Skazany żądał 3 mln zł za tortury psychiczne w zakładzie karnym. Sąd przekazał sprawę ponownie

(...) domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa -(...) 3.000.000 zł za naruszenie jego dóbr

osobistych takich jak cześć, godność i dobre imię oraz zdrowie psychiczne

poprzez stosowanie tortur psychicznych.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz

pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych lub o odrzucenie

pozwu. Podniósł również zarzut przedawnienia roszczeń wynikających z

działań i zaniechań funkcjonariuszy przed dniem 28 marca 2008 r.

Wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w (...) powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu. Uzasadniając swoje

rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że powód dochodząc ochrony

dóbr osobistych takich jak cześć, godność, dobre imię oraz zdrowie psychiczne

wskazywał katalog działań, które miałyby być podejmowane w stosunku do

jego osoby, a które miałyby mieć wpływ na jego zdrowie psychiczne. Ocenił

Sąd Okręgowy, że stopień ogólności, którym posługiwał się powód nie pozwolił

na sprecyzowanie, które konkretnie działania i w jaki sposób podejmowane i

przez kogo miałyby mieć wpływ na naruszenie jego dóbr osobistych. Wskazał,

że powód dołączył do pozwu dowody w postaci dokumentów stanowiących

tłumaczenie europejskich traktatów dotyczących praw człowieka oraz, że

powód wielokrotnie występował już przeciwko pozwanemu o ochronę dóbr

osobistych związanych z niewłaściwym postępowaniem(...)Podkreślił, że odmienne w każdym pozwie wskazanie okoliczności

lub też konkretne działania funkcjonariuszy spowodowały, iż wydanie

prawomocnych wyroków w poprzednich sprawach, nie mogły być podstawą

odrzucenia pozwu. Zaznaczył, że prócz powołanych dokumentów i wyjaśnień

powoda na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012r., powód domagał się jeszcze

dopuszczenia dowodów z pism powoda kierowanych do (...), w których wskazywał on na nieprawidłowości w ich postępowaniu

celem udowodnienia, że nieprawidłowości takie widział. Sąd pierwszej instancji

oddalił ww wniosek dowodowy uznając, że jest nieprzydatny dla

rozstrzygnięcia sprawy, dla którego istotne jest czy zostały w konkretnym

zachowaniu pozwanego spełnione przesłanki określone w art. 24 k.c a zatem czy

doszło do naruszenia konkretnego dobra osobistego i czy było to działanie

bezprawne, a nie czy powód zauważał pewne zjawiska, które mu się nie

podobały i czy pisał w związku z tym skargi do pozwanego.

Zważył Sąd Okręgowy, że powództwo uznać należy za niezasadne.

