Sąd zmienił decyzję ZUS i przyznał rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach

Decyzją z 20 marca 2026 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.. po rozpatrzeniu wniosku E. B. z 30 stycznia 2026 r. odmówił mu prawa do przyznania emerytury z rekompensatą za pracę w szczególnych warunkach. W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że nie został udowodniony 15-letni okres wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach do 31 grudnia 2008 r.

E. B. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie oraz ponowne przeliczenie lat pracy w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie.

Sąd Okręgowy V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu ustalił, co następuje:

Odwołujący E. B. urodził się (...)

W decyzji z 20 marca 2026 r. organ rentowy przyznał E. B. prawo do emerytury od 01 stycznia 2026 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek i jednocześnie odmówił mu prawa do ustalenia emerytury z rekompensatą, ponieważ nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przebytego do 31 grudnia 2008 r. Do okresu pracy w szczególnych warunkach organ rentowy nie zaliczył odwołującemu okresu zatrudnienia od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r., od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r., ponieważ Fabryka (...) nie była już w tych okresach jednostką kolejową oraz że wystawione przez pracodawcę świadectwo pracy nie spełniało warunków formalnych. Organ rentowy zaliczył odwołującemu okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 13 lat i 8 dni z tytułu zatrudnienia w Fabryce (...) w okresie od 26 czerwca 1978 r. do 31 lipca 1991 r.

dowód:

decyzja ZUS z 20 marca 2026 r.-akta rentowe

Z przebiegu zatrudnienia odwołującego wynika, że w okresie od 01 września 1975 r. do 04 maja 2006 r. był on zatrudniony w (...) sp. z o.o. (była Fabryka (...) w T.. oraz byłe (...) S.A.). W okresie od 27 października 1980 r. do 14 października 1982 r. odwołujący odbył służbę wojskową. W świadectwie pracy wystawionym w dniu 04 maja 2006 r. wskazano, że odwołujący w okresie zatrudnienia pracował w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku: uczeń-ślusarz-mechanik, ślusarz wagonów, ślusarz rozpalacz, rozpalacz. W ww. świadectwie pracodawca wskazał również, że odwołujący wykonywał pracę w szczególnych warunkach w okresach: od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r. i zaznaczono, że był to okres równorzędny z okresem zatrudnienia na kolei i od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. oraz od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r. na stanowisku rozpalacza.

dowód:

świadectwo pracy z 04 maja 2006 r. wystawione przez (...) sp. z o.o. w T..-akta rentowe

Zakłady (...), a następnie następcy prawni tych zakładów Fabryka (...) sp. z o.o. w T.. zajmowały się produkcją i naprawą wagonów kolejowych w tym głównie naprawami wagonów towarowych. Odwołujący po szkole w 1978 r. odbył kurs rozpalacza, który ukończył w 1980 r. przed odbyciem służby wojskowej. Odwołujący na stanowisku rozpalacza pracował w pełnym wymiarze czasu pracy i jego praca polegała na wycinaniu gazowym uszkodzonych elementów metalowych wagonów, a następnie spawacze zajmowali się wstawianiem i spawaniem nowych elementów. Odwołujący przy wycinaniu uszkodzonych elementów używał palnika gazowego. Odwołujący do chwili odejścia z Zakładu pracował tylko przy wycinaniu gazowym.

dowód:

zeznania świadków: J. W. [00:05:58][00:10:59], J. Z. [00:11:56][00:16:22] i zeznania odwołującego E. B. [00:16:58][00:21:59] z rozprawy z 24 sierpnia 2026 r.

Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił w oparciu o powołane dokumenty znajdujące się w załączonych aktach organu rentowego, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron. Sąd dał wiarę również zeznaniom świadków oraz odwołującego. Z dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego m.in. świadectwa pracy oraz z zeznań samego odwołującego i świadków wynika, iż w okresie od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r., od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r. pracował on w (...) sp. z o.o. w T.. przy wycinaniu gazowym.

