Sąd zmienił decyzję ZUS, ślusarz dostanie rekompensatę za pracę po 1992 roku

Decyzją z dnia 03.10.2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R.. ponownie ustalił S. N. kapitał początkowy , a decyzją z dnia 08.10.2025r. przyznał mu prawo do emerytury z wieku powszechnego od 21.07.2025r., , ale jednocześnie odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, gdyż nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach do 1.01.2009r.

Odwołanie od obu tych decyzji wniósł do Sądu S. N. domagając się przyznania rekompensaty z tytułu 15 lat pracy w szczególnych warunkach w tym z racji pracy w (...) także po 1.01.1992r. czyli po wyjściu zakładu ze struktur kolejowych , gdyż wykonywał nadal tę samą pracę i z racji tego ,że organem założycielskim był Minister Transportu i Gospodarki Morskiej okres od tej daty jest okresem równorzędnym z pracą na kolei .

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie podnosząc ,że nie podlega uwzględnieniu do szczególnych warunków czas po wyjściu zakładu pracy ze struktur kolejowych .

Sąd ustalił co następuje.

S. N. urodził się w (...)

Ma wykształcenie zawodowe ślusarz.

Od 1.09.1975r. odbywał praktyczną naukę zawodu w oparciu o zawartą z tą datą umową o pracę w celu przygotowania zawodowego z (...) w V. na okres od 1.09.1975r. do 31.07.1978r. Umowa przewidywała ,że młodociany będzie dokształcał się Zasadniczej Szkole Zawodowej (...) Dla (...) w R.. – filia w V. . Naukę tę odwołujący się ukończył 21.06.1978r. uzyskując zawód ślusarza. W dniu 1.09.1978r. odwołujący się zawarł z (...) Zakładami (...) umowę o pracę na stanowisku ślusarza od 1.12.1988r. ślusarza remontowego.

Z akt osobowych wynika ,że pracował na stanowisku ślusarza maszynowego .

W dniu 21.03.1998r. ukończył szkolenie podstawowe hakowych z zakresu obsługi urządzeń dźwigowych .Także w dniu 22.10.2001r z ukończył szkolenie hakowego z zakresu obsługi urządzeń dźwigowych .

Podczas zatrudnienia odbywał zasadniczą służbę wojskową w czasie od 27.10.1980r.,a po powrocie z wojska został przyjęty do pracy od 11.11.1982r.

Na przestrzeni lat zakład pracy podlegał przekształceniom własnościowym. (...) Zakłady (...) przekształciły się w Przedsiębiorstwo Państwowe (...) , następnie (...) Sp.z o.o. , Od 1.05.2003r. część (...) sp z o.o. została sprzedana spółce (...) sp. z o.o. i od tej daty odwołujący się został przejęty przez nowego pracodawcę ( obecnie (...) sp z o.o.)

Z zakresu obowiązków z 07.11.2006r. wynika ,że pracował na stanowisku ślusarza w dziale utrzymania ruchu. Do jego zadań należało eksploatacja, zabezpieczanie i utrzymanie należytego stanu technicznego , usuwanie usterek , uszkodzeń instalowanie i przyłączanie maszyn i urządzeń produkcyjnych , wykonywanie prac konserwatorskich przeglądy i naprawy obrabiarek skrawających i innych maszyn i urządzeń do obróbki metali, wykonywanie przeglądów technicznych i ocenianie stanu technicznego obrabiarek skrawających , obrabiarek do obróbki plastycznej, czyszczenie i mycie obrabiarek i szereg innych czynności związanych z utrzymaniem sprawności maszyn i urządzeń produkcyjnych .

Zakład , w którym pracował odwołujący się wyszedł ze struktur (...) z dniem 1.01.1992. Do 30.09.1996r. organem założycielskim był Minister Transportu i Gospodarki Morskiej , co stanowiło podstawę do traktowania zatrudnienia w tym zakładzie jako równorzędnego z zatrudnieniem na kolei.

(

okoliczności bezsporne -dane w aktach ZUS )

Do wniosku o emeryturę z 03.07.2025r. odwołujący się przedłożył świadectwo pracy z 22.07.2025r. wydane przez (...) sp. z o.o. w X., z którego wynika ,że zatrudniony był tam od 1.09.1975r. do 22.07.2025r. na stanowisku ślusarza , przy czym okres od 1.09.1975r. do 30.09.1996r. jest pracą w szczególnych warunkach jako praca na kolei .(

w aktach ZUS)

Dokument ten nie jest wiążący , podlega ocenie co do poprawności jak każdy dokument prywatny. Nie mógł być więc uznany za właściwy dowód , gdyż wskazany okres obejmował zarówno okres praktycznej nauki zawodu ( co jest niedopuszczalne z racji tego, że praca ucznia nie odbywała się w pełnym wymiarze czasu pracy skoro czas pracy obejmował też naukę w szkole przyzakładowej ) ,jak i czas po wyjściu zakładu ze struktur kolejowych .

