Sąd zmienił decyzję ZUS i przyznał rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach

Decyzją z dnia 24 lipca 2025 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.., odmówił odwołującemu N. P. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ odwołujący do 31 grudnia 2008 r. nie udowodnił co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W uzasadnieniu decyzji poinformowano, iż organ rentowy nie uznał okresu zatrudnienia od 1 maja 1986 r. do 18 listopada 2002 r. w (...) w W. jako pracy w szczególnych warunkach, ponieważ przedłożone świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach zostały błędnie wystawione.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł odwołujący N. P., domagając się zmiany decyzji i przyznania prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu podniósł, iż z uwagi na to, że zakład pracy nie istnieje, nie ma możliwości poprawienia świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne:

N. P. urodził się (...) W 1980 r. ukończył Technikum (...) w W. i uzyskał zawód: korektor-stroiciel. Od dnia 1 sierpnia 1985 r. do dnia 30 czerwca 1991 r. był on zatrudniony najpierw w (...) w W.. Na skutek zarządzenia Ministra Przemysłu z dnia 29 czerwca 1991 r. w sprawie podziału przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą (...) w W. i utworzenia z dniem 1 lipca 1991 r. państwowego przedsiębiorstwa pod nazwą (...)w W., nastąpiło nawiązanie z N. P. od dnia 1 lipca 1991 r. umowy o prace w tymże zakładzie. Odwołujący pracował tam w okresie od 1 lipca 1991 r. do 18 listopada 2002 r. W wystawionym mu na okoliczność ustania zatrudnienia świadectwa pracy w szczególnych warunkach przez (...) w W. napisano, że odwołujący pracował w tym zakładzie i w okresie zatrudnienia od 1 maja 1986 r. do 30 kwietnia 1999 r. i od 1 maja 1999 r. do 18 listopada 2002 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę na stanowisku mistrza zmianowego i magazyniera-brakarza, wymienionych w wykazie A, dział XIV, poz. 24 i w wykazie A, dział V, poz. 11, pkt. 7 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz.U.1983, Nr 8, poz. 43) oraz w Zarządzeniu nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty

(Dz.Urz. MB i PM nr 3, poz. 6) w wykazie A załącznika 1 w dziale V poz.11 pkt 7.

Organ rentowy nie uznał odwołującemu jako okresu pracy w szczególnych warunkach okresu pracy od dnia 1 maja 1986 r. do 30 kwietnia 1999 r. gdy odwołujący pracował jako mistrz zmianowy i od 1 maja 1999 r. do 18 listopada 2002 r. jako magazynier-brakarz na wydziale produkcji.

