Sąd zmienił decyzję KRUS i uznał, że C. R. nie podlega ubezpieczeniu jako domownik

Decyzją z dnia 5 wrześni 2024 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek przez małżonków I. i W. F. (1) na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe dla C. R. od dnia 21 sierpnia 2024 roku.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła W. F. (1), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wnosząc o wyłącznie C. R. z ubezpieczenia społecznego rolników, gdyż nie spełnia ona przesłanek do uznania jej jako domownika – nie jest osobą bliską ani w stosunku do niej, jak i jej męża, a pozostaje w bliskich relacjach z jej mężem I. F., pozostając jednocześnie w własnym związku małżeńskim. Jednocześnie odwołująca wskazała, iż C. R. nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym I. i W. F. (1).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosił o jego oddalenie,

Sąd poczynił następujące ustalenia:

I. i W. F. (2) są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego w miejscowości V. o powierzchni 5,52 ha fizycznych, co stanowi 0,961 ha przeliczeniowego. Od dnia 6 grudnia 2023 roku do nadal ubezpieczeniu rolniczemu podlega W. F. (1), a jako domownicy C. i J. F. – synowie W. i I. F..

W dniu 21 sierpnia 2024 roku I. F. zgłosił C. R. do ubezpieczenia społecznego rolników w pełnym zakresie jako domownika. Ze zgłoszenia do ubezpieczenia wynika, iż C. R. jest osobą bliską I. F., zamieszkuje w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego pod adresem V. (...), a ponadto stale pracuje w gospodarstwie rolnym I. F. i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy, a praca w gospodarstwie rolnym stanowi dla niej stałe źródło utrzymania, nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu oraz nie ma ustalonego prawa do renty, emerytury ani do innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

(okoliczności niesporne)

W. F. (1) i I. F. zamieszkują pod adresem (...), a C. V. (...).

Do 2023 roku w gospodarstwie rolnym W. i I. F. była prowadzona działalność rolnicza w zakresie produkcji rolniczej. Od jesieni 2023 roku, po zbiorach zbóż, w gospodarstwie tym nie jest prowadzona żadna działalność rolnicza. W 2024 roku ziemia uprawna leżała odłogiem, a I. F. nie pobierał dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

I. F. od 2023 roku czyni starania, aby na terenie gospodarstwa rolnego otworzyć kopalnię piasku i otrzymać stosowne zezwolenia. Dotychczas takich zezwoleń nie otrzymał, gdyż W. F. (1) jest przeciwna otwarciu kopalni.

I. F. zgłosił do ubezpieczenia społecznego rolników jako domownika C. R., gdyż miała ona mu pomóc w otwarciu kopalni piasku w miejscowości V..

C. R. nigdy nie pracowała w gospodarstwie rolnym W. i I. F. i nie wykonywała żadnych czynności związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa.

(dowód: zeznania W. F. (1) z dnia 28 kwietnia 2025 roku [00:02:55] [00:22:21], zeznania I. F. z dnia 8 kwietnia 2025 roku [00:22:34][00:48:37], zeznania C. R. z dnia 8 kwietnia 2025 roku [00:22:34][00:48:37], zeznania W. I. z dnia 8 kwietnia 2025 roku [00:52:03][00:59:23], zeznania C. I. z dnia 8 kwietnia 2025 roku [01:02:03][01:14:28]).

Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach KRUS oraz aktach sądowych, które nie były kwestionowane przez strony procesu. Ponadto Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie zeznań stron postępowania oraz świadków. Zeznania te były jasne, konsekwentne, wzajemnie zgodne, dlatego też Sąd dał im w całości wiarę. Strony oraz świadkowie konsekwentnie zeznawali, iż C. R. nigdy nie uczestniczył w pracach rolniczych w gospodarstwie należącym do I. i W. F. (1).

Odwołanie W. F. (1). jest zasadne, a zaskarżona decyzja podlega zmianie.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi okoliczność czy C. R. spełnia warunki do uznania go za domownika w gospodarstwie rolnym W. i I. F.. Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(Dz. U. z 2025 poz 197 t.j.).

Zgodnie z art. 1 i art. 7 tej ustawy, obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegają rolnicy oraz domownicy rolników. Ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1. rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2. domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Pojęcie rolnika i domownika zostało wyjaśnione odpowiednio w art. 6 pkt 1 i art. 6 pkt 2 ustawy. Zgodnie z definicją ustawową rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Działalnością rolniczą jest działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej (art. 6 pkt 3 ustawy). Natomiast gospodarstwo rolne to każde gospodarstwo służące prowadzeniu działalności rolniczej (art. 6 pkt 4 ustawy).

Domownikiem w rozumieniu ustawy jest natomiast osoba bliska rolnikowi, która:

a) ukończyła 16 lat;

b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie;

c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Nie budzi wątpliwości fakt, że wnioskodawca spełniał pierwszą z wskazanych przesłanek w spornym okresie, a mianowicie przesłankę wieku.

W zgodzie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego należy podkreślić – mając przy tym na względzie cel i funkcje omawianej ustawy - że ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem, cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie pojęcia domownika z art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów prowadzi do wniosku, iż istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Wystarczające jest dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją (tu: roślinną) w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Powyższa wykładnia tego pojęcia znajduje potwierdzenie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1998 roku

(II UKN 3/98), w którym przyjęto, że praca domownika w gospodarstwie rolnym wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą.

W wyroku Sadu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 listopada 2019 roku

(III AUa 45/10, Lex nr 2781418) podkreślono, iż „Domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jest ten, kto stale pracuje w gospodarstwie rolnym będącym w posiadaniu rolnika.”.

Podobny pogląd zawarł Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 21 lutego 2017 roku

(III AUa 409/16, Lex nr 2256998), gdzie podkreślono, iż „Z art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Stała osobista praca w gospodarstwie rolnym jest więc warunkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez domownika rolnika.”.

W niniejszej sprawie organ rentowy niesłusznie uznał, że C. R. wykonywała w gospodarstwie rolnym W. i I. F. jakąkolwiek pracę, a tym bardziej stałą, a to jest niezbędne, aby C. R. mogła podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik. W ocenie Sądu Okręgowego, nie można więc uznać C. R. za domownika rolnika w rozumieniu ustawy. W tej sytuacji jako niespełniająca łącznie wszystkich przesłanek wskazanych w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, C. R.. nie może podlegać ubezpieczeniu społecznym rolników z mocy ustawy we wskazanym okresie. Rozstrzygnięcie organu rentowego tej treści należy uznać za niesłuszne, zaś zaskarżoną decyzję zmienić.

Z tych wszystkich względów, na podstawie powołanych przepisów i art. 477

14 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie

art. 98 i

108 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych

(Dz. U. z 2023r. poz. 1935 t.j.).

Sędzia Stanisław Pilarczyk