Niezbędne stało się wiec wyjaśnienie rzeczywistego charakteru pracy odwołującego się od 1.01.1992r. Zebrany przed Sądem materiał dowodowy pozwolił na ustalenie ,że S. N. mimo przekształceń po stronie pracodawcy w ciągu całej pracy o okresie objętym sporem ( czyli do końca 2008r) faktycznie wykonywał taką samą pracę ślusarza remontowego zajmującego się naprawami i konserwacją urządzeń od strony mechanicznej . Pracował przy naprawach i konserwacji w czasie gdy w zakładzie trwała normalna produkcja , bo mimo wyłączenia z ruchu jednego urządzenia przy którym wykonywana była naprawa ,wszystkie pozostałe pracowały w normalnym trybie.

W zakładzie panowały warunki pracy typowe dla zakładu metalowego , mimo pozostawania w strukturach (...) .Zajmowano się tam produkcją metalowych elementów na potrzeby kolejnictwa głównie do budowy i utrzymania torów kolejowych . W zakładzie istniała kuźnia, w której odbywała się obróbka metalu na gorąco , hartownia, w której hartowano gorący metal w kąpieli z oleju lub wody ,dział W2 gdzie przy użyciu pras odcinano odpowiednie płyty metalu , a także dział W3 gdzie pracowały młoty przy dalszej obróbce produkowanych części z metalu. Prasy i młoty były urządzeniami o wysokości 4-5 metrów.

W zakładzie działały też dwie czyszczarki ,w których poprzez uderzenia śrutem pod wysokim ciśnieniem odczyszczano wyprodukowane elementy metalowe przed dalszą obróbką . Pracowano na halach ,a częściowo na zewnątrz. Posługiwano się suwnicami i dźwigami do przemieszczania metalu . Wiele prac wiązała się ze spawaniem , szlifowaniem metalu .

W zakładzie panowały szkodliwe i trudne dla zdrowia warunki z powodu ogromnego hałasu , zadymienie , zapylenia , błysków wydzielających się w procesie spawania a także wysokich temperatur w kuźni.

S. N. jako ślusarz remontowy pracował na terenie całego zakładu, zależnie od tego dokąd został skierowany przez przełożonego. Głównie jednak pracował w brygadzie naprawiającej prasy i młoty na wydziale W2 i W3 ,w sąsiedztwie trwającej produkcji .W toku wykonywania pracy narażony był więc na działanie czynników jak pracownicy produkcyjni . Ponadto sam wykonywał prace wymienione w wykazie prac w szczególnych warunkach jak prace spawalnicze czy szlifierskie ,gdyż po zdemontowaniu uszkodzonych elementów musiał często wykonać nowy o potrzebnym kształcie, co wymagało cięcia, szlifowania , polerowania brzegów . Pracując przy naprawie czyszczarek musiał wyciąć palnikiem zniszczony fragment ścianki , a nowy fragment odpowiednio przyciąć i wspawać a następnie wygładzić spaw. Praca przy tym urządzeniu odbywała się przy tym od wewnątrz czyszczarki , co stanowiło dodatkowe utrudnienie i narażało na wdychanie dużej ilości pyłu z czyszczonych ścianek jak i produktów spalania w procesie spawania. W tym czasie w sąsiedztwie pracowała normalnie druga z czyszczarek wytwarzając ogromy hałas .

Dowód zeznania świadków : E. X. , bezpośredniego przełożonego k 34 , nagranie z rozprawy z 25.02.2026r.[ 00:03-00:25] Z. N. k 28, I. G. k 29 oraz odwołującego- nagranie z rozprawy 27.05.2026r. [00:02-00:19]

Poza sporem jest ,że w strukturach (...) zakład pozostawał do 31.12.1991r. od 1.01.1992r. organem założycielskim był Minister Transportu i Gospodarki Morskiej , co stanowiło podstaw do zaliczenia okresu jako równorzędnego z zatrudnieniem na kolei do 30.09.1996r.

