Bank nie odzyska 242 tys. zł z nieważnego kredytu, bo spłacono więcej, niż wypłacono

Wyrokiem z 10 września 2024 r., sygn. akt I C 47/24, Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo w zakresie żądania z pkt I petitum pozwu (pkt I); umorzył postępowanie w zakresie cofniętej części powództwa- żądania z pkt II petitum pozwu (pkt II); zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej V. B. kwotę 5 417 zł zwrotu kosztów postępowania, w tym 5 400 zł kosztów zastępstwa procesowego- z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, oddalają dalej idący wniosek pozwanej o zasądzenie kosztów (pkt III).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji na kartach 173v.-175.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła strona powodowa. Zaskarżyła go w części, co do pkt. I i III zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego szczegółowo opisane i uzasadnione w apelacji w apelacji (k. 182v.-183v.). Wniosła o jego zmianę w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie powództwa w oddalonym zakresie i zasądzenie od pozwanej na jej rzecz 118 900,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 3 października 2023 r. do dnia zapłaty. Jako żądanie ewentualne wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W każdym z przypadków wniosła o zasądzenie od pozwanej na jej rzecz kosztów procesu za postępowanie przed Sądem I i II instancji według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od strony pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego (k. 199).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacje podlegała oddaleniu jako bezzasadna.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i które nie wymagały uzupełnienia w postępowaniu apelacyjnym. Powtarzanie tych ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2

1 pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Dodatkowo Sad Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe i ustalił, że Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z 25 września 2025 r., wydanym w sprawie (...) C (...) z powództwa V. B. i (...) X. (będącej spadkobiercą drugiego kredytobiorcy) o ustalenie i zapłatę ustalił, że umowa przedmiotowego kredytu jest nieważna, oddalił powództwo o zapłatę w całości i orzekł o kosztach procesu.

Na wstępie wskazać należy wskazać, że Sąd Apelacyjny przychyla się do zarzutu naruszenia art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez jego nieuwzględnienie i nie zawieszenie postępowania do czasu zakończenia sprawy w powództwa pozwanej i Gminu X. (będącej spadkobiercą drugiego kredytobiorcy) o ustalenie i zapłatę. W ocenie Sądu Apelacyjnego, postępowanie winno zostać zawieszone przez Sąd Okręgowy, tak jak wskazywała strona powodowa. Już po wydaniu zaskarżonego wyroku, zapadł wyrok przed Sądem Okręgowym w Legnicy z 25 września 2025 r., w którym to Sąd ustalił, że umowa przedmiotowego kredytu jest nieważna, oddalił powództwo o zapłatę w całości i orzekł o kosztach procesu. W świetle tego wyroku, rozstrzygnięcie jakie zapadło w zaskarżonym w niniejszym postępowaniu wyroku jest prawidłowe. Uchybienie Sądu I instancji nie skutkowało wadliwością orzeczenia, w związku z powyższym, pomimo zasadności zarzutu, podniesiony zarzut nie może prowadzić do wydania wyroku kasatoryjnego czy reformatoryjnego.

Za nieuzasadniony Sąd Apelacyjny uznał zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., zmierzający do podważenia dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny dowodów. W ocenie Sądu Odwoławczego, z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do pominięcia wniosków bądź przyjęcia wniosków niewynikających z powyższego materiału. Przeciwnie, rozważania Sądu pierwszej instancji były poparte trafną i przekonującą oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Zakwestionowanie w apelacji oceny dowodów dokonanej przez Sąd Okręgowy było nieskuteczne i nie prowadziło do odmiennej ich oceny przez Sąd Apelacyjny. Zarzuty te były nietrafne.

Aktualnie Sąd jest związany prawomocnym wyrokiem w/w Sądu Okręgowego w Legnicy z 25 września 2025 r., wydanym w sprawie I C (...) z powództwa V. B. i (...) X..

Stwierdzenie, że umowa nie wiąże już stron na skutek jej nieważności (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385

1 § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13) nie oznacza jednak, że powództwo o zapłatę powinno być automatycznie uwzględnione. Roszczenie strony powodowej winno być ocenione przez pryzmat jej zubożenia i wzbogacenia strony przeciwnej. O ile uznać należy, jak wskazano wyżej, zgodnie z aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego, dominującym orzecznictwem sądów powszechnych, następstwem wyeliminowania z umowy klauzul przeliczeniowych jest nieważność

ex tunc całej czynności prawnej, a nie w części dotyczącej tych klauzul, o tyle nie oznacza to automatycznie, że bankowi należy się świadczenie w wysokości wypłaconej na rzecz kredytobiorcy.

Sąd Apelacyjny wskazuje, że stwierdzenie nieważności umowy kredytu łączącej strony implikuje problem rozliczeń stron tej umowy z tytułu świadczeń już spełnionych. Dokonując oceny na tym tle należy stwierdzić, z odwołaniem się do art. 410 § 2 k.c., art. 405-409 k.c., że świadczenie jest nienależne jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Omawiany przypadek to postać kondykcji związanej z odpadnięciem podstawy prawnej świadczenia (

condictio causa finita). Chodzi o sytuację, w której podstawa spełnienia świadczenia istniała w chwili jego spełnienia, natomiast po jego dokonaniu w sposób definitywny upadła. W takiej sytuacji zubożony może żądać zwrotu nienależnego świadczenia, a wzbogacony będzie z tego tytułu zobowiązany tylko wtedy, kiedy przysporzenie przybrało postać świadczenia, ale zwrot świadczenia odbywa się według reguł określonych w art. 405-409 k.c., a przy tym w przypadku żądania zwrotu świadczenia w pieniądzu, wydanie wzbogacenia sprowadza się do obowiązku zapłaty jego wartości.

