Sąd przyznał ślusarzowi rekompensatę, zmieniając decyzję ZUS

Decyzją z dnia 21.10.2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F.. ponownie ustalił A. N. kapitał początkowy , a decyzją z dnia 22.10.2025r. przyznał mu prawo do emerytury z wieku powszechnego od 18.08.2025r., , ale jednocześnie odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, gdyż nie wykazał 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Odwołanie od obu tych decyzji wniósł do Sądu A. N. domagając się przyznania rekompensaty z tytułu 15 lat pracy w szczególnych warunkach w tym z racji nauki zawodu oraz pracy na kolei i od 1.01.1992r. do 30.09.1996r. z okresu równorzędnego z pracą na kolei .

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie podnosząc ,że nie podlega uwzględnieniu okres nauki zawodu ani czas po wyjściu zakładu pracy ze struktur kolejowych .

Sąd ustalił co następuje.

A. N. urodził się w (...)

Ma wykształcenie zawodowe ślusarz.

Praktyczną naukę zawodu odbywał w oparciu o umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z 21.10.1975r. zawartą z (...) w R. na okres od 1.09.1975r. do 31.07.1978r. Umowa przewidywała ,że młodociany będzie dokształcał się Zasadniczej Szkole Zawodowej (...) Dla (...) w F.. – filia w R. . Naukę tę ukończył 21.06.1978r. uzyskując zawód ślusarza.

W dniu 1.08.1978r. odwołujący się zawarł z (...) Zakładami (...) umowę o pracę na stanowisku robotnika transportowego . Podczas zatrudnienia odbywał zasadniczą służbę wojskową w czasie od 23.04.1981r. do 12.04.1983r. ,a po powrocie z wojska został przyjęty do pracy od 11.05.1983r.

Na przestrzeni lat zakład pracy podlegał przekształceniom własnościowym. (...) Zakłady (...) przekształciły się w Przedsiębiorstwo Państwowe (...) , następnie (...) Sp.z o.o. , którego następcą prawnym jest Firma (...) Sp.z o.o. w R. .

Zakład , w którym pracował odwołujący się wyszedł ze struktur (...) z dniem 1.01.1992. Do 30.09.1996r. organem założycielskim był Minister Transportu i Gospodarki Morskiej , co stanowiło podstawę do traktowania zatrudnienia w tym zakładzie jako równorzędnego z zatrudnieniem na kolei. (

okoliczności bezsporne -dane w aktach ZUS

Do wniosku o emeryturę z 21.07.2025r. odwołujący się przedłożył świadectwo pracy z 15.10.2025r. wydane przez (...) sp. z o.o. w J., z którego wynika ,że zatrudniony był w tym zakładzie od 1.09.1975r. do 31.08.2025r. , z czego okres od 1.09.1975r. do 30.09.1996r. został wskazany jako wykonywany stale i pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach .

Dokument ten nie jest wiążący , podlega ocenie co do poprawności jak każdy dokument prywatny. Nie mógł być więc uznany za właściwy dowód , gdyż wskazany okres obejmował zarówno okres praktycznej nauki zawodu ( co jest niedopuszczalne z racji tego, że praca ucznia nie odbywała się w pełnym wymiarze czasu pracy skoro czas pracy obejmował też naukę w szkole przyzakładowej ) jak i czas po wyjściu zakładu ze struktur kolejowych . Poza tym jak przyznał wystawca dokumentu -(...) sp z o.o. ( wcześniej (...) sp z o.o. w R.) nie jest następcą prawnym po firmie (...) sp z o.o. , która jest następcą prawnym (...) Zakładów (...) , następnie Przedsiębiorstwa (...) sp.z o.o. ( wyjaśnienia k 27)

Niezbędne stało się wiec wyjaśnienie rzeczywistego charakteru pracy odwołującego się od 1.01.1992r. Zebrany przed Sądem materiał dowodowy pozwolił na ustalenie ,że A. N. mimo przekształceń po stronie pracodawcy w ciągu całej pracy o okresie objętym sporem ( czyli do końca 2008r) faktycznie wykonywał taką samą pracę ślusarza remontowego zajmującego się naprawami i konserwacją urządzeń od strony mechanicznej . Pracował przy naprawach i konserwacji w czasie gdy w zakładzie trwała normalna produkcja , bo mimo wyłączenia z ruchu jednego urządzenia przy którym wykonywana była naprawa ,wszystkie pozostałe pracowały w normalnym trybie. W zakładzie panowały warunki pracy typowe dla zakładu metalowego , mimo pozostawania w strukturach (...).