W takim stanie faktycznym sprawy zważył Sąd Okręgowy, co następuje:

Zgodnie z art. 21, ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. 2024 r. poz. 1696), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. 2025 r., poz. 1749), wynoszący co najmniej 15 lat.

Bezspornie E. B. jest uprawniony do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, nie występował o ustalenie uprawnień do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Kwestia sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła uprawnień ubezpieczonego do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Art. 21 ustawy o „emeryturach pomostowych” określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c ustawy (art. 21 ust. 1).

Zatem przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;

- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;

- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to czy można zaliczyć odwołującemu okres pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r., od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r. w (...) sp. z o.o. w T.. przy wycinaniu gazowym.

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony w spornych okresach wykonywał w pełnym wymiarze czasu, pracę przy wycinaniu gazowym kwalifikowaną jako praca wykonywana w szczególnych warunkach. Należy ją przyporządkować do prac opisanych w wykazie A, dział XIV, pkt 12- prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowowodorowym Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43) oraz w Zarządzeniu Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.Urz.MB.1983.10.77) w dziale XIV, poz. 12- prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym i atomowo-wodorowym. Były pracodawca wystawił odwołującemu świadectwo pracy, to o tyle rację ma organ rentowy, że nie spełniało wszystkich wymogów zawartych w przepisie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43). Bez konieczności ich wykładania wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa sądowego, w postępowaniu odwoławczym przed sądem nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe, jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia, w tym wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984 r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006 r., I UK 179/06, LEX nr 342283). Brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych, nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2016 roku, III AUa 690/15, LEX nr 2121869). Dowód z zeznań świadków podlega ocenie Sądu na tle okoliczności sprawy i treści zebranego materiału dowodowego. Nie można bowiem – podkreśla SN – przypisać ustawodawcy zamiaru, ażeby tak istotne kwestie, mające wpływ na ustalenie prawa do świadczeń emerytalno – rentowych, powierzył tylko zakładom pracy, skoro jest notoryjnie znane, że zakłady pracy często nie posiadają dokumentacji z uwagi na upływ czasu, reorganizację lub zniszczenie z innych przyczyn. Prowadziłoby to w wielu przypadkach do przyznania pracownikom, którzy byli zatrudnieni w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, zaniżonych świadczeń, a nawet pozbawienia świadczeń (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r., III UZP 5/85, LEX nr 14635. Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 roku, I UK 393/10).

Sąd Okręgowy uznał zeznania odwołującego oraz powołanych w sprawie świadków za wiarygodne, znajdujące potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Odwołujący w okresie od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r., od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach w pełnym wymiarze czasu pracy przy wycinaniu gazowym uszkodzonych elementów wagonów kolejowych, a więc tego rodzaju praca w świetle cytowanych wyżej przepisów jest pracą w szczególnych warunkach. Sąd nie miał wątpliwości, że wykonywana przez odwołującego praca w (...) sp. z o.o. mieści się w zakresie prac określonych w wykazie A, dział XIV, pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43) oraz w dziale XIV, poz. 12 Zarządzenia Nr 64 Ministra Komunikacji z dnia 29 czerwca 1983 r. w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (Dz.Urz.MB.1983.10.77).

W niniejszym postępowaniu niesporne jest, iż organ rentowy zaliczył odwołującemu okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 13 lat i 8 dni. Jeżeli do okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 13 lat i 8 dni, dodamy okres pracy w szczególnych warunkach od dnia od 01 sierpnia 1991 r. do 07 października 1992 r., od 11 października 1992 r. do 31 stycznia 1995 r., od 01 lutego 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. i od 01 listopada 2003 r. do 04 maja 2006 r., to odwołujący udowodnił ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Mając na uwadze powyższe, uznał Sąd, że E. B. legitymuje się okresem pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, w rozmiarze wystarczającym dla uskutecznienia swojego wystąpienia o prawo do stosownej z tego tytułu rekompensaty.

W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Odwołujący w dniu 30 stycznia 2026 r. złożył wniosek o emeryturę z rekompensatą, to od 01 stycznia 2026 r. należało przyznać odwołującemu prawo do rekompensaty, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Sędzia Romuald Kompanowski