Sąd zważył, co następuje.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Decyzją z dnia 08.10.2025r. po osiągnięciu wieku emerytalnego 65 lat na wniosek z dnia 03.07.2025r. ZUS przyznał odwołującemu się emeryturę od dnia 21. 07.2025r. to jest od osiągnięcia wieku emerytalnego . Jednocześnie jednak odmówiono mu przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach zaliczając jedynie czas pracy w takich warunkach do 31.12.1991r. czyli do czasu pozostawania zakładu pracy ( wówczas (...) sp z o.o.) w strukturach kolejowych , a pomijając okres równorzędny z okresem zatrudnienia na kolei. Uznany okres pracy w szczególnych warunkach wynosi 13 lat 2 miesiące i 19 dni i nie wynika on z charakteru pracy tylko z przynależności pracodawcy do struktur kolejowych.

Zgodnie z art. 2 pkt. 5 cyt. ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 164) rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. W myśl art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego . Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do art. 21 ust. 1 cyt. ustawy z 19.12.2008r. rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r. ,który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r. Jednocześnie ust. 2 art. 21 precyzuje przesłankę negatywną, stanowiąc, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dla ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie określonego charakteru pracy ubezpieczonego pracownika wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o ustawy o emeryturach i rentach z FUS w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r.

Pracami w szczególnych warunkach – w rozumieniu art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) Z zasady okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, ale w razie braku możliwości uzyskania dokumentu od zakładu pracy możliwe jest wykazywanie pracy w szczególnych warunkach wszelkimi innymi dowodami. Spór o zakwalifikowanie pracy do wykonywanej w szczególnych warunkach odbywa się w trybie ustalenia prawa do świadczenia przed sądem w ramach odwołania od decyzji organu rentowego. Utrwalone jest już w orzecznictwie ,że o zakwalifikowaniu pracy na danym stanowisku do pracy w szczególnych warunkach decyduje nie tyle nazwa stanowiska , co rzeczywisty charakter pracy.

Odwołujący się do 31.12.2008r. pracował jako ślusarz remontowy ale jego praca do 31.12.1991r. zaliczona została do pracy w szczególnych warunkach nie z uwagi na jej charakter , ale z uwagi na to , że odbywała się w zakładzie wykonującym produkcję na potrzeby kolei i traktowana jest jako praca na kolei dopóki zakład znajdował się w strukturach (...) . Stosownie bowiem do treści paragrafu 4 ust. 3 wskazanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zalicza się także okresy zatrudnienia na kolei , w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin.

Okres od 1.08.1991r. czyli po opuszczeniu przez zakład stuktur kolejowych jest okresem równorzędnym z okresem pracy na kolei i już nie upoważnia do traktowania zatrudnienia jako wykonywanego w szczególnych warunkach . Problem ten był już przedmiotem ogólniejszych rozważań w orzecznictwie (

patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22.10.2008r. IIIAUa 294/08 , uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 24.10.2023r. IIUK 127/13)

W świetle utrwalonego orzecznictwa , które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela -do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zgodnie z par.4 rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się m.in. okresy zatrudnienia na kolei , o których mowa w art. 43 ustawy z 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z FUS ,a nie dotyczy to okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia wymienionych w art.44 tej ustawy.

Sąd dokonał zakwalifikowania pracy odwołującego się do pracy w szczególnych warunkach na ogólnych zasadach , czyli z uwagi na jej charakter , a nie na przynależność zakładu pracy do struktur kolejowych .

W ocenie Sądu praca odwołującego się wykonywana stale w pełnym wymiarze czasu pracy przy naprawach i bieżącej konserwacji od strony mechanicznej urządzeń produkcyjnych na terenie zakładu w bezpośrednim sąsiedztwie miejsc gdzie odbywała się normalna produkcja wiążąca się z obróbką metalu i panowały warunki uciążliwe oraz szkodliwe jak ogromy hałas , zapylenie, wydzielały się substancje chemiczne przy spawaniu , hartowaniu metalu powodowała ,że był narażony na te szkodliwe czynniki w taki sam sposób jak osoby pracujące na produkcji.

Stanowisko pracy odwołującego się odpowiada więc stanowisku ujętemu w wykazie A do cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego…. w dziale XIV poz. 25 jako bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń na wydziałach i oddziałach będących w ruchu , w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Jest to zatem praca w szczególnych warunkach wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy także po 31.12.1991r. Uznać należy więc ,że odwołujący się wykazał ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach na dzień 31.12.2008r., więc spełnia warunki do przyznania mu rekompensaty przy emeryturze . Prawo to Sąd przyznał od daty uzyskania prawa do emerytury czyli od 21.07.2025r. Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie z art.477

14 § 2 k.p.c. orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

Orzeczenie w pkt 2 wyroku wynika z zasady odpowiedzialności za wynik procesu i uzasadnione jest treścią art. 98 kpc w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2024 poz 762 ze zm.).

Sędzia Ewa Nowakowska