Spółka bez działań windykacyjnych nie dostała 1362 zł od kontrahentki

Powód domagał się zasądzenia od pozwanej kwoty 1.362,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu i kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, że roszczenie stanowi rekompensatę kosztów odzyskiwania należności związaną z nieterminową zapłatą należności z tytułu ceny sprzedaży.

Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego dla Wrocławia – fabrycznej we Wrocławiu z dnia 14 października 2019r., sygn. akt V GNc 1143/19 nakazano pozwanej aby zapłaciła na rzecz powoda kwotę 1.362,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 marca 2019r. oraz kwotę 30,- zł tytułem kosztów procesu.

W sprzeciwie od tego nakazu zapłaty pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Zarzuciła, że powód nie wykazał terminu zapłaty należności, który miał być rzekomo uchybiony. Podniosła, że należności powoda płaciła terminowo, z uwzględnieniem przypadków, gdy przypadały one w dzień wolny od pracy, lub z niewielkim opóźnieniem – zawsze bez wezwania. Powód nie wykazał zasadności zastosowania przepisów ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. Dochodzenie roszczenia stanowi nadużycie prawa. Nadto podniosła zarzut przedawnienia roszczenia.

Sąd ustalił.

W dniu 13 lipca 2018r. powód obciążył pozwaną notą obciążeniową na kwotę 1.362,60 zł, rekompensatę kosztów odzyskiwania należności, wskazując na nieterminową zapłatę ceny sprzedaży wynikającej z zawartych umów, określonej w fakturach VAT w tym:

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 8 marca 2016r., a zapłaconej w dniu 9 marca 2016r.

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 4 czerwca 2016r., a zapłaconej w dniu 6 czerwca 2016r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 28 sierpnia 2016r., a zapłaconej w dniu 29 sierpnia 2016r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 29 czerwca 2017r., a zapłaconej w dniu 14 lipca 2017r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 31 lipca 2017r., a zapłaconej w dniu 9 sierpnia 2017r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 21 września 2017r., a zapłaconej w dniu 26 września 2017r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 2 grudnia 2017r., a zapłaconej w dniu 13 grudnia 2017r.,

⚫

z faktury VAT Nr (...) płatnej do dnia 2 kwietnia 2018r., a zapłaconej w dniu 6 kwietnia 2018r.

Pozwana odmówiła zapłaty żądanej należności.

Dowód:

nota księgowa Nr (...) z potwierdzeniem nadania – k. 5, 6 – 7, korekty nota księgowa Nr (...) z potwierdzeniem nadania – k. 8, 9, pismo z dn. 31.07.2018r. – k. 28.

Sąd zważył.

Z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 148

1 § 1 k.p.c., sprawę rozstrzygnięto na posiedzeniu niejawnym. Żadna ze stron nie domagała się przeprowadzenia rozprawy. Nie można też było takiego wniosku wywodzić ze zgłoszonego przez pozwaną żądania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron, gdyż ocena zasadności, a tym samym dopuszczenia takiego dowodu należy do Sądu, zaś od reprezentującego pozwanego zawodowego pełnomocnika należało oczekiwać jednoznacznego formułowania wniosków procesowych.

Sąd oddalił wniosek powoda o zobowiązanie pozwanej do przedstawienia dokumentacji księgowej. Słusznie zarzucała a pozwana, że powód winien przygotować się do procesu i przedstawić odpowiednie dowody, zwłaszcza że właściwymi środkami dowodnymi byłby tu dokumenty w pochodzące od niego samego, a to wystawione przez powoda faktury VAT oraz historia rachunku bankowego lub raport kasowy dokumentujący datę uzyskania zapłaty ceny sprzedaży ze strony pozwanej. Wnioskowany przez powoda dowód z ksiąg rachunkowych pozwanej był zatem nieprzydatny, a uchylenie się od jego przedstawienia nie mogło rodzić dla pozwanej ujemnych skutków prawnych (art. 233 § 2 k.p.c.). Na podstawie art. 217 § 3 k.p.c., oddalono wniosek pozwanej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Powołano go bowiem na okoliczność braku doręczenia pozwanej korekty noty obciążeniowej. Poza tym, ze kwestia ta ma dla wyniku sprawy znaczenie drugorzędne (o zasadności roszczenia o rekompensatę kosztów odzyskiwania należności nie decyduje uprzednie wezwanie dłużnika do jej zapłaty), pozwana nie miał obowiązku wykazywania okoliczności negatywnej. Zgłaszanie dowodów może być ocenione jako zmierzające do zwłoki, wówczas gdy teza dowodowa jest nieistotna dla rozstrzygnięcia lub proponowany środek jest nieprzydatny do jej udowodnienia, co miało miejsce w przypadku w/w wniosków dowodowych (

vide:

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1999r., sygn. akt I PKN 316/99; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2001r., sygn. akt III CKN 1393/00).

