dalej wykonywana” oraz „błędnego uznania, że strona pozwana jest względem powódki wzbogacona” – to wszystkie te kwestie powinny być rozpatrzone na płaszczyźnie materialnoprawnej a nie procesowej.

Za nie do końca zrozumiały należało także uznać zarzut „błędnego obciążenia przez Sąd pierwszej instancji strony pozwanej skutkami niestabilności orzecznictwa w tzw. sprawach frankowych”.

Przechodząc zatem do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego, zarzuty te można w ocenie Sądu Apelacyjnego rozpatrzeć w dwóch grupach:

a)pierwsza grupa dotyczyła uznania przedmiotowej umowy za nieważną z uwagi na sprzeczność umowy z art. 353

1 k.c. w zw. z art. 69 prawa bankowego w zw. z art. 58 k.c., z uwagi na naruszenie granic swobody umów, sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, naruszenie istoty stosunku zobowiązaniowego (zarzuty II. 1-5 oraz 9);

b) druga grupa odnosiła się do zakwestionowania uznania postanowień umownych dotyczących indeksacji za abuzywne i znaczenia uznania tych postanowień umownych za abuzywne dla dalszego bytu prawnego umowy (zarzuty II. 6,7,8 oraz 10-13).

Odnośnie do wyżej wskazanych zarzutów z grupy pierwszej to należało uznać je za chybione o tyle, że Sąd pierwszej instancji dostrzegł, iż co do zasady możliwość zawierania umów o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska istniała również przed nowelizacją ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (t. jedn. Dz.U z 2021 r., poz.2439), wprowadzającą z dniem 26 sierpnia 2011 r. art. 69 ust.2 pkt 4 a., gdyż możliwość ta mieściła się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego, mając swoje źródło w zasadzie swobody umów (art.353

(

1) k.c., por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344). Wprawdzie postanowienia odnoszące się do mechanizmu indeksacyjnego mogą wykraczać poza ogólne granice swobody umów określone w art. 353

(

1) k.c., to jednak nie przesądza to jeszcze zastosowania art. 58 § 1 i 2 k.c., gdyż pierwszeństwo ma ocena tych postanowień przez pryzmat ich abuzywności i sankcji wynikających z ewentualnego stwierdzenia niedozwolonego ich charakteru. Nie oznacza to, że umowa nie może być uznania za nieważną, ale z innych powodów, aniżeli jej sprzeczność z art. 69 prawa bankowego w związku z art. 58 k.c. i art.353

(

1) k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I CSKP 166/21, LEX nr 3316509, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, nie publik.). Należy zatem podkreślić, że konieczne jest wyraźne odróżnienie pierwotnej nieważności bezwzględnej umowy na podstawie art. 58 § 1 k.c. od trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy jako konsekwencji wyeliminowania klauzul abuzywnych (art.385

(

1) k.c.) – co zresztą zauważył Sąd pierwszej instancji. Zagadnienie to zostanie wyjaśnione w dalszej części uzasadnienia.

Przechodząc do oceny zarzutów z grupy drugiej wyjaśnienia wymaga, że w ramach jednorodnego mechanizmu indeksacyjnego można rozróżnić dwojakiego rodzaju klauzule:

a) klauzulę ryzyka walutowego (walutowa, rozumiana jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do kursu waluty CHF w trakcie obowiązywania umowy)

b) klauzulę kursową (spreadowa, rozumiana jako wynikające z umowy uprawnienie do ustalania kursu przeliczeniowego waluty z odwołaniem się do tabel kursowych banku), (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, nie publik., także uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, nie publik., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo).

Obie te klauzule stanowią elementy składające się na całościowy mechanizm indeksacyjny (w orzecznictwie nazywany także jako „klauzula indeksacyjna”, „klauzula waloryzacyjna”). Co do klauzuli ryzyka walutowego wyjaśnić należy, że ocenę jej abuzywności winno dokonywać się w kontekście zadośćuczynienia obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego w całym okresie obowiązywania umowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego ze względu na ścisłe powiązanie klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli kursowej nie jest jednak dopuszczalne uznanie, że brak abuzywności jednej z nich skutkuje brakiem abuzywności całego mechanizmu indeksacyjnego; innymi słowy, wystarczy, że jedna z tych klauzul jest uznana za abuzywną, aby cały mechanizm indeksacji został uznany za niedozwolony. Potrzeba kompleksowej oceny mechanizmu indeksacji wyrażona została w orzecznictwie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344), w którym podkreślono, że bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia przeliczeniowe nie mogą wywrzeć skutku. Innymi słowy, eliminacja klauzuli waloryzacyjnej obejmuje wszystkie postanowienia umowy, które się na nią składają, albowiem mogą one funkcjonować tylko łącznie (zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, nie publik., uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, nie publik.).

Przypomnieć należy, że na gruncie niniejszej sprawy klauzule tworzące mechanizm denominacji, zawarte były w:

- § 1 ust.1 umowy (k.32) „Bank udziela Kredytobiorcy kredytu w złotowej równowartości kwoty 48 853,97 CHF (słownie: czterdzieści osiem tysięcy pięćdziesiąt trzy 97/100 franki szwajcarskie), zwanego dalej kredytem” (klauzula ryzyka walutowego);

- § 1 ust. 4 umowy (k.32) „Uruchomienie kredytu następuje w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu kwoty kredytu na CHF po kursie kupna dewiz obowiązującym w banku w dniu uruchomienia kredytu” (klauzula kursowa);

- § 8 ust. 2 umowy (k.32v) „Kredytobiorca zobowiązany jest dokonywać spłaty rat kredytu w złotych, według kursu sprzedaży ogłaszanego przez Bank na dzień spłaty określony w niniejszej umowie” (klauzula kursowa);

- § 33 Regulaminu (k.45) „Realizacja kredytu denominowanego następuje w złotych w wysokości odpowiadającej równowartości kredytu wyrażonego w walucie wymienialnej przeliczone, wg Tabeli kursów, po kursie kupna: 1) dewiz przypadku bezgotówkowej realizacji kredytu 2) pieniędzy w przypadku gotówkowej realizacji kredytu (klauzula kursowa);

- § 34 ust. 1 Regulaminu (k.45) „Spłata kredytu denominowanego wraz o odsetkami następuje w złotych, w ratach określonych w walucie bazowej kredytu w Umowie kredytu, po ustalonym wg Tabeli kursów kursie sprzedaży: 1) dewiz przy płatnościach bezgotówkowych 2) pieniędzy przy płatnościach gotówkowych. Wpłacone do banku przed terminem środki przeliczane są na walutę wskazaną w umowie kredytu w dniu spłaty określonym w umowie kredytu” (klauzula kursowa).