Wskazać bowiem należy, że z regulacji art. 410 k.c. wynika nakaz zwrotu przedmiotu świadczenia o tyle, o ile wzbogaca ono

accipiensa (i zubaża

solvensa). O świadczeniu nienależnym może być mowa jedynie w sytuacji, gdy spełniane jest bez ważnej i skutecznej podstawy prawnej.

Zwrotowi na podstawie art. 410 k.c. podlega zatem świadczenie w takim tylko zakresie, w jakim wzbogaca ono

accipiensa (i zubaża

solvensa). Z takim rozumieniem wzbogacenia współgra uzasadnienie wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 31 marca 2022 r.,

C-472/20, gdzie wskazano, że interesy konsumenta mogłyby być w ten sposób chronione w szczególności poprzez zwrot na jego rzecz kwot nienależnie uzyskanych przez kredytodawcę na podstawie warunku uznanego za nieuczciwy, przy czym taki zwrot następuje z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (

motyw 58). Chodzi zatem o to, by konsument znalazł się ostatecznie w sytuacji, w jakiej znajdowałby się, gdyby warunek uznany za nieuczciwy nigdy nie istniał (

motyw 57). Trzeba na marginesie wykładni prawa krajowego zauważyć, że zgodnie ze stanowiskiem Trybunału rolą Sądu jest poszukiwanie takich rozwiązań, aby ochrona konsumenta była rzeczywista. Orzecznictwo (...) wręcz chroni kredytobiorców przed natychmiastową wymagalnością całego zobowiązania na rzecz banku, tym samym, jak należy wnioskować, nie tworzy ram do uzyskiwania zwrotu wpłaconych rat bez jednoczesnego rozliczenia świadczenia na rzecz banku.

Sąd Apelacyjny nie jest związany uchwałą Sądu Najwyższego wydaną w składzie 7 sędziów 7 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 6/21, której nadano moc zasady prawnej, w której opowiedział się on za teorią dwóch kondykcji przy dochodzeniu roszczeń stron w związku z nieważnością zawartej między nimi umowy kredytowej. Nie kwestionując wagi tej uchwały, mając na uwadze to, jak ważnym jest kształtowanie jednolitości orzeczeń sądów zapadających na tle analogicznych stanów faktycznych, należy mieć na uwadze, że ma ona moc wiążącą jedynie wobec Sądu Najwyższego. Co istotne, zgodnie z art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym, może on odstąpić od zasady prawnej, co wymaga jednakże ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały odpowiednio przez właściwą izbę, połączone izby lub pełny skład Sądu Najwyższego. Dodatkowo podnieść należy, że w sprawach dotyczących sporów na tle umów denominowanych czy też indeksowanych do walut obcych nie ma podstaw do uznania, że stanowisko to jest powszechnie akceptowane. Zarówno bowiem w orzecznictwie, jak i w doktrynie prezentowane są odmienne poglądy w tym zakresie, które wskazują na brak podstaw do uznania teorii dwóch kondykcji za mającą dostateczne oparcie w przepisach prawa, które w tym przypadku mają zastosowanie (zob. K. Mularski [w:] M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Art. 353–626. Wyd. 3, Warszawa 2022, W. Bobik, B. Sierakowski, Wzbogacenie jako przesłanka roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia, n.ius, X. 2021, uzas. post. Sądu Najwyższego z 1.03.2018 r., sygn. akt I CSK 655/17, uzas. post. Sądu Najwyższego z 24.06.2021 r, sygn. akt II CSKP 88/21, uzas. wyroku SA we Wrocławiu z 23.09.2022 r., sygn. akt I ACa 315/22, uzas. wyroku SA we Wrocławiu z 11.10.2022 r., sygn. akt I ACa 1436/21, uzas. wyroku SA we Wrocławiu z 30.09.2022 r., sygn. akt I ACa 541/22). Nie bez znaczenia jest również najnowsze orzecznictwo (...) z 19 czerwca 2025 r.

W ramach nieważnej umowy kredytobiorcy uiścili na rzecz banku 225 470,98 zł, a bank udzielił kredytobiorcom środków w wysokości 118 900,01 zł, zatem bank nie jest zubożony, a pozwana nie jest wzbogacona. Należy również zauważyć, że powództwo o zapłatę części świadczenia dochodzonego przez pozwaną i Gminę X. z tytułu nieważnej umowy w sprawie I C 698/24 zostało oddalone. Było złożone również oświadczenie o potraceniu, co skutkowało umorzeniem wierzytelności niższej ( czyli tej dochodzonej przez Bank). W związku z powyższym żądanie zapłaty jest bezzasadne. Strona powodowa nie może żądać zwrotu środków w sytuacji, gdy nie jest zubożona, a wręcz odwrotnie.

W odniesieniu do zarzutu, że pozwanej przysługiwała połowa z kwoty 242 077,12 zł, ponieważ była to kwota uiszczona łącznie przez pozwaną i zmarłego I. B., po którym spadek pozwana odrzuciła, to zarzut ten nie jest istotny w świetle badania wzbogacenia i zubożenia.

W świetle powyższego wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu i apelację jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono w pkt 1. wyroku.

O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do wyniku apelacji, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Oznacza to, że strona powodowa winna zwrócić pozwanej koszty postępowania apelacyjnego tj. 4 050 zł (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie).

O należnych odsetkach ustawowych za opóźnienie od zwracanych kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1

1 k.p.c.

X. B.