Sąd oddalił odwołanie od decyzji ZUS, umowa o pracę była pozorna

Decyzją z dnia 27 listopada 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (1) stwierdził, że U. P. nie podlegał od 01 kwietnia 2024 r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w A. wobec stwierdzenia, że umowa o pracę została zawarta dla pozoru w celu uzyskania uprawnień do korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył U. P., wnosząc o jej zmianę i ustalenie, iż podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu od dnia 01 kwietnia 2024 r.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (1) wniósł o oddalenie odwołania.

Spółka (...) Sp. z o.o. jako płatnik składek-poparł odwołanie.

Sąd ustalił, co następuje:

U. P. urodzony (...), zawał z firmą – (...) Sp. z o.o. umowę o pracę na czas nieokreślony od 01 kwietnia 2024 r. Umowa została opatrzona datą 28 marca 2024 r. Według postanowień umowy U. P. miał wykonywać obowiązki dyrektora w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem w kwocie 6 850,00 zł. W powyższej umowie osobą reprezentującą pracodawcę był odwołujący gdyż w marcu 2024 r. pełnił on funkcję prezesa zarządu spółki.

Dowód: umowa o pracę w aktach ZUS

Firma (...) Sp. z o.o. została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym 19 sierpnia 2021 r. Przedmiotem działalności firmy są usługi budowlane.

/bezsporne/

Odwołujący w okresie od 01 sierpnia 2022 r. do 31 marca 2024 r. był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako pełniący obowiązki prezesa zarządu (...) Sp. z o.o., której był jednym z dwóch wspólników, drugim wspólnikiem jest żona odwołującego A. P.. Od dnia 01 kwietnia 2024 r. odwołujący został zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik spółki, w wymiarze 1 etatu na czas nieokreślony na stanowisku dyrektora. Zgłoszenie odwołującego do ubezpieczenia społecznego zostało złożone w ZUS 4 października 2024 r. W tym samym dniu odwołujący został wyrejestrowany jako osoba powołana do pełnienia funkcji na mocy aktu powołania. Dokumenty rozliczeniowe za cały okres od kwietnia 2024 r. wpłynęły do ZUS również w październiku 2024 r. Od dnia 10 maja 2024 r. do 31 października 2024 r. odwołujący przebywał na zwolnieniu lekarskim. W okresie od daty wskazanej w powyższej umowie o pracę odwołujący jako dyrektor codziennie przez 8 godzin miał wykonywać pracę, która polegała na spotkaniach z potencjalnymi klientami i prowadzenia rozmów z potencjalnymi podwykonawcami. Po sfinalizowaniu porozumień odwołujący miał wykonywać pracę budowlane ewentualnie z innym zatrudnionym pracownikiem. Odwołujący nie zdążył podjąć czynności związanych z wykonaniem prac budowlanych ze względu na niezdolność do pracy od 10 maja 2024 r.

Sąd nie dał wiary zeznaniom odwołującego i zeznaniom płatnika, że strony zawarły umowę o pracę i ją wykonywały. Z zeznań płatnika A. P. wynika, że zaistniała potrzeba zatrudnienia osoby na stanowisku dyrektora, ponieważ dotychczasowy pracownik pełniący tę funkcję Z. R. przebywała na zwolnieniu lekarskim od 06 października 2023 r. do 03 lipca 2024 r. Osoba ta była również niezdolna do pracy od 11 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r. Zatem potrzeba jej zastąpienia, wystąpiła wiele miesięcy wcześniej, jednak do zatrudnienia pracownika wtedy nie doszło. Zatrudnienie odwołującego od 01 kwietnia 2024 r. było w takim przypadku pozbawione racjonalnych przesłanek. Przedstawione dokumenty w postaci wiadomości wysyłanych pocztą elektroniczną nie były dla Sądu wystarczające, aby uznać wykonywanie przez odwołującego rzeczywistej pracy. Brak jest również świadków, którzy potwierdziliby fakt świadczenia pracy przez odwołującego, tym bardziej że odwołujący miał wykonywać pracę na terenie całego kraju, spotykając się z potencjalnymi klientami, aby nawiązać współpracę. Odwołujący wskazał wprawdzie jednego świadka swojej pracy, A. V., z którą doszło do spotkania, którego przedmiotem była wycena wykończenia domu, jednak do podpisania umowy nie doszło, a A. V. nie wyraziła zgody na udostepnienie jej danych osobowych.

Powyższe wskazuje, że zeznania odwołującego i korespondujące z tymi zeznaniami, zeznania płatnika nie zasługują na wiarę.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2025 r. poz. 350) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym - podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.

Stosownie zaś do treści art. 1 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. 2025 r. poz. 501) w razie choroby i macierzyństwa, osobom tym w razie choroby lub macierzyństwa przysługują świadczenia pieniężne na warunkach i w wysokości określonych ustawą.

Zgodnie z treścią art. 83 k.c. w związku z art.300 k.p. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Inaczej mówiąc, strony, niejako udają, że dokonują jakiejś czynności prawnej np. zawierają umowę o pracę.

Podkreślić należy, że pozorność umowy wynikająca z art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. zachodzi, gdy mimo zawarcia umowy, praca nie jest w ogóle świadczona, ewentualnie okoliczności faktyczne jej wykonywania nie wypełniają cech stosunku pracy. Nie stanowi to wówczas tytułu ubezpieczenia społecznego (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 lutego 2008 r., II UK 122/07, LEX nr 448905; 8 lipca 2009 r., I UK 43/09, LEX nr 529772; 24 lutego 2010 r., II UK 204/09, LEX nr 590241; 9 lutego 2012 r., I UK 260/11, LEX nr 1169835; 20 czerwca 2017 r., I UK 252/16, LEX nr 2347782; 24 lutego 2021 r.