Oceniając, czy wyżej wskazane klauzule są abuzywne, na wstępie należało odwołać się do treści art. 385

1 § 1 - 4 k.c. stanowiącego implementację dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5.04.1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE 1993 L 95, s. 29, ze zm., zwanej dalej w skrócie „dyrektywą Rady93/13/EWG”).

Wykładnia językowa i funkcjonalna tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami uznania postanowień umownych za niedozwolone (abuzywne) są:

a) umowa została zawarta z konsumentem,

b) kwestionowane postanowienia umowne nie zostały z nim uzgodnione indywidualnie,

c) nie dotyczą one postanowień określających główne świadczenia stron, pod warunkiem jednak, że zostały sformułowane w sposób jednoznaczny,

d) kwestionowane postanowienia umowy kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Co do pierwszej przesłanki (zawarcie umowy z konsumentem), to nie była ona kwestionowana.

Jak już to wcześniej wskazano, z logicznych i spójnych zeznań powódki (k.193v, 00:13:19 – 00:30:43) wynika, że „Mówiono, że jedyne co mogę negocjować to datę spłaty kredytu”. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko przedstawione w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2019 r., I CSK 462/18 (LEX nr 2629877), zgodnie z którym „w celu ustalenia czy konkretne postanowienie umowne należy kwalifikować jako „nieuzgodnione (uzgodnione) indywidualnie” należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia „rzeczywisty wpływ” (art. 385

1 § 3 k.c.), co zwykle nie będzie miało miejsca w przypadku postanowień umowy przyjętych z wzorca zaproponowanemu konsumentowi przez przedsiębiorcę. Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że konsument dowiedział się o treści klauzuli w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje. Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie”.

Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy zgodzić należało się z Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie udowodnił, aby przedmiotowe klauzule tworzące mechanizm indeksacyjny były wspólnie ustalane przez strony umowy i aby powodowie mieli „rzeczywisty wpływ” na ustalenie ich treści. Wbrew przy tym zarzutom apelacji, nie sposób uznać, aby złożenie wniosku kredytowego o udzielenie kredytu hipotecznego powiązanego z walutą CHF (k. 116-118v) automatycznie skutkowało uznaniem, że każde postanowienie umowy dotyczące mechanizmu indeksacji jest uzgodnione indywidualnie. Podobnie uzgodnienie treści harmonogramu spłat (k.122-125), w którym wskazana była wysokość kwoty kredytu oraz wartość rat wyrażona w walucie CHF nie może świadczyć o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umownych określających mechanizm indeksacji, bo sam wybór dnia uruchomienia kredytu nie dotyczył podstawowej zasady mechanizmu indeksacji polegającego na przeliczeniu umówionej kwoty kredytu PLN na walutę CHF w dniu wypłaty oraz przeliczeniu rat wpłacanych z PLN na CHF- w dacie ich spłaty, w obu przypadkach według tabeli kursów ustalanej przez bank. Powyższe nie świadczy o tym, aby strona powodowa miała „rzeczywisty wpływ” na ustalenie treści umowy, w szczególności kredytobiorca nie miał wpływu na to, według jakiego kursu Bank przeliczy wysokość wypłaconego kredytu po dokonaniu dyspozycji uruchomienia kredytu. W konsekwencji nie zachodziła w niniejszej sprawie przesłanka negatywna wyłączająca badanie abuzywności klauzul umownych w sytuacji, gdy były one indywidualnie negocjowane z konsumentem.

Ocena kolejnych przesłanek zależała od rozstrzygnięcia, czy przedmiotowe postanowienia umowne tworzące mechanizm denominacji określały główne świadczenia stron.

Należy podkreślić, że z utrwalonego już orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego wynika, iż za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. np. pkt.43 – 45 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K.D. i J.D. przeciwko Raiffeisen Bank International AG, prowadzącemu działalność w Polsce w formie oddziału pod nazwą Raiffeisen Bank International AG Oddział w Polsce, LEX nr 2723333, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo; także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik., uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, LEX nr 3411341).

Za takie uznawane są m.in. postanowienia, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo oraz wyrok TSUE z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, pkt 44). Klauzula indeksacyjna odnosi się bowiem do zwrotu sumy zaciągniętego zobowiązania i określając wysokość poszczególnych rat, wpływa na wysokość świadczenia kredytobiorców.

In casu o wielkości kredytu i rat w przedmiotowej umowie decydowało w istocie przeliczenie w pierwszej kolejności z waluty CHF na PLN (moment udostępnienia kredytu), a następnie przeliczanie rat kredytu określonych w CHF na PLN (moment spłaty każdej raty).

W ocenie Sądu Apelacyjnego uznanie, iż zastrzeżone w przedmiotowej umowie klauzule kształtujące mechanizm denominacji (§ 1 ust. 1 i 5 umowy, § 8 ust. 2 umowy, § 33 Regulaminu § 34 ust. 1 Regulaminu) określają główne świadczenie kredytobiorcy nie oznaczało, że zostały one wyłączone zostały z zakresu badania z punktu widzenia abuzywności, zgodnie z art. 385

1 § 1 k.c.