Nadesłany przez ostatniego pracodawcę dokument w postaci zakresu czynności i odpowiedzialności z dnia 07.11.2006r. wskazuje ,że A. N. pracował w dziale utrzymania ruchu na stanowisku ślusarza. Do jego obowiązków należało eksploatacja , zabezpieczanie i utrzymanie należytego stanu technicznego , usuwanie usterek i uszkodzeń , instalowanie i przyłączania maszyn i urządzeń produkcyjnych , wykonywanie prac konserwacyjnych , przeglądów i napraw , przeglądów konserwacyjnych obrabiarek skrawających i innych maszyn i urządzeń do obróbki plastycznej matali , czyszczenie , demontaż tych urządzeń, dorabianie i dopasowywanie części nieznormalizowanych przy wykonaniu obróbki ręcznej , mechanicznej plastycznej i różnorodnych sposobów łączenia

( klejenie , notowanie, lutowanie , spawanie ) ,a także wykonywanie napraw bieżących , średnich i głównych oraz montażu maszyn i urządzeń do obróbki metali , przeprowadzanie prób naprawianych obrabiarek i urządzeń do obróbki metali, regulacja i ustawianie do pracy obrabiarek i innych maszyn do obróbki metali , konserwacja i zabezpieczanie antykorozyjne obrabiarek , instalowanie i uruchamianie nowych i naprawionych maszyn i urządzeń itp. prace, m.in. prace na wysokości. (

dowód- zakres czynności z nadesłany przez (...) sp z o.o. a wydany przez pracodawcę (...) k 29)

Odwołujący się także wcześniej w (...) Zakładach (...) czy później w (...) pracował w tzw. utrzymaniu ruchu i zajmował się naprawami urządzeń od strony mechaniki (głównie dźwigowych -suwnic , do czego miał specjalne uprawnienia dozorowe) . W zakładzie nad halami produkcyjnymi działało 11 suwnic i 14 żurawi używanych do przemieszczania metalu używanego w procesie produkcji . Ich naprawa i konserwacja wykonywana była przez odwołującego się na wysokościach rzędu 20 metrów, dokąd docierało najwięcej zanieczyszczeń wydobywających się z obróbki metalu (opary ze spawania , hartowania, pył z miału węglowego czy koksu ).Odwołujący się naprawiał również sprężarki w zakładowej stacji sprężarek oraz wytwornice acetylenowe . Z uwagi na posiadane umiejętności i uprawnienia traktowany był też jako pracownik zapasowy w stacji sprężarek i kierowano go tam do pracy podczas urlopów czy choroby pracownika ze stałej obsady .Podczas napraw czy konserwacji urządzeń mechanicznych A. N. wykonywał prace polegające na wycinaniu metalu palnikiem , prace spawalnicze (w podstawowym zakresie wymuszonym bieżącą potrzebą ) .W niektórych sytuacjach używał urządzeń wibracyjnych np. w procesie naprawy urządzeń mechanicznych na wewnątrzzakładowej bocznicy kolejowej.

Zakład produkował elementy metalowe , m.in. do mocowania szyn kolejowych do podkładów tzw. łapki .W zakładzie były wydziały W1 gdzie prowadzona była obróbka skrawaniem , pracowały tokarki ,skrawarki, frezarki oraz W2 gdzie pracowały ciężkie prasy do cięcia i otworowania elementów metalowych do mocowania szyn . Była też kuźnia gdzie wykonywano obróbkę metalu na gorąco. W zakładzie panował wielki hałas związany z obróbką metalu , zapylenie , zadymienie z wykonywanego spawania , czy procesu hartowania metalu. Odwołujący się wykonywał swoją pracę na oddziałach będących w ruchu , gdzie odbywała się normalna produkcja .

Po osiągnięciu wieku emerytalnego 65 lat na wniosek z dnia 21.07.2025r. od ZUS przyznał odwołującemu się emeryturę od 18.08.2025r. Jednocześnie jednak decyzją z 22.10.2025r. odmówiono mu przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach zaliczając jedynie czas pracy w takich warunkach w wymiarze 13 lat 4 miesięcy i 3 dni na przestrzeni od 1.08.1978r. do 12.04.1983r. i od 1.05.1983r. do 31.12.1991r. czyli do czasu pozostawania zakładu pracy w strukturach kolejowych . Przy ustalaniu pracy w szczególnych warunkach pominięto okres nauki zawodu , gdyż jako uczeń nie wykonywał takiej pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy .

Sąd zważył, co następuje.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Zgodnie z art. 2 pkt. 5 cyt. ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 164) rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego . Rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie do art. 21 ust. 1 cyt. ustawy z 19.12.2008r. rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r. ,który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r. Jednocześnie ust. 2 art. 21 precyzuje przesłankę negatywną, stanowiąc, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dla ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie określonego charakteru pracy ubezpieczonego pracownika wykonywanej w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ustawy o ustawy o emeryturach i rentach z FUS w wymiarze co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r.

Pracami w szczególnych warunkach – w rozumieniu art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku Nr 8, poz. 43 z późn. zm.)

Z zasady okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, ale w razie braku możliwości uzyskania dokumentu od zakładu pracy możliwe jest wykazywanie pracy w szczególnych warunkach wszelkimi innymi dowodami. Spór o zakwalifikowanie pracy do wykonywanej w szczególnych warunkach odbywa się w trybie ustalenia prawa do świadczenia przed sądem w ramach odwołania od decyzji organu rentowego. Utrwalone jest już w orzecznictwie ,że o zakwalifikowaniu pracy na danym stanowisku do pracy w szczególnych warunkach decyduje nie tyle nazwa stanowiska , co rzeczywisty charakter pracy.