Wskazał, że przesłanką żądania zadośćuczynienia pieniężnego w myśl art. 448

k.c. jest naruszenie dóbr osobistych, o którym zgodnie z art. 24 § 1 k.c. można

mówić tylko wówczas, gdy działanie drugiej strony jest bezprawne (wyrok S.A

w Warszawie z 2.12.1999r. III APa 53/99, OSA 2000/7-8/35). Podkreślił, że

domagając się spełnienia roszczenia przez pozwanego, to na powodzie

spoczywał ciężar udowodnienia zaistnienia okoliczności, z których wywodzi

skutki prawne - co wynika z reguły dowodowej zawartej w art. 6 kc. W ocenie

Sądu pierwszej instancji powód nie wykazał zaistnienia okoliczności

stanowiących naruszenie dobra osobistego, które skutkowałoby istnieniem

ochrony po stronie powoda. Wskazał sąd a quo iż twierdzenia powoda o

nieprawidłowym postępowaniu(...), nie były

skonkretyzowane. Powód wprawdzie szczegółowo opisywał jakich doznawał na

tym tle ograniczeń, jednak w swoich wyjaśnieniach nie wskazał ani konkretnego

działania, ani czasu lub miejsca jego zaistnienia. Swoje odczucia opisywał

szczegółowo, jednak nie wykazywał przy tym przesłanek obiektywnych

skutkujących przyznaniem ochrony prawnej takich jak bezprawność działania

czy negatywny odbiór społeczny. Podkreślił Sąd pierwszej instancji, że

naruszenie dobra osobistego nie może mieć jedynie skutków odczuć

subiektywnych a wyrażać się winno w obiektywnym naruszeniu dobra mającym

wyraz właśnie w odbiorze społecznym. Jako bezzasadny oceni zarzut powoda,

te pozwany narusza jego godność i zdrowie psychiczne poprzez niezgodne z

prawem i rzeczywistością wydawanie opinii o jego osobie i traktowanie

przysługujących mu zajęć dodatkowych jako nagrody bowiem wydawanie przez

administrację pozwanego opinii na temat postępów w resocjalizacji powoda

mieściły się w ramach Zarządzenia numer 2/04 Dyrektora Generalnego Służby

Więziennej z dnia 24 lutego 2004r. w sprawie szczegółowych zasad

prowadzenia i organizacji pracy penitencjarnej oraz zakresów czynności

funkcjonariuszy i pracowników działów (...).

Podkreślił, że powód nie zgadzał się z treścią wydawanych opinii i korzystał z

możliwości przewidzianych w art. 102 punkt 9 kodeksu karnego

wykonawczego, w myśl którego „skazany ma prawo w szczególności do

zapoznawania się z opiniami, sporządzonymi przez administrację zakładu

karnego, stanowiącymi podstawę podejmowanych wobec niego decyzji”.

Podkreślił Sąd pierwszej instancji, że art. 448 k.c. przewiduje jedynie

możliwość zasądzenia zadośćuczynienia pozostawiając do uznania Sądu jego

przyznanie , który powinien w takim wypadku rozważyć wszystkie okoliczności

sprawy.

Reasumując Sąd pierwszej instancji uznał, że wobec nie wykazania przez

powoda by pozwany naruszył prawo swoim postępowaniem polegającym na

negatywnej postawie wobec powoda a zachowanie pozwanego wyrażające się w

wystawianiu opinii o powodzie, nie jest bezprawne - brak było podstaw do

zastosowania art. 448 k.c. i oddalił powództwo na podstawie przepisu art. 24

k.c. w zw. z art. 448 k.c. a contrario

Orzekając o kosztach procesu Sąd pierwszej instancji uznał, że sytuacja,

kiedy powód przebywa w zakładzie karnym bez możliwości podjęcia pracy

zarobkowej, nie dysponuje środkami na pokrycie tak kosztów procesu jak i

kosztów zastępstwa procesowego stanowi szczególnie uzasadniony wypadek w

rozumieniu art. 102 k.p.c. i nie obciążył go kosztami procesu .

Apelację od wyroku złożył powód , który zaskarżył wyrok w całości

zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i uznanie jego roszczeń w całości. Rozwijając zarzuty

wskazał, że sąd bezpodstawnie nie przeprowadził wnioskowanych dowodów i

sprawa powinna być ponownie rozpoznana. Zarzucił także, że w toku procesu

nie miał profesjonalnego pełnomocnika czym naruszony został art. 3 i 6

Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji i

zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja zasługuje na uwzględnienie i skutkuje uchyleniem zaskarżonego

wyroku w całości oraz przekazaniem sprawy sądowi pierwszej instancji do

ponownego rozpoznania bowiem nie rozpoznano istoty sprawy.

W pierwszej kolejności ustosunkować się należało do zarzutu, że

pozwany nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jego

zasadność oznaczałaby bowiem, że postępowanie przed sądem pierwszej

instancji było dotknięte nieważnością.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w rozpoznawanej sprawie nie doszło do

pozbawienia powoda możności obrony jego praw. Powód złożył w toku

postępowania przed sądem pierwszej instancji wniosek o ustanowienie

pełnomocnika z urzędu, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 14

września 2011 r. (k. 58), którego powód nie zaskarżył. Kolejny jego wniosek

został odrzucony postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. (k. 116). Jak