Zgodnie bowiem z art. 4 ust.2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG „ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług”, o ile jednak „warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem“ (art.5 Dyrektywy Rady 93/13/EWG). Podobnie wykładnia językowa i funkcjonalna art. 385

1 § 1 k.c. zd. 2 nie budzi wątpliwości, że wprawdzie postanowienia określające główne świadczenia stron wyłączone są co do zasady spod kontroli abuzywności, o ile jednak zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny.

Sąd Apelacyjny podziela utrwalone w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej stanowisko, zgodnie z którym wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W przypadku umów kredytowych wymóg określenia głównego przedmiotu umowy językiem prostym i zrozumiałym odnosi się przede wszystkim zarówno do wysokości zaciąganego zobowiązania, jak i wysokości spłacanego zobowiązania; w szczególności kredytobiorca w momencie zaciągania zobowiązania winien znać wysokość zaciąganego kredytu a nadto z treści umowy powinny wynikać wyrażone w prostym i zrozumiałym języku kryteria pozwalające na określenie przez konsumenta wysokości poszczególnych rat przewidzianych do spłaty w określonych terminach. W orzecznictwie TSUE zwrócono uwagę (zob. wyrok z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Românească, ZOTSiS 2017, nr 9, poz. I-703), iż „art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach, konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji”, przy czym „ochrona przewidziana w dyrektywie 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przysługuje każdemu konsumentowi, a nie tylko temu, którego można uznać za „właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta” (zob. postanowienie TSUE z 10 czerwca 2021 r. , C-198/20, LEX nr 3185889, sentencja i pkt.33).

W orzecznictwie TSUE zwrócono uwagę (zob. wyrok z dnia 20 września 2017 r., C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. v. Banca Românească, ZOTSiS 2017, nr 9, poz. I-703), iż „art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach, konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji”, przy czym „ochrona przewidziana w dyrektywie 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przysługuje każdemu konsumentowi, a nie tylko temu, którego można uznać za „właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta” (zob. postanowienie TSUE z 10 czerwca 2021 r. , C-198/20, LEX nr 3185889, sentencja i pkt.33).

W orzecznictwie TSUE wyjaśniono również, iż „w przypadku kredytów denominowanych w walucie obcej istotne są wszelkie informacje dostarczone przez przedsiębiorcę, które mają na celu udzielenie wyjaśnień konsumentowi co do funkcjonowania mechanizmu wymiany i związanego z nim ryzyka. Szczególne znaczenie przedstawiają wyjaśnienia dotyczące ryzyka dla kredytobiorcy związanego z silną deprecjacją środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, oraz wzrost zagranicznej stopy procentowej. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, iż podpisując umowę kredytu denominowaną w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w wypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Ponadto przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy. Wynika stąd, że dla spełnienia wymogu przejrzystości informacje przekazane przez przedsiębiorcę powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi, właściwie poinformowanemu, dostatecznie uważnemu i racjonalnemu nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również zrozumieć, w ramach zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej, rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie, względem waluty rozliczeniowej. (zob. wyrok TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19 do C-782/19 VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, punkty 68 – 73, LEX nr 3183143). Podkreśla się także, że „w ramach umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie temu konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że równość między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej” (zob. wyrok TSUE z dnia 10 czerwca 2021 r., C - 776/19 do C-782/19 VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, punkt 74, LEX nr 3183143).

W kontekście przejrzystości, transparentności klauzuli ryzyka walutowego powyższe w ocenie Sądu Apelacyjnego oznacza, że nie sposób uznać, aby informacje przekazane przez bank o ryzyku walutowym (to znaczy ryzyku zmiany kursu waluty CHF na przestrzeni okresu obowiązywania umowy) spełniały wymóg przejrzystości, jeżeli opierały się na założeniu, że kursy walut pozostaną stabilne, czy względnie stabilne, a tak było w niniejszej sprawie.

Jak już to wcześniej wskazano z logicznych i spójnych zeznań powódki wynika, że „wiedziałam, iż wysokość raty jest uzależniona od kursu CHF. Nikt mi nie wytłumaczył jak przeliczenia będą dokonywane. Nikt mi nie przedstawił jak kurs jest ustalany. Miałam obawy, iż coś może się zadziać, ale pracownik banku mnie uspokajał. Wahania mogą być małe. Ja zakładałam, iż wahania mogą być około 20%. Pracownik banku mówił, iż to jest nie możliwe, aby był taki wzrost. Nie przedstawiono mi symulacji. Nie pokazywano mi danych historycznych.” (k.193v, 00:17:37).

Z poczynionych ustaleń nie wynika przy tym jednoznacznie, jakie konkretnie pouczenia w zakresie ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF) zostały udzielone powódce.

Tymczasem w ocenie Sądu Apelacyjnego, dla zadośćuczynienia wynikającego z art. 4 ust.2 dyrektywy 93/13 obowiązku informacyjnego konieczne było uprzedzenie przez Bank – będącym profesjonalistą - że dotychczasowa stabilność waluty nie jest dana na zawsze i zmiana kursów walut może być także znaczna, z odchyleniem nawet powyżej 100%, co będzie miało wpływ nie tylko na wysokość raty, ale także saldo kredytu (zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, gdyby pozwany przedstawił kredytobiorcy symulację wysokości rat i salda kredytu przy założeniu wzrostu kursu CHF o przynajmniej 100 % i więcej, przy jednoczesnej wyraźnej informacji, że taka możliwość również istnieje, trudno uznać, aby rozsądnie oceniający sytuację konsument wyraził zgodę na zaciągnięcie takiego zobowiązania. Korzyść w postaci niższego oprocentowania nie byłaby bowiem rekompensowana przez obciążające konsumentów nieograniczone ryzyko walutowe. Czym innym jest bowiem wiedza o możliwym kilku – kilkunastoprocentowym zmianie kursu (nawet do 20 % jak przyznała powódka) a czym innym wiedza o w istocie nieograniczonym ryzyku walutowym.

