Sąd zobowiązał ZUS do wydania decyzji o rencie rodzinnej po zmarłym ojcu dzieci

Pismem z dnie 31.03.2026r. V. M. ( działająca jako przedstawiciel ustawowy małoletnich R. M. i E. M. , w imieniu których w dniu 25.03.2025r. wystąpiła o rentę rodzinną po ich zmarłym ojcu ) wniosła skargę w związku z niewydaniem decyzji w terminie 2 miesięcy licząc od wniosku .

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. wniósł o oddalenie skargi , gdyż trwa postępowanie wyjaśniające okres ubezpieczenia zmarłego w Holandii i w Niemczech jako ,że okres jego ubezpieczenia w Polsce jest niewystarczający do przyznania świadczenia , a instytucje ubezpieczeniowe z Niemiec i Holandii do tej pory nie dokonały potwierdzenia okresów ubezpieczenia mimo ponagleń ze strony polskiej .

Sąd ustalił i zważył co następuje

W myśl art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm.) odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie .

Zgodnie z treścią art. 477

14 § 3 k.p.c., jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jest to tzw. skarga na milczenie , bezczynność organu rentowego .

Odwołująca się sprecyzowała ,że bezczynność organu dotyczy jej wniosku z 28.10.2021r.

Historycznie sytuacja przedstawia się następująco :

V. M. działając w imieniu małoletnich dzieci R. i E. w dniu 25.03.2025r. wniosła o rentę rodzinną po ich ojcu , który zmarł w dniu 07.03.2025r. Do wniosku przedłożyła dowody dotyczące jego aktywności zawodowej w Polsce , a ponadto powołała się na pracę na terenie Holandii w okresie od 05.01.2008r. do 21.07.2013r. Dołączyła na tę okoliczność trzy świadectwa z (...) C. P..V. w S. z 15.06.2013r.obejmijące okresy zawarte we wskazanym przedziale czasowym , a mianowicie :od 05.01.2008r. do 19.08.2009r. , od 26.04.2010r. do 28.11.2011r. i od 27.02.2012r. do 21.07.2013r. Przedłożyła też certyfikat z 28.03.2009r. wydany przez ten sam podmiot dotyczący okresu wskazanego w pierwszym z w/w/ świadectw ,ale obejmujące nieco inne okresy zatrudnienia ( od 07.01.2008r do 27.03.2008r. , od 05.08.2008r. do 11.12.2008r. i od 06.01.2009r. do 27.034.2009r. )

Organ rentowy zwrócił się do instytucji ubezpieczeniowej w Holandii o potwierdzenie ubezpieczenia , o czym powiadomił V. M. pismem z dnia 13.05.2025r.

Pismem z dnia 27.05.2025r. V. M. przedłożyła dokumentację medyczną zmarłego wskazując ,ze od kilku lat chorował na chorobę alkoholową . Zwróciła się jednocześnie o wydanie jak najszybciej decyzji odmownej jeśli nie są spełnione warunki do renty rodzinnej , by umożliwić jej złożenie wniosku o rentę w drodze wyjątku.

Orzeczeniem z dnia 06.08.2025r. Lekarz Orzecznik ZUS stwierdził w oparciu o analizie dostarczonej dokumentacji medycznej ,że całkowita niezdolność do pracy u N. M. istniała od 25.01.2025r.

Wobec sprzeciwu odwołującej się orzeczenie wydała też Komisja Lekarska ZUS w dniu 06.10.2025r. wskazując tę samą datę początkową całkowitej niezdolności do pracy . Nie wypowiedziano się o dacie powstania częściowej niezdolności do pracy , mimo ,że dysponowano kartami leczenia szpitalnego z lat 2000r., 2001, 2003 , 2005 i 2023 oraz 2025.

Po wydaniu orzeczenia przez komisję lekarską pismem z dnia 17.10.2025r. organ rentowy poinformował V. M. iż okres ubezpieczenia zmarłego w Polsce jest niewystarczający do przyznania świadczenia dlatego czeka na potwierdzenie okresów ubezpieczenia w Holandii i w związku z tym termin na wydanie decyzji ulega przesunięciu .

Następnie pismem z dnia 24.10.2025r. V. M. poinformowała ZUS o okresach pracy męża w Niemczech i dołączyła pismo kierowane do N. T. , a dotyczące N. M. , w którym wymienione są kwoty zarobku w sześciu okresach (około jedno - dwumiesięcznych ) na przestrzeni od 09.11.2009r. do 16.05.2023r. ( łącznie około 7 miesięcy) .