wskazał Sąd Najwyższy w wyroku dnia 12 maja 2010 r. I (...) (Lex

603408) oraz z dnia 8 czerwca 2006 r., II CSK 51/06 ( Monitor Prawniczy 2006

nr 13, s. 680) nieprzyznanie fachowego pełnomocnika z urzędu - mimo

spełnienia określonych warunków - może być kwalifikowane jako powodujące

nieważność postępowania wskutek pozbawienia strony możności obrony jej

praw. Dotyczy to jednak tylko sytuacji, gdy strona swoim zachowaniem

wykazuje nieznajomość reguł postępowania lub nieporadność, prowadzącą do

tego, że przy faktycznym lub prawnym skomplikowaniu sprawy nie jest w stanie

wykorzystać prawnych możliwości prawidłowego jej prowadzenia. Z

załączonych do akt kserokopii orzeczeń jakie zapadły w innych sprawach

wynika, że powód wielokrotnie występował przed sądem z roszczeniami o

ochronę dóbr osobistych. W toku postępowania w rozpoznawanej sprawie

samodzielne podejmował czynności procesowe i formułował wnioski. Z

przebiegu postępowania wynika, że bardzo dobrze orientuje się w zasadach

prowadzenia procesu cywilnego. Nie sposób uznać więc powoda za osobę

nieporadną. Sprawa niniejsza nie miała też charakteru szczególnie

skomplikowanej pod względem prawnym czy dowodowym. W tych

okolicznościach brak jest podstaw do uznania, że istniały okoliczności

uzasadniające ustanowienie dla powoda pełnomocnika z urzędu a jego

nieustanowienie skutkowało nieważnością postępowania.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd art. 3 i 6 Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Nie sposób bowiem

uznać, że nie przyznanie powodowi pełnomocnika z urzędu - w sytuacji, gdy

powód nie jest osobą nieporadną i nie zachodziła obiektywna potrzeba

udzielenia mu pomocy profesjonalnego pełnomocnik z urzędu - stanowi

poddanie powoda torturom albo nieludzkie lub poniżające traktowaniu albo,

że wskutek nieprzyznania w tych okolicznościach pełnomocnika z urzędu

powód został pozbawiony prawa do rzetelnego procesu.

Zasługiwał natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 217 § 2 w

zw. z art. 227 k.p.c. Mimo, że na sądzie nie spoczywa obowiązek

przeprowadzenia wszystkich dowodów jakie wskaże strona i nie tylko może ale

powinien pominąć te dowody, które nie mają istotnego znaczenia dla

rozstrzygnięcia sprawy, to jednak odmowa dopuszczenia określonego dowodu

nie należy do swobodnego uznania sądu. W szczególności sąd nie może

pominąć środków dowodowych na wskazywane przez stronę okoliczności w

przypadku, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające istotne znaczenie

dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia

2011 r. I (...) Lex 794776) .Oddalając wniosek o dopuszczenie dowodu

ze skarg powoda kierowanych do funkcjonariuszy pozwanego sąd uznał, że jest

nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy, dla którego istotne jest czy zostały w

konkretnym zachowaniu pozwanego spełnione przesłanki określone w art. 24

k.c. a zatem czy doszło do naruszenia konkretnego dobra osobistego i czy było

to działanie bezprawne, a nie czy powód zauważał pewne zjawiska, które mu się

nie podobały i czy pisał w związku z tym skargi do pozwanego. Z takim

stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie sposób się zgodzić. Nie sposób

bowiem uznać, że skargi powoda na działania i zaniechania (...) oraz udzielone odpowiedzi (wniosek powoda obejmował nie tylko

skargi ale i udzielone mu odpowiedzi) nie odnoszą się do istoty sprawy. Mogą

one bowiem wskazywać w sposób pośredni , że miały miejsca zdarzenia, w

wyniku których nastąpiło naruszenie dóbr osobistych powoda. Moc (wartość )

tych dowodów może zostać przez sąd oceniona dopiero po ich przeprowadzeniu.

W niniejszej sprawie istota sporu między stronami sprowadzała się do

ustalenia czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd pierwszej

instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie poczynił

żadnych ustaleń faktycznych wskazał jedynie, że „stopień ogólności, którym

posługiwał się powód nie pozwolił na sprecyzowanie, które konkretnie działania

i w jaki sposób podejmowane i przez kogo miałyby mieć wpływ na naruszenie

jego dóbr osobistych” . Ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić. Powód w

uzasadnieniu faktycznym swojego żądania wyraźnie wskazał bowiem, że

naruszenie jego dóbr osobistych miało miejsce w okresie od 2004 r, do lipca

2010 r. i polegało na stosowaniu wobec niego tortur psychicznych polegających

m.in. na: nie zapewnieniu odpowiednich zajęć, bezpodstawnym stosowaniu kar

za byle co w tym kary celi izolacyjnej, dyskryminowanie za pisanie skarg, nie

zapewnienia zatrudnienia , nie udzielenie przepustki i możliwości uczestnictwa

w pogrzebie matki. Tak przytoczone okoliczności faktyczne nie pozwalają

wprawdzie na szczegółowe określenie działań i zaniechań jakie zdaniem

powoda doprowadziły do naruszenia jego dóbr osobistych , jednak nie zwalniało

to Sądu od merytorycznego rozpoznania sprawy.