Wbrew przy tym zarzutom skarżącego, źródeł obowiązku informacyjnego Banku w zakresie ryzyka walutowego (ryzyka deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF, w której powódka nie osiągała dochodu) należy upatrywać w celach Dyrektywy 93/13 - w szczególności wykładni art. 4 i 5 tej Dyrektywy - oraz będącego jej implementacją art. 385

1 k.c., w kontekście nałożonego na przedsiębiorców obowiązku zamieszczania w umowach zawieranych z konsumentami postanowień transparentnych, co winno dotyczyć także postanowień wprowadzających ryzyko walutowe do umowy.

Sąd Apelacyjny podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to racjonalny kredytobiorca nie decydowałby się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w sposób wadliwy w perspektywie jego spłacania przez kilkadziesiąt lat, chyba żeby z okoliczności sprawy wyraźnie wynikało co innego – a takich okoliczności w niniejszej sprawie nie wykazano. Gdyby kredytujący bank zamierzał wystarczająco poinformować kredytobiorcę, będącego osobą fizyczną, konsumentem, o niebezpieczeństwach wynikających z kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę - jako profesjonalista - że umowa taka może zostać łatwo oceniona jako nieuczciwa (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, LEX nr 3411341 i tam powołane orzecznictwo).

Niezależnie od tego, w ocenie Sądu Apelacyjnego – w kontekście oceny jednoznaczności i transparentności zapisów umowy - analizowane postanowienia nie określały precyzyjnie rzeczywistej wysokości udzielonego kredytu a także świadczeń kredytobiorcy, w sposób możliwy do ustalenia w oparciu o czynniki obiektywne, niezależne od kredytodawcy (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159).

W szczególności nie wskazano precyzyjnie, na podstawie jakich kryteriów bank ustala kurs wymiany waluty obcej zarówno w momencie uruchomienia kredytu, jak i spłaty poszczególnych rat (zob. wyrok TSUE z 18 listopada 2021 r., C – 212/20 pkt 1 sentencji oraz pkt 55 , LEX nr 3256973). Wbrew bowiem zarzutom skarżącego, z powołanych wyżej przepisów umowy i regulaminu nie wynika, aby w momencie podpisania umowy przeciętny, rozsądny konsument był w stanie stwierdzić, jak zostanie wyznaczony kurs CHF będący podstawą przeliczenia wypłaconej kwoty spłacanych. Wynika z nich, że wypłata kredytu miała nastąpić w złotych według kursu kupna dewiz obowiązującym w Banku w dniu uruchomienia kredytu. Podobnie w odniesieniu do spłaty kredytu raty kredytu miały być pobierane z rachunku bankowego Kredytobiorcy, według kursu sprzedaży ogłaszanego przez bank na dzień spłaty (§ 8 ust. 2 Umowy. k.32v), przy czym ani z umowy, ani z Regulaminu nie wynikało, w jaki sposób kursy kupna i sprzedaży miały być ustalane.

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego zarówno brak zadośćuczynienia obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego jak i odwołanie się do bliżej niesprecyzowanych kursów stosowanych w banku w kontekście klauzuli kursowej powodowało, że na podstawie zapisów umowy strona powodowa nie była w stanie w sposób racjonalnie uzasadniony określić wysokości własnego zobowiązania, a tym samym ocenić skutków ekonomicznych wynikających z zawartej umowy kredytowej, a także ryzyka związanego z podpisaniem umowy. Należało zatem uznać, że przedmiotowa umowa w tym zakresie nie była jednoznacznie określona w rozumieniu art. 385

(

1) § 1 k.c., pozostając w sprzeczności z wymogiem prostoty i jasności zapisów umownych, które winny spełniać kryteria umożliwiające kredytobiorcy zrozumienie w pełni zapisów umowy i oszacować konsekwencje finansowe zawartej umowy (zob. wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014, C-26/13, Árpád Kásler, ZOTSiS 2014, nr 4, poz. I-282, wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C - 776/19, VB i in. przeciwko BNP PARIBAS Personal Finance SA, LEX nr 3183143).

Uznanie przedmiotowych klauzul umownych tworzących łącznie mechanizm denominacyjny za niejednoznaczne, nietransparentne otwierało możliwość ich oceny z punktu widzenia abuzywności. Dla uznania postanowień umownych za niedozwolone (abuzywne) niezbędne jest bowiem także to, aby kształtowały one prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

W judykaturze ukształtowało się jednolite stanowisko, że postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385

1 § 1 k.c.), jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza natomiast nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem. (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64, również uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik., uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, LEX nr 3411341 i tam powołane orzecznictwo).

W istocie, w ocenie Sądu Apelacyjnego kwestia tego, czy postanowienia umowne naruszają dobre obyczaje oraz w sposób rażący naruszają interesy konsumenta wiąże się ściśle z oceną przejrzystości i transparentności klauzul indeksacyjnych zawartych w umowie. Brak transparentności, w szczególności w zakresie klauzuli ryzyka walutowego należy bowiem oceniać także przez pryzmat tego, czy na skutek braku wypełnienia obowiązku informacyjnego odnośnie do ryzyka walutowego nie zostały w sposób rażący naruszone interesy konsumenta oraz dobre obyczaje. W orzecznictwie TSUE i Sądu Najwyższego zwrócono bowiem uwagę, że „wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy dokonywać w ten sposób, iż warunki umowy kredytu przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową a euro (co należy także odnieść do waluty CHF) jest walutą spłaty, i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., C – 776/19 – C – 782/10 BNP Paribas Personal Finance, pkt 103, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo).