Organ rentowy pismem z dnia 05.11.2025r. poinformował V. M. i tym ,że wystąpił obecnie do niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej o przesłanie potwierdzenia okresów ubezpieczenia zmarłego na terenie Niemiec oraz o rozpatrzenie uprawnień do renty rodzinnej z niemieckiego systemu ubezpieczeń społecznych.

Pismem z dnia 25.11.2025r. poinformowano ją ,że wystąpiono o potwierdzenie ubezpieczenia N. M. do Holandii jak i do Niemiec , ale postanowienia rozporządzeń unijnych dotyczących koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie zawierają regulacji określających terminy załatwienia spraw przez instytucje ubezpieczeniowe państw członkowskich i ZUS nie posiada możliwości oddziaływania na zagraniczne instytucje w tym zakresie .

Po wniesieniu skargi na niewydanie decyzji przez ZUS Oddział w F. podał, że w dniu 20.05.2026r. zostały wysłane ponaglenia do obu tych instytucji . Zdaniem ZUS nie można wydać decyzji do momentu zakończenia postepowania wyjaśniającego co do pracy za granicą. , bo okresy te mogły mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia.

Jak wyjaśniono zmarły nie spełniałby warunków do renty z niezdolności do pracy na podstawie polskich okresów ubezpieczenia , gdyż co prawda był całkowicie niezdolny do pracy od 21.01.2025r. i posiadał 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie niezdolności do pracy, ale jego ostatni okres ubezpieczenia skończył się 25.03.2021r. , więc niezdolność powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Nie ma też co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych , co pozwalałoby na ominiecie wymogu zachowania związku czasowego niezdolności z ubezpieczeniem społecznym.

W ocenie Sądu aczkolwiek potwierdzenie okresów ubezpieczenia w Niemczech i w Holandii leży w interesie odwołującej się, to jednak należy zawrócić uwagę , że nawet po potwierdzeniu wskazanych okresów nie spowoduje spełnienia warunku 25 lat okresów składkowych . Okresy składkowe i nieskładkowe wykazane co do N. M. w Polsce wynoszą zaledwie 13 lat i 10 miesięcy i 3 dni . Do 25 lat brakuje więc ponad 11 lat , a okresy pracy w Holandii obejmują jedynie około 5 lat 6 miesięcy ( według świadectw pracy) i w Niemczech około 7 miesięcy . Wątpliwe jest zatem by tą drogą można uzyskać spełnienie warunków do renty rodzinnej .

Wydanie decyzji przez ZUS już na tym etapie jest możliwe i wręcz niezbędne . Decyzja nawet odmowna otworzy drogę do starań o rentę rodzinną poprzez wykazanie daty początkowej powstania częściowej niezdolności do pracy w ciągu 18 miesięcy od ostania ubezpieczenie w Polsce czyli od 25.03.2021r. – czym ZUS się nie zajął mimo sugestii dotyczącej wcześniejszego stanu zdrowia zmarłego z uwagi na chorobę alkoholową . Orzecznicy odnieśli się tylko do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy . Gdyby jednak postępowanie dowodowe nie pozwoliło na ustalenie ,że ojciec małoletnich spełniał warunki do świadczenia rentowego , to w razie prawomocnego zakończenia postępowania możliwe będzie wystąpienie o rentę rodzinną w drodze wyjątku , o czym odwołująca się wspominała już w piśmie z maja 2025r. Postępowanie organu rentowego polegające na zaniechaniu wydania decyzji w ustawowym terminie skutkuje więc stosownie do treści art.477

14 par.3 k.p.c. orzeczeniem w pkt. 1 wyroku .

Orzeczenie w pkt.2 wyroku wynika z faktu ,że Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia ,że niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa ,zważywszy na procedurę uzyskiwania potwierdzenia ubezpieczenia od zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych , tym bardziej ,że dotyczyło to działań w dwóch krajach , a potrzeba zwrócenia się do drugiego z nich pojawiła się dużo później .

Niniejsza sprawa jest jednak sygnałem potrzeby podjęcia działań przez organ nadrzędny co do uregulowania jakiejś formy dyscyplinowania zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych w zakresie czasu udzielenia odpowiedzi w kwestii potwierdzenia okresów ubezpieczenia (co najmniej w krajach unijnych) .

Sędzia Ewa Nowakowska