W doktrynie i orzecznictwie Sądy Najwyższego dominuje pogląd, że

jedynie całkowity brak podstawy faktycznej może być brakiem formalnym

uzasadniającym zwrot pozwu. Skoro z jednej strony niedokładnie określona

podstawa faktyczna nie stanowi przeszkody do nadania sprawie biegu a z

drugiej strony sąd podstawą taką jest związany , to w przypadku nieprecyzyjnie

określonej podstawy powinien podjąć czynności zmierzające do dokładnego jej

sprecyzowania przez stronę. W rozpoznawanej sprawie istotne - bo rzutujące na

zakres obowiązku sądu orzekającego - jest, że strona pozwana podniosła zarzut

powagi rzeczy osądzonej wskazując, że powód wielokrotnie występował z

żądaniami , które opierały się na takiej samej podstawie faktycznej. Powaga

rzeczy osądzonej i zawisłość sporu stanowią przesłankę procesową której

wystąpienie skutkuje odrzuceniem pozwu i której istnienie sąd bada z urzędu, w

każdym stanie sprawy (art. 202 zdanie drugie). W tym stanie sprawy rzeczą sądu

pierwszej instancji było takie wysłuchanie powoda by możliwe było

dokładniejsze ustalenie podstawy faktycznej żądania przede wszystkim w celu

zbadania i oceny, czy nie zachodzą wskazane wyżej przesłanki procesowe.

Wprawdzie Sąd dodatkowego wysłuchania powoda dokonał ale z jego

przebiegu nie wynika by zmierzał do ustalenia tych okoliczności , które były

niezbędne do doprecyzowania faktycznej podstawy powództwa i do ustalenia

czy zachodzi powaga rzeczy osądzonej, mimo że w aktach sprawy znajduje się

uzasadnienia wyroku Sądu (...) (k. - 122), z którego

wynika, że w sprawie (...) która toczyła się przed Sądem (...) wynika, (...) domagał się zadośćuczynienia za naruszenie

jego dóbr osobistych poprzez: bezpodstawne ukaranie karami umieszczenia w

celi izolacyjnej oraz za nieregulaminowe kontaktowanie się z więźniami,

odmowę zatrudnienia; nieudzielenie przepustki na pogrzeb matki; dokonywanie

ocen okresowych - a więc okoliczności faktycznych wskazanych przez powoda

jako podstawa faktyczna żądania także w rozpoznawanej sprawie .

Wobec powyższego uznając, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał

istoty sprawy Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w (...) do

ponownego rozpoznania pozostawiając mocą art. 108 § 2 k.p.c temu sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji w pierwszej

kolejności zbada okoliczności konieczne dla oceny zarzutu powagi rzeczy

osądzonej . W tym celu zbada dokumenty znajdujące się w powołanych przez

pozwanego aktach spraw(...)Sądu Okręgowego w (...) oraz zażąda od

powoda by pisemnie lub w drodze wyjaśnień złożonych przed sądem w taki

sposób doprecyzował okoliczności faktyczne podane jako podstawa faktyczna

żądania (m.in przez podanie daty kiedy zarzucane działanie miało miejsce, jakie

konkretne kary lub oceny naruszały jego dobra osobiste, jakiego okresu dotyczy

odmowa zatrudnienia itp.) by możliwe było ustalenie czy żądania powoda

oparte na wskazanych w pozwie okolicznościach faktycznych były już

rozpoznane lub są przedmiotem rozpoznania w innych toczących się

postępowaniach.

W dalszej kolejności , w oparciu o doprecyzowaną podstawę faktyczną

żądania rozstrzygnie podniesiony przez pozwanego w odpowiedzi na pozew

zarzut przedawnienia i ponownie rozważy czy istnieje potrzeba

przeprowadzenia wskazanych przez powoda dowodów.