Jak już to wcześniej wskazano sam mechanizm denominacji nie musi stanowić instrumentu kształtującego obowiązki kredytobiorcy sprzecznie z dobrymi obyczajami ani też nie naruszałby w sposób rażący interesów strony powodowej, przy założeniu jednak, że zasady tego mechanizmu byłyby precyzyjnie i jasno określone w oparciu o jednoznacznie i obiektywne kryteria. Tak jednak w niniejszej sprawie nie było, na co już w istocie zwrócono uwagę przy ocenie spełnienia kryterium jednoznaczności kwestionowanych postanowień umownych określających główne świadczenie stron. W kontekście klauzuli ryzyka walutowego przejawiało się to w braku zadośćuczynienia obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka walutowego. Pozwany bank nie mógłby bowiem racjonalnie spodziewać się, iż kredytobiorca zgodziłby się na powyższe postanowienia w drodze negocjacji indywidualnych, gdyby w sposób zrozumiały, prostym językiem przedstawiono mu wyżej wymienione konsekwencje i ryzyka dotyczące w istocie braku przewidywalności poziomu waluty indeksowanej w dłuższej perspektywie czasowej. Nie można bowiem – co wykazała rzeczywistość – założyć względnej stabilności waluty z jedynie niewielkimi odchyleniami kursu, z uwagi na zbyt dużą ilość zmiennych mogących wpłynąć w przyszłości na kurs waluty (np. stan gospodarki światowej polityka rządu kraju, do której waluty kredyty indeksowano, epidemie, wojny lub inne zagrożenia), w której przecież kredytobiorca nie uzyskiwał dochodu.

W przypadku klauzuli kursowej („spreadu” walutowego) zapisy przedmiotowej umowy odnosiły się natomiast do bliżej nieokreślonych kursów walut obcych stosowanych u pozwanego. Za dominujące należy uznać stanowisko judykatury, że postanowienia odwołujące się do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszają interes konsumenta, w tym przede wszystkim jego interes ekonomiczny związany z wysokością poszczególnych rat kredytu, ale także salda zadłużenia. Odwołanie do kursów walut zawartych w Tabeli kursów obowiązującej w Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle art. 385

1 k.c.” (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543 oraz II CSKP 415/22, LEX nr 3303545 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2022 r., I CSK 3445/22, LEX nr 3366510).

Reasumując, w ocenie Sądu Apelacyjnego należało uznać, że przyznanie sobie przez bank prawa do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu denominowanego kursem CHF jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interes konsumenta (art. 385

(

1) § 1 k.c.) (zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 LEX nr 3411341 i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2022 r., I CSK 3346/22, nie publik., uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2024 r., I CSK 1517/22, nie publik.).

Dalej należało ocenić, jakie skutki wywiera uznanie, że klauzule tworzące mechanizm indeksacyjny określające świadczenie główne przedmiotowej umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne, w szczególności, czy mogą one uzupełnione innymi regulacjami lub normami wynikającymi z przepisów dyspozytywnych.

Po pierwsze należy odwołać się do wcześniej powołanego wyroku TSUE z 18 listopada 2021 r. w sprawie C – 212/20 (LEX nr 3256973), w którym wyjaśniono, że „art. 5 i 6 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron”. Podobne stanowisko zajął TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C 80-82/21 (pkt 79). Nie sposób zatem uznać, aby zastąpienie luk powstałych na skutek usunięcia z umowy klauzul indeksacyjnych mogło nastąpić przez odwołanie się do uzupełniającej wykładni oświadczeń woli stron.

Z kolei argumentacja skarżącego dotycząca możliwości zastąpienia kursu waluty CHF odwołującego się do Tabel Kursowych Banku – średnim kursem NBP (art. 358 § 2 k.c.) nawiązuje do poglądów w judykaturze wyrażonych przed wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K.D i J.D. przeciwko Raiffeisen Bank International AG. W judykaturze sprzed wydania wyroku w sprawie C-260/18 rzeczywiście dopuszczono możliwość wypełnienia luki powstałej w umowie w wyniku zastrzeżenia postanowienia niedozwolonego między innymi poprzez określenie wysokości zobowiązania na podstawie średniego kursu waluty ustalanego przez Narodowy Bank Polski, przez analogię do treści art.41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (t. jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 160 z późn. zm).

W powoływanym wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 wyjaśniono jednak, iż co prawda sąd krajowy ma możliwość zastąpienia nieuczciwego postanowienia umownego przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisem mającym zastosowanie, o ile jednak strony danej umowy wyrażą na to zgodę, przy czym możliwość ta jest ograniczona do przypadków, w których usunięcie nieuczciwego postanowienia umownego zobowiązywałoby sąd do unieważnienia umowy jako całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, tak że ten ostatni zostałby tym ukarany (pkt 48 i 58 sentencji wyroku w sprawie C – 268/18, podobnie TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w sprawach C - 80-82/21, pkt 67).

TSUE akcentuje zatem wolę konsumenta co do zastąpienia niedozwolonego postanowienia umownego inną normą a bezsprzecznie strona powodowa

in concreto takiej woli nie wyraziła. Nie sposób także uznać, aby zastosowanie normy z art. 358 § 2 k.c. przywracało równowagę kontraktową stron (punkt 60 wyroku w sprawie C – 268/18), gdyż w istocie zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego zawierającego odesłanie do tabel kursowych Banku średnim kursem NBP, nie zrealizowałyby odstraszającego skutku Dyrektywy 93/13 (art. 7 Dyrektywy 93/13) i nie konwalidowałoby podstawowej dysfunkcji przedmiotowej umowy, którą w ocenie Sądu Apelacyjnego jest przerzucenie w całości ryzyka walutowego rozumianego jako ryzyko zmiany kursu walut na kredytobiorcę, bez realnego zadośćuczynienia w tym zakresie obowiązkowi informacyjnemu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można zasadnie stwierdzić, aby powyższe stanowisko dotyczące zastosowania tzw. klauzuli redukcji utrzymującej skuteczność umowy zdezaktualizowało się na skutek wyroku TSUE z dnia 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20 przeciwko Bankowi (...) S.A. W wyroku tym podtrzymano bowiem stanowisko, że „w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku zawartego w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, że niezgodny z tym przepisem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku (pkt 67 i tam powołany wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C 70/17 i C 179/17, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo). Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w takich umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes rzeczonych przedsiębiorców” (pkt 68 i tam powołany wyrok z dnia 26 marca 2019 r., Abanca Corporación Bancaria i Bankia, C 70/17 i C 179/17, pkt 54 i przytoczone tam orzecznictwo, także uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2022 r., I CSK 2314/22, LEX nr 3364338 i tam powołane orzecznictwo oraz uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., I CSK 2722/22, LEX nr 3361596 i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2023 r., I CSK 3515/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo)