Odwołujący się pracował jako ślusarz ,a jego praca zaliczona została jako praca w szczególnych warunkach nie z uwagi na charakter pracy , ale z uwagi na to , że odbywała się w zakładzie wykonującym naprawy dla taboru kolejowego i traktowana jest jako praca na kolei dopóki zakład znajdował się w strukturach (...) . Stosownie bowiem do treści paragrafu 4 ust. 3 wskazanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zalicza się także okresy zatrudnienia na kolei , w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. Okres po 31.12.1991r. czyli po opuszczeniu przez zakład struktur kolejowych jest okresem równorzędnym z okresem pracy na kolei i już nie upoważnia do traktowania zatrudnienia jako wykonywanego w szczególnych warunkach . Problem ten był już przedmiotem ogólniejszych rozważań w orzecznictwie (

patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 22.10.2008r. IIIAUa 294/08 , uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 24.10.2023r. IIUK 127/13)

W świetle utrwalonego orzecznictwa , które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela -do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zgodnie z par.4 rozporządzenia Rady Ministrów z 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się okres zatrudnienia na kolei , ale już nie okres równorzędny z taką pracą..

Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia do pracy w szczególnych warunkach okresu praktycznej nauki zawodu .W kwestii zaliczania pracy w oparciu o naukę zawodu do szczególnych warunków ukształtowało się bowiem orzecznictwo sądów uznające ,że nie jest to możliwe z uwagi na to ,że praca ucznia odbywała się w ograniczonym wymiarze czasu pracy ( jako ,że do czasu pracy wliczał się czas nauki) , zatem nie spełnia kryterium pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Uczniowie przez część tygodnia chodzili do szkoły zawodowej , a przez część uczestniczyli w praktycznej nauce poprzez pracę w zakładzie pracy . Do czasu pracy młodocianych pracowników wliczało się czas dokształcania. W przypadku odwołującego się po ukończeniu praktycznej nauki zawodu zawarto z nim umowę o pracę dopiero w dniu od 1.08.1978r. na stanowisko robotnika transportowego . Nie ma podstaw by przyjąć ,że przed zawarciem tej umowy o pracę wykonywał pracę w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy , więc dopiero od 1.08.1978r. uznaje się ,że odwołujący się pracował w szczególnych warunkach jako pracownik zakładu w strukturach kolejowych.

Odwołujący się po odbyciu zasadniczej służby wojskowej i już do końca pracował jako ślusarz remontowy ,. Jego praca do 31.12.1991r. zaliczona została do pracy w szczególnych warunkach nie z uwagi na jej charakter , ale z uwagi na to , że odbywała się w zakładzie wykonującym produkcję na potrzeby kolei i traktowana jest jako praca na kolei dopóki zakład znajdował się w strukturach (...) .

Co do okresu od 1.01.1992r. czyli po opuszczeniu przez zakład struktur kolejowych do 31.12.2008r. ( do czasu wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych ) Sąd zakwalifikował pracę odwołującego się do pracy w szczególnych warunkach na ogólnych zasadach , czyli z uwagi na jej charakter , a nie na przynależność zakładu pracy do struktur kolejowych .

W ocenie Sądu praca odwołującego się wykonywana stale w pełnym wymiarze czasu pracy przy naprawach i bieżącej konserwacji od strony mechanicznej urządzeń produkcyjnych na terenie zakładu w bezpośrednim sąsiedztwie miejsc gdzie odbywała się normalna produkcja wiążąca się z obróbką metalu i panowały warunki uciążliwe oraz szkodliwe jak ogromy hałas , zapylenie, wydzielały się substancje chemiczne przy spawaniu , hartowaniu metalu powodowała ,że był narażony na te szkodliwe czynniki w taki sam sposób jak osoby pracujące na produkcji.

Stanowisko pracy odwołującego się odpowiada więc stanowisku ujętemu w wykazie A do cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego w dziale XIV poz. 25 jako bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń na wydziałach i oddziałach będących w ruchu , w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. W zakładzie w istocie panowały warunki pracy typowe dla przemysłu metalowego ,wiec jako podstawowe były wykonywane prace w szczególnych warunkach . Jest to zatem praca w szczególnych warunkach wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy także po 31.12.1991r. Uznać należy więc ,że odwołujący się wykazał ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach na dzień 31.12.2008r., więc spełnia warunki do przyznania mu rekompensaty przy emeryturze .

Prawo to Sąd przyznał od daty uzyskania prawa do emerytury czyli od (...) Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie z art.477

14 § 2 k.p.c. orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

Orzeczenie w pkt 2 wyroku wynika z zasady odpowiedzialności za wynik procesu i uzasadnione jest treścią art. 98 kpc w zw. z § 10 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2024 poz 762 ze zm.).

Sędzia Ewa Nowakowska