W (...) Przedsiębiorstwie (...), Zakład (...) w W. odwołujący początkowo był zatrudniony jako ślusarz. Zakład zajmował się produkcją cegieł, stropów budowlanych, bloczków ściennych ceramicznych. Następnie od 1 maja 1986 r. odwołujący pracował jako mistrz zmiany produkcyjnej, brygadzista produkcyjny na wydziale belek stropowych. Belki stropowe były produkowane ze stali, betonu i płytek ceramicznych. W zakładzie w P. pracowało ok. 100 osób. Praca odwołującego polegała na prowadzeniu zmiany produkcyjnej. Wykonywał kontrolę jakości wyrobów, prowadził nadzór nad produkcją i pracownikami produkującymi belki stropowe. Przy produkcji były dwie brygady i praca odbywała się na dwie zmiany. Przełożonym odwołującego był kierownik działu produkcji belek stropowych. Odwołujący przebywał cały czas na hali produkcyjnej. Podlegała mu brygada, w której było 15 osób. Podlegli pracownicy odgrzewali najpierw kratownice, później przechodzili na drugie stanowisko, gdzie zalewano je betonem, układano je na wózki i następnie przekazywano do suszenia. Płytki były wciskane maszynowo, zalewano je betonem. Pracownicy oczyszczali je i następnie przekazywane były do naparzalni, żeby beton dojrzewał. W hali była para, żeby beton nie wysychał i nie pękał. Dzienna produkcja belek wynosiła ok. 1 km. Odwołujący nie prowadził dokumentacji produkcyjnej, ponieważ tym zajmował się kierownik. Jedynie wypełniał raporty, które zajmowały mu ok. 10 min dziennie i były to czynności związane z produkcją. Odwołujący czuwał nad procesem produkcji, nad urobieniem betonu, sprawdzał jakość kruszywa, piasku, cementu i stali. Jego praca polegała na rozdysponowaniu produkcji i kontrolowaniu wszystkich procesów produkcyjnych, od wypełniania konstrukcji metalowych po wywóz produktu gotowego. Ostatnie trzy lata odwołujący pracował na magazynie wyrobów gotowych jako brygadzista i magazynier-brakarz. Nadzorował brygadę, która zajmowała się załadunkiem wyrobów gotowych, belek stropowych, pustaków ceramicznych. Jako magazynier wydawał towar klientom, jako brakarz pilnował, żeby nie było uszkodzonego towaru, sprawdzał jakość wydawanego towaru. Na hali, gdzie wydawane były wypełniacze, bloczki do wypełnienia przestrzeni między belkami a belkami stropowymi, odwołujący nadzorował załadunki, ładował wózkiem widłowym towar, wypełniacze, bloczki ceramiczne. Praca odbywała się również przy paletowaniu wypełniaczy i cegły ściennej. Magazyn był na hali produkcyjnej, gdzie wychodziły wózki z pieca.

Z akt osobowych – pracowniczych N. P. jako byłego pracownika (...) i (...)w W., wynika, że pracę w tym zakładzie rozpoczął on w dniu 1 sierpnia 1985 r. Pracował jako brygadzista produkcyjny, mistrz zmiany, magazynier-brakarz. Oprócz wzmiankowanego wyżej świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego odwołującemu w związku z zakończeniem pracy, w aktach osobowych odwołującego zalegają oświadczenia bezpośrednich jego przełożonych (dyrektora, kierownika) o tym, że wykonywał on pracę w warunkach szczególnych, każdego roku pracy. Obejmują one lata 1986-2002. Wskazano w nich na pracę odwołującego na ww. stanowiskach.

(dowód-świadectwa odwołującego z (...)w W. z 21 lipca 1991 r., świadectwo odwołującego z (...) w W. z 18 listopada 2002 r., świadectwo wykonywania pracy szczególnych warunkach z (...)w W.-akta ZUS, zeznania świadka Z. B. z dnia 25 listopada 2025 r. [00:39:59] [00:59:58], zeznania świadka M. U. z dnia 25 listopada 2025 r. [00:59:58] [01:12:24], zeznania odwołującego z dnia 25 listopada 2025 r. [00:01:37] [00:36:45] [01:12:57] [01:14:56])

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych dowodów, zarówno w postaci dokumentów, jak i osobowych źródeł dowodowych w postaci zeznań odwołującego oraz świadków M. U. i Z. B., którzy w spornym okresie pracowali z odwołującym, które to dowody nie budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Zeznania świadków nie są wzajemnie ze sobą ani z treścią innych, załączonych do akt sprawy dokumentów, sprzeczne, wzajemnie ze sobą korespondują, ponadto stanowią uzupełnienie dla treści dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych odwołującego.

Sąd Okręgowy w Kaliszu, zważył, co następuje:

Odwołanie jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych

(Dz. U. 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych.

W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego

(por. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).

Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:

1. nienabycie prawa do emerytury pomostowej,

2. osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.

Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. z 2024 r. poz. 1631) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.

Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.

Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się ustalenia, że w spornych okresach zatrudnienia: stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych i tym samym spełnia warunki do przyznania rekompensaty.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.

Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe

(Dz. U. z 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.

W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.

Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych, nie przekreśla ustalenia, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne

(por. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 roku, III AUa 690/15, Lex nr 2121869).

Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 października 2018 roku

(III AUa 1040/18, Lex nr 2907194) podkreślono, iż „Treść świadectwa pracy oraz świadectwa pracy w szczególnych warunkach może podlegać weryfikacji. Zatem zarówno brak świadectwa pracy, jak i dokonana przez pracodawcę w takim dokumencie ocena charakteru zatrudnienia pracownika, nie jest dla sądu wiążąca.”

Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w postępowaniu sądowym traktuje się jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki może być więc weryfikowany pod kątem prawdziwości wskazanych w nim faktów

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 listopada 2008 roku, sygn. III AUa 3113/08, Lex nr 552003; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 listopada 2006 roku, sygn. III AUa 466/06; Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach rok 2007, Nr 3, poz. 8; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 września 2008 roku, sygn. III AUa 795/08, Orzecznictwo Sądów Apelacji B. rok 2008, Nr 4, str. 60).

W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz – o ile to jest możliwe – dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego

(por. Sąd Apelacyjnego w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 roku, III AUa 41/16 LEX nr 2151525). Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez wnioskodawcę we wskazanych zakładach w wymienionych wyżej okresach była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.

Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 LEX nr 1339369).

Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 roku, I UK 393/10).

Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Przy czym należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami

(art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 roku. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy spornym jest czy faktycznie wykonywane przez wnioskodawcę czynności we wskazywanym przez niego okresie zatrudnienia, mogą być kwalifikowane jako praca warunkach szczególnych.

Odnosząc się zatem co do generalnej możliwości zakwalifikowania pracy wnioskodawcy w poszczególnych okresach zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach, wskazać należy, iż analiza treści wykazu A do powołanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku wskazuje, że wymienione w Dziale XIV Prace różne poz. 24 kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie w związku z Działem V w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych poz. 11 prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych, stanowią pracę w szczególnych warunkach.

W wyroku z dnia 6 grudnia 2007 roku Sąd Najwyższy

(III UK 66/07; LEX nr 483283) wskazał, iż czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia z 1983 roku, w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, objęte poz. 24 działu XIV wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te wykonywane są w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanej z kontrolą międzyoperacyjną, kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku Sąd Najwyższy podkreślił, iż we wskazanej pozycji 24 nie wymienia się stanowiska pracy, lecz odwołuje się do czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych. Jednocześnie podniósł, że definicję ustawową „pracy w szczególnych warunkach” zawiera art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzając, iż za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki i pracę taką pracownik musi wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, aby nabyć prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Sąd Najwyższy podkreślił, iż ustawodawca, tworząc instytucję przewidzianą w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, opierał się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni. Zdaniem Sądu Najwyższego, przy takim założeniu, czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., objęte poz. 24 działu XIV wykazu A, to wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

W wyroku z dnia 11 marca 2009 roku

(II UK 243/08, LEX nr 550990) Sąd Najwyższy wskazał, iż czynności obejmujące sporządzenie dokumentacji związanej z dozorem stanowią integralną część sprawowanego dozoru. Nie ma zatem podstaw do ich wyłączania i traktowania odrębnie. W sytuacji, gdy dozór inżynieryjno-techniczny jest pracą w szczególnych warunkach i praca polegająca na dozorze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie ma żadnej potrzeby ustalania, ile czasu pracownik poświęcał na bezpośredni nadzór nad pracownikami, a ile na inne czynności, które również były związane z tym dozorem.

Również w wyroku z dnia 24 września 2009 roku

(II UK 31/09, LEX nr 559949) Sąd Najwyższy stwierdził, iż jeśli czynności ogólnie pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-technicznego wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

(Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji.