Dodatkowo należy wskazać, że TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C – 80-82/21 uściślił, że w sytuacji, gdy konsumenci zostali poinformowani o konsekwencjach związanych z unieważnieniem umowy o kredyt i zaakceptowali je, biorąc pod uwagę determinujący charakter woli konsumentów, „nie wydaje się, aby spełniona została przesłanka, zgodnie z którą unieważnienie całej umowy naraziłoby zainteresowanych konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje, wymagane do tego, aby sąd krajowy był uprawniony do zastąpienia nieuczciwego warunku, którego nieważność stwierdzono przepisem prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym” (pkt.75 i 78). TSUE wyjaśnił również, że „z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd odsyłający z akt sprawy nie wynika, by istniały przepisy prawa polskiego o charakterze dyspozytywnym, mające zastąpić uchylone nieuczciwe warunki umowne (pkt 76). Sąd Apelacyjny podziela także wyrażone w orzecznictwie stanowisko, że przepis art. 358 § 2 k.c. dotyczy zobowiązań wyrażonych w walucie obcej a w przypadku kredytu indeksowanego (denominowanego) waluta obca stanowi jedynie element waloryzacyjny, miernik wartości świadczenia wypłaconego i spełnianego w walucie polskiej (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2024r., I CSK 1517/23, nie publik. i tam powołane orzecznictwo). W rezultacie należało wykluczyć możliwość zastąpienia wyeliminowanych postanowień umownych odesłaniem do średniego kursu NBP.

Na marginesie należy podkreślić, że powoływany przez skarżącego art. 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego nie stanowi przepisu ustawy w rozumieniu art. 1 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE. L. z 1993 r. Nr 95, str. 29 z późn. zm.). Artykuł 111 ust. 1 pkt 4 prawa bankowego dotyczy jedynie samej możliwości ustalania tabel kursowych i obowiązku ogłaszania przez bank kursów walutowych, stąd nie stoi na przeszkodzie badaniu przez sąd abuzywności postanowień umowy, odsyłających do kursu stosowanego przez bank (tabelarycznego). Za chybione należy zatem stanowisko, że jednostronne ukształtowanie na tej podstawie sytuacji prawnej drugiej strony umowy, nie podlega badaniu w kontekście klauzul niedozwolonych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2023 r., I CSK 6347/22, LEX nr 3720417).

Odnośnie do zastosowania do przedmiotowej umowy art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawy antyspreadowej, Dz.U. nr 165 poz.984), to zgodnie z powołanym przepisem „w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b ustawy, o której mowa w art. 1, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone - do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki”.

Przypomnieć należy, że wedle art.69 ust.2 pkt 4 a pr. bank. umowa kredytu może obejmować umowę o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska; umowa taka winna zawierać szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu.

Z kolei art.69 ust.3 stanowi: „w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, kredytobiorca może dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonać przedterminowej spłaty pełnej lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie. W tym przypadku w umowie o kredyt określa się także zasady otwarcia i prowadzenia rachunku służącego do gromadzenia środków przeznaczonych na spłatę kredytu oraz zasady dokonywania spłaty za pośrednictwem tego rachunku”.

Wszystkie powyższe przepisy wprowadzono do obrotu prawnego na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. nr 165 poz.984), zmieniającej ustawę z dniem 26 sierpnia 2011 r.

Sąd Apelacyjny podziela wyrażone w judykaturze stanowisko (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, LEX nr 3618385), że samo wejście w życie przedmiotowej nowelizacji (nazywanej w języku prawniczym „ustawą antyspreadową”) w żaden sposób nie mogło wpłynąć na ocenę abuzywności przedmiotowych postanowień umowy i ocenę konsekwencji tej abuzywności dla bytu umowy. Powołane wcześniej przepisy nie stwarzają bowiem jednoznacznych podstaw do przyjęcia, że ich przedmiotem regulacji były klauzule abuzywne oraz umowy z ich powodu nieważne, a celem - sanowanie tych, gdyż nie wspominają o tych wadliwościach ani nie regulują związanych z nimi rozliczeń wadliwości (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344). Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że nawet jeżeli intencją nowelizacji było konwalidowanie

in gremio wszystkich umów kredytowych indeksowanych do waluty obcej lub denominowanych, to skutek taki nie mógł zostać w ten sposób osiągnięty. Przedmiotowa ustawa nie zawierała bowiem regulacji mogących zastąpić ewentualne klauzule abuzywne, a jedynie nakładała na banki ciężar dokonania ogólnie określonych, wymagających skonkretyzowania in casu zmian umowy. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że nie wystarcza to do przyjęcia domniemania, iż owe konkretne rozwiązania są wynikiem należytego wyważenia ogółu praw i obowiązków stron przez ustawodawcę (por. motyw 13 dyrektywy 93/13, także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344 i tam powołane orzecznictwo). Samo zaś umożliwienie spłaty bezpośrednio w walucie obcej jest uzasadnione tylko w przypadku mechanizmu indeksacji skonstruowanego prawidłowo; nie jest przy tym – co istotne w niniejszej sprawie - rozwiązany problem dotyczący określenia kursu, po którym przeliczona została kwota kredytu oddana do dyspozycji kredytobiorcy oraz co istotniejsze – kwestia rzetelnego pouczenia o ryzyku walutowym.