Okoliczność, iż strony sporządziły umowę o pracę, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż działanie stron w sytuacji, gdy wiadomo było, iż odwołujący w krótkim czasie będzie chciał korzystać ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można wyrazić akceptacji dla nagannych i szkodliwych społecznie zachowań, stanowiących przejaw szerszego zjawiska wyłudzania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, polegającego na zawieraniu umów na korzystnych warunkach na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczeń z ubezpieczenia społecznego i to w wysokości ustalonej od wygórowanego wynagrodzenia za pracę.

ZUS ma prawo ocenić sporządzoną umowę o pracę i uznać ją za pozorną, sprzeczną z prawem czy zasadami współżycia społecznego co ma skutki dla ubezpieczonego w zakresie istnienia podstawy ubezpieczenia (por. Wyrok SN, sygn. akt III UK 200/04, opublikowany w Rzeczpospolitej 2005 r., Nr 50, str. C-1). Podzielając ten pogląd, dodać należy, iż rzeczą przedsiębiorcy jest zatrudnianie pracowników dla realizacji celów gospodarczych z tą działalnością związanych, lecz okoliczności te nie są obojętne dla organu rentowego, gdy ciężar utrzymania ubezpieczonego przerzucany jest na fundusze publiczne. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25.01.2005 r. II UKN 141/04 (OSNC 2005 Nr.15 /235). O pozorności umowy decydują okoliczności jej zawarcia, cel, jaki strony chciały osiągnąć i charakter wykonywanych czynności.

Okoliczność, iż strony sporządziły dokumenty związane zwykle z nawiązaniem stosunku pracy, nie znaczy jeszcze, iż do nawiązania stosunku pracy doszło.

Celem zawarcia umowy o pracę jest nawiązanie stosunku pracy, a więc świadczenie przez pracownika pracy przez określony, dłuższy okres, w zamian za wynagrodzenie.

Pośrednim celem zatrudnienia jest także uzyskanie stażu emerytalnego czy ochrony ubezpieczeniowej na wypadek zajścia ryzyka choroby, wypadku, starości.

Podkreślić przy tym trzeba, że zarówno przepisy prawa pracy, prawa ubezpieczeń społecznych, jak i przepisy ustrojowe pozwalają tak kształtować elementy stosunku pracy, jaka jest wola stron. Jednakże przestaje powyższa kwestia być tylko sprawą stron nawiązujących stosunek pracy, gdy po uregulowaniu jedno - dwumiesięcznych składek przerzuca się ciężar wypłaty świadczeń na fundusz dysponujący publicznymi pieniędzmi, którymi zarządza ZUS. Nie może być tak, iż konstruuje się stosunek prawny pod istniejącą sytuację, nie dla realizacji celu, jakiemu ten stosunek ma służyć a dla osiągnięcia innych celów, a więc uzyskania świadczeń, do których strony tego stosunku nie spełniały warunków.

Trafnie stwierdzono, że podleganie pracowniczym ubezpieczeniom społecznym jest więc uwarunkowane nie tyle zawarciem umowy o pracę, wypłatą wynagrodzenia, przystąpieniem do ubezpieczenia, zgłoszeniem pracownika do tych ubezpieczeń i opłacaniem składek z tego tytułu, ile legitymowaniem się przez ubezpieczonego statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach stosunku pracy. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia, gdyż w takim przypadku wady oświadczeń woli umowy o pracę - nawet powodujące jej nieważność - nie wywołują skutków w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Umowa o pracę, która nie wiąże się z rzeczywistym jej wykonywaniem, a zgłoszenie do ubezpieczenia następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci stosunku pracy, nie rodzi skutków w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 grudnia 1996 r., II UKN 32/96, OSNAPiUS 1997 Nr 15, poz. 275; z dnia 16 marca 1999 r., II UKN 512/98, OSNAPiUS 2000 Nr 9, poz. 368; z dnia 28 lutego 2001 r., II UKN 244/00, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 496; z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 320/04, OSNP 2006 nr 7-8, poz. 122 oraz z dnia 26 lipca 2012 r., I UK 27/12).

Przechodząc od powyższych rozważań na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że przeprowadzone przez Sąd postępowanie dowodowe w żadnym wypadku nie wykazało, aby zawarta między płatnikiem składek a odwołującym umowę o pracę na czas nieokreślony wywoływała skutek w postaci objęcia odwołującego ubezpieczeniami społecznymi pracowników. Przede wszystkim zawarcie umowy nie poprzedziło wyznaczenie przez płatnika osoby reprezentującej płatnika w umowie z członkiem zarządu spółki. Zgodnie bowiem z art. 210 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych, w umowie między spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a członkiem zarządu oraz w sporze z nim spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Żadna z wyżej wskazanych osób nie reprezentowała spółki. Z umowy jednoznacznie wynika, że spółkę reprezentował odwołujący jako prezes zarządu i jednocześnie odwołujący był osobą zatrudnianą. W istocie odwołujący występujący w dwóch rolach zwarł umowę z samym sobą. Już chociażby z tego powodu przedstawiona umowa jako umowa nieważna nie wywołuje skutku ubezpieczeniowego w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie wywołuje także takiego skutku wobec opisywanych wyżej elementów wskazujących na jej pozorność.

Mając na uwadze powyższe, orzec należało jak w sentencji wyroku.

Sędzia Romuald Kompanowski