Określonymi w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia czynnościami ogólnie pojętej kontroli oraz dozoru inżynieryjno-technicznego na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, są wyłącznie te czynności, które wykonywane są w warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim dozorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanym z określoną w pkt 24 działu XIV wykazu A rozporządzenia kontrolą lub dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach przewidzianych w rozporządzeniu, niezależnie od tego ile czasu pracownik poświęca na bezpośredni dozór pracowników, a ile na inne czynności ściśle związane ze sprawowanym dozorem i stanowiące jego integralną część, takie jak sporządzanie związanej z nim dokumentacji.

Nie ma bowiem żadnych podstaw do wyłączania czynności administracyjno-biurowych takiego rodzaju z czynności polegających na sprawowaniu dozoru i traktowania ich odrębnie

(por. także powołane wyżej wyroki z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 62/07; z dnia 6 grudnia 2007 roku, III UK 66/07; z dnia 5 maja 2009 roku, I UK 4/09 oraz wyroki z dnia 30 stycznia 2008 roku, I UK 195/07, OSNP 2009 Nr 7-8, poz. 105 i z dnia 11 marca 2009 roku, II UK 243/08, niepublikowany).

W Zarządzeniu Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty

(Dz.Urz. MB i PM nr 3, poz. 6) w wykazie A załącznika 1 w dziale V poz.11 pkt 7 jako praca w szczególnych warunkach wymieniona jest praca robotnika w przemyśle materiałów budowlanych wykonującego stale prace pomocnicze lub inne przy produkcji wyrobów ceramicznych lub materiałów ogniotrwałych. Odwołujący przez ostatnie 3 lata zatrudnienia, pracował na stanowisku magazyniera-brakarza i zgodnie z ww. zarządzeniem wykonywał pracę pomocnicze lub inne przy produkcji wyrobów ceramicznych lub materiałów ogniotrwałych, co stanowi wykonywanie pracy w szczególnych warunkach.

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd przyjął, że ubezpieczony posiada wymagany 15-letni okres pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę jako mistrz zmiany i magazynier- brakarz, które są pracą w szczególnych warunkach wymienioną w załączniku Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. w Dziale XIV Prace różne poz. 24 w związku z Działem V w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych poz. 11 oraz w Zarządzeniu Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty

(Dz.Urz. MB i PM nr 3, poz. 6) w wykazie A załącznika 1 w dziale V poz.11 pkt 7.

Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zgromadzony i niepodważony przez organ rentowy materiał dowodowy zarówno z dokumentów w postaci akt osobowych ze spornego okresu zatrudnienia, jak i zeznań świadków i odwołującego, przez cały okres sporny swojego zatrudnienia w (...) w W. od 01 maja 1986 r. do 18 listopada 2002 r., pracował on w pełnym wymiarze czasu pracy jako mistrz zmiany i magazynier-brakarz. Pracując przy kontroli jakości i dozorze inżynieryjno-technicznym nadzorował on prace, o których mowa dziale V poz. 11 wykazu Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07 lutego 1983 r. czyli prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych. Natomiast pracując jako magazynier-brakarz wykonywał prace, o których mowa w wykazie A załącznika 1 w dziale V poz. 11 pkt 7 Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty, czyli robotnika w przemyśle materiałów budowlanych wykonującego stale prace pomocnicze lub inne przy produkcji wyrobów ceramicznych lub materiałów ogniotrwałych. Tak więc odwołujący w spornym okresie od 1 maja 1986 r. do 18 listopada 2002 r. wykonywał pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, objęte poz. 24 działu XIV wykazu A oraz Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty objęte w wykazie A załącznika 1 w dziale V poz. 11 pkt 7.

Mając na uwadze powyższe, uznał Sąd, że N. P. legitymuje się okresem pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, w rozmiarze wystarczającym dla uskutecznienia swojego wystąpienia o prawo do stosownej z tego tytułu rekompensaty.

W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Odwołujący miał przyznane prawo do emerytury w kwocie zaliczkowej od (...)r., czyli od ukończenia 65 lat.

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach, poczynając od(...) r., kiedy odwołujący uzyskał prawo do emerytury.

Sędzia Stanisław Pilarczyk