Dalej należało ocenić, jakie skutki wywiera uznanie, że klauzule indeksacyjne określające świadczenie główne przedmiotowej umowy stanowią niedozwolone postanowienia umowne a luki spowodowane wyeliminowaniem tych postanowień nie mogą być uzupełnione, w szczególności, czy

in concreto mogą one wywołać obiektywny skutek w postaci stwierdzenia trwałej bezskuteczności (nieważności) całej umowy.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że stwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych oznacza, że są one od początku, z mocy samego prawa dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy chyba, że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (

ex tunc, zob. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN – zasada prawna z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz.56).

W niniejszej sprawie powódka na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. (k. 193, 00:00:16) jednoznacznie potwierdziła, że jest świadoma skutków ustalenia nieważności umowy i je akceptuje. Podkreślić przy tym należy, że w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie C – 140/22 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej sprecyzował, że „artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać:

- stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną”.

Z powyższego wynika, że oświadczenie kredytobiorcy o braku zgody na utrzymanie w mocy niedozwolonego postanowienia i wyrażeniu zgody na uznanie umowy za nieważną – nie może być traktowane jako warunek

sine qua non uwzględnienia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

W wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., C-19/20 TSUE wyjaśnił wprawdzie, że „unieważnienie umowy nie może stanowić sankcji przewidzianej w dyrektywie 93/13” (pkt.86) jednocześnie jednak zastrzeżono, że „art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie unieważnieniu umowy” (pkt.85, z odwołaniem do sprawy C-260/18).

Reasumując, w przypadku wystąpienia klauzul abuzywnych nie wiążą one konsumenta

ab initio i

ex tunc i mogą skutkować definitywną, trwałą bezskutecznością (nieważnością) całej umowy, jeżeli konsument nie wyrazi następczej i świadomej zgody na dalsze trwanie umowy z uwzględnieniem postanowień abuzywnych lub ich pominięciem bądź nie wyrazi zgody na uzupełnienie luk powstałych na skutek stwierdzenia bezskuteczności postanowień abuzywnych (nie nastąpi konwalidacja umowy) a ponadto (dodatkowo) w braku takiej zgody - jeżeli Sąd oceni, że zachodzą obiektywne, w świetle przepisów prawa krajowego podstawy dla stwierdzenia nieważności całej umowy (zob. pkt 3 i 90 wyroku TSUE z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C 19-20), o ile stwierdzenie takiej nieważności nie będzie szczególnie niekorzystne dla konsumenta - czemu jednak konsument może wiążąco zaprzeczyć, sprzeciwiając się utrzymaniu umowy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. , III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56). Jak już to wcześniej wskazano TSUE w wyroku z dnia 8 września 2022 r. w połączonych sprawach C – 80-82/21 sprecyzował, że w sytuacji, gdy konsumenci zostali poinformowani o konsekwencjach związanych z całkowitym unieważnieniem umowy o kredyt i zaakceptowali je, biorąc pod uwagę determinujący charakter woli konsumentów, „nie wydaje się, aby spełniona została przesłanka, zgodnie z którą unieważnienie całej umowy naraziłoby zainteresowanych konsumentów na szczególnie szkodliwe konsekwencje” (pkt 75 i 78).

Rozważając skutki, jakie wywiera wyeliminowanie z umowy mechanizmu indeksacji w tym klauzuli ryzyka walutowego (rozumianego jako ryzyko deprecjacji waluty PLN w stosunku do waluty CHF) w kontekście możliwości dalszego funkcjonowania przedmiotowej umowy w obrocie prawnym wyjaśnienia wymaga, że pojęcie natury (właściwości) stosunku prawnego (art. 353

(

1) k.c.) obejmuje również naturę określonych typów stosunków prawnych, a więc wiąże się z koniecznością przestrzegania, uwzględniania pewnych cech stosunku obligacyjnego, które stanowią o istocie tego stosunku prawnego i pozwalają go odróżnić od innych typów stosunków prawnych. W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej oraz kredytów denominowanych taką swoistą cechą tego stosunku prawnego będzie wskazany powyżej mechanizm indeksacji oraz oprocentowanie według stawki LIBOR. Stawka LIBOR (ang.

London Interbank Offered Rate) wyznaczała wysokość oprocentowania depozytów i kredytów na rynku międzybankowym w Londynie. Do stawki LIBOR 6M odwoływał się § 9 umowy (k. 32v - 33).

W ocenie Sądu Apelacyjnego pominięcie mechanizmu indeksacji obejmującego także odesłanie do oprocentowania według stawki LIBOR spowodowałoby, że istota tego stosunku prawnego zostałaby zagubiona. Uznanie bowiem oprocentowania kredytu według stopy referencyjnej określonej dla danej waluty za nierozłączną część (składnik) klauzuli indeksacyjnej i wyeliminowanie całości tej klauzuli z umowy - przy założeniu, że w pozostałym zakresie umowa byłaby skuteczna i możliwa do wykonania - skutkowałoby koniecznością przyjęcia, iż kredyt jest nieoprocentowany. Utrzymanie w mocy umowy zakładającej, że pozwany bank udzielił kredytu nieoprocentowanego nie jest natomiast możliwe. Tego rodzaju umowa byłaby bowiem sprzeczna z naturą umowy kredytu (art. 353

1 k.c. w zw. art. 69 ust. 1 pr.bank., zob. uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, z dnia 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22, LEX nr 3303543, z dnia 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22, nie publik.).

Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi także do utrzymania w mocy kredytu indeksowanego/ denominowanego kursem CHF - jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (zob. wyroki SN z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC – zbiór dodatkowy, 4/2022 poz.45, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, LEX nr 3342538, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2022 r., I CSK 3445/22, LEX nr 3366510). Pominięcie mechanizmu indeksacji, przy jednoczesnym pozostawieniu stawki LIBOR także spowodowałoby, że istota tego stosunku prawnego zostałaby zagubiona. W razie eliminacji klauzul kursowych (spreadowych), zniesiony bowiem zostaje nie tylko mechanizm indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - zanika ryzyko walutowe. Uznanie umowy kredytu indeksowanego/denominowanego za kredyt złotówkowy jest zatem równoznaczne z wyeliminowaniem ryzyka walutowego, charakterystycznego dla takiej umowy i pozostaje w sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku prawnego (art.353

(

1) k.c.), jakim jest umowa kredytu indeksowanego/denominowanego kursem waluty obcej, stanowiąca wyróżniony w doktrynie i judykaturze podtyp umowy kredytu. Prowadzi to do tak daleko idącego przekształcenia, deformacji umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze (zob. także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2022 r., II CSKP 616/22, nie publik., uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, LEX nr 3411341, z dnia 7 grudnia 2022 r., I CSK 3346/22, nie publik., uzasadnienie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22, nie publik., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, nie publik., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, nie publik. i tam powołane orzecznictwo, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2024 r., I CSK 1517/23, nie publik.).

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można także przyjąć, aby unieważnienie umowy było dla powódki niekorzystne, skutkowało zagrożeniem jej interesów. Powódka w sposób wiążący zaprzeczyła, aby stwierdzenie nieważności umowy powodowało dla nich niekorzystne konsekwencje (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r. , III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56, także wyrok TSUE z dnia 8 września 2022 r. w sprawie C 80-82/21, pkt. 75 i 78).

Dodatkowo należy podkreślić, że stwierdzenie nieważności umowy mieści się w zakresie sankcji, jaką dyrektywa 93/13 przewiduje w związku z wykorzystywaniem przez przedsiębiorców nieuczciwych postanowień umownych. Zagwarantowana konsumentom przez przepisy tej dyrektywy ochrona ukierunkowana jest m.in. na osiągnięcie skutku prewencyjnego, o czym mowa w jej art. 7 Dyrektywy 93/12, tj. zniechęcenia przedsiębiorców do wykorzystywania w zawieranych umowach nieuczciwych postanowień umownych. (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2022 r., I CSK 3445/22, LEX nr 3366510). i tam powołany wyrok TSUE z dnia 6 marca 2019 r. (C-70/17 i C-179/17,Abanca Corporación Bancaria SA i Bankia SA, pkt 54).

W rezultacie, skoro przedmiotowe klauzule umowne są abuzywne, a utrzymanie w mocy umowy bez zawartych w niej nieuczciwych warunków nie jest możliwe, spełnione zostały pozytywne przesłanki ustalenia nieważności przedmiotowej umowy jako konsekwencji bezskuteczności abuzywnej wyżej opisanych klauzul umownych, przy wystąpieniu przesłanki negatywnej – braku niekorzystnego skutku stwierdzenia nieważności umowy dla kredytobiorcy (art.189 k.p.c. w zw. z art.385

1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 353

1 k.c.).

Konsekwencją stwierdzenia nieważności umowy była aktualizacja po stronie powodowej roszczenia restytucyjnego - jako świadczenia nienależnego. Świadczenie nienależne jest szczególną postacią bezpodstawnego wzbogacenia do którego mają zastosowanie wszystkie regulacje zawarte w art.405 – 409 k.c. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2016 r., IV CSK 658/15, LEX nr 2069453). Do aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia – poza wykazaniem jednej z kondykcji opisanych w art. 410 § 2 k.c. wystarczające jest przy tym wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym

(solvens) a wzbogaconym

(accipiens) będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia (tak też Sąd Najwyższy w wyrokach z 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, LEX nr 1488794, z 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, LEX nr 2183475, zob. także wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344). Bez znaczenia prawnego jest to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę

(accipiensa). Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

W § 2 art. 410 k.c. w sposób enumeratywny wymieniono cztery sytuacje (kondykcje) kreujące obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia i komplementarne do niego roszczenie o jego zwrot. W niniejszej sprawie prawnie relewantna jest w ocenie Sądu Apelacyjnego czwarta z wymienionych w tym artykule kondykcji, a mianowicie

condictio sine causa, gdyż konsekwencją bezskuteczności abuzywnej klauzul tworzących mechanizm indeksacji przedmiotowej umowy jest trwała, definitywna bezskuteczność (nieważność) całej umowy (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56).

Nie powinno budzić przy tym wątpliwości, że w sprawie winna znaleźć zastosowanie teoria dwóch kondykcji, którą należy rozumieć jako konstruującą po obu stronach nieważnej czynności prawnej niezależne roszczenia o zwrot spełnionego świadczenia. Take stanowisko należy już uznać za ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. uchwały SN z 16 lutego 2021 r. , III CZP 11/20, LEX nr 3120579 oraz z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56), w którym wyjaśniono, że jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).

Wysokość świadczenia nie była kwestionowana przez stronę pozwaną, potwierdzają ją także dokumenty wystawione przez pozwany Bank (vide: zaświadczenie banku k.53-57, harmonogram spłat, k.122v-125v).

W rezultacie zarzut naruszenia art. 453 k.c. należało uznać za chybiony.

Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. 5 k.c. Dochodzenie przez kredytobiorcę realizacji roszczeń w sytuacji zastosowania przez pozwany bank w umowie postanowień abuzywnych nie może być uznane za nadużycie prawa podmiotowego.

Z tych też względów Sąd Apelacyjny na podstawie wyżej cytowanych przepisów oraz art. 385 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji, oddalając apelację w całości.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2. sentencji zgodnie z wyrażoną w art.98 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Skoro apelacja została oddalona, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki koszty zastępstwa procesowego, których wysokość została ustalona na podstawie § 2 pkt 7w zw. z § 10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. jedn. Dz.U. 2023 r. poz. 1964).

SSA Leszek Jantowski