Stan faktyczny sprawy ustalony na podstawie dowodów z dokumentów, prawdziwość i rzetelność, których nie była kwestionowana. Bezspornym pozostawało, że strony zawarły szereg umów sprzedaży, które obligowały pozwaną do zapłaty ceny w określonym w fakturach VAT terminie.

Roszczenie powoda obejmowało rekompensatę kosztów odzyskiwania należności. Wbrew twierdzeniom pozwanej, w niniejszej sprawie co do zasady znajduje zastosowanie ustawa z dnia 8 marca 2013r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (do dnia 31 grudnia 2019r. ustawa nosiła nazwę: ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych). Strony są przedsiębiorcami i łączyły ich umowy sprzedaży a zatem transakcje handlowe w rozumieniu art. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 10 ust. 1 cyt. ustawy, wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek a mianowicie spełnienie świadczenia niepieniężnego i bezskutecznego upływu terminu zapłaty przysługuje od dłużnika bez wezwania równowartość kwoty 40 euro przeliczonej na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne stanowiącej rekompensatę kosztów odzyskiwania należności. Wierzyciel nabywa prawo do odsetek (limitujące prawo do w/w rekompensaty) w warunkach określonych w art. 7 cyt. ustawy, a mianowicie jeżeli są spełnione łącznie następujące warunki: wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.

W wystawionej nocie księgowej Nr (...), powód wskazał numery faktur, terminu zapłaty oraz datę dokonania zapłaty. Niemniej pozwana kwestionowała to stanowisko co obligowało powoda do podjęcia dalszej inicjatywy procesowej. Dowodem na termin zapłaty i jej dokonanie winny być bowiem dokumenty źródłowe w postaci umów i faktur VAT oraz potwierdzeń zapłaty. Poprzestanie na złożeniu oświadczenia (gdyż tak w zakresie oceny środka dowodowego należy traktować przedstawioną notę obciążeniową – art. 245 k.p.c.). Obciążający powoda obowiązek dowodzenia roszczenia (art. 6 k.c.) nie ma charakteru nieograniczonego i nie w każdym przypadku przeczenia przez pozwanego określonym okolicznościom obliguje poda do dalszego przedstawiania dowodów. Niemniej powód zobowiązany jest przedstawić wyczerpujące dowody na poparcie swojego żądania i nie może oczekiwać, że w razie zaniechania tego obowiązku, to na pozwanego przeniesiony zostanie ciężar udowodnienia zasadności zarzutów opartych na przeczeniu twierdzeniom pozwu. Jak wskazano wyżej, powód nie mógł też skutecznie dowodzić roszczenia poprzestając na złożeniu oświadczenia co do faktów (zawartego w nocie księgowej) i domagać się od pozwanej przedstawienia dowodów na poparcie roszczenia. Zresztą wnioskowane dowody byłby w tej sytuacji nieprzydatne, gdyż wystarczającym byłoby aby powód przedstawił faktury VAT (i ewentualnie umowy sprzedaży) oraz dowody na termin zapłaty ceny przez pozwana. Powód inicjatywy takiej nie podjął w pozwie ani na skutek późniejszego zobowiązania do podania wszystkich twierdzeń i dowodów. Co za tym idzie, w sytuacji gdy pozwana przeczyła wskazanym w nocie księgowej terminom zapłaty, nie można było uznać tej okoliczności za udowodnioną. W konsekwencji, brak było podstaw do przyjęcia, że pozwana faktycznie uchybiła terminowi zapłaty co uzasadniałoby zastosowanie art. 10 cyt. ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Ocen tej nie zmienia fakt, że pozwana częściowo przyznała dokonywanie zapłaty z opóźnieniem. Nie pozwala to bowiem na stwierdzenie w których przypadkach opóźnienie to nastąpiło a tym samym skalkulowanie ewentualnego roszczenia powoda. W uzupełnieniu powyższego należy skazać, że pozwana nie przeczyła otrzymaniu od powoda wzajemnego świadczenie niepieniężnego, co w kontekście niespornego faktu zawarcia umów sprzedaży, należało uznać za przyznane (art. 230 k.p.c.).

Już z tej przyczyny powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Niezależnie od powyższego należy wskazać, że celem regulacji z art. 10 cyt. ustawy jest przede wszystkim dyscyplinowanie dłużników i zapobieganie opóźnieniu w zapłacie. Ustanowienie zasad rekompensaty kosztów odzyskiwania należności, wymusza uznanie, że warunkiem jej dochodzenia jest rzeczywiste podjęcie czynności windykacyjnych. Powyższe nie stoi na przeszkodzie słusznemu poglądowi, że uprawnienie do rekompensaty przysługuje wierzycielowi jedynie z powodu uchybienia przez dłużnika terminu zapłaty, to jest nabycia przez wierzyciela prawa do odsetek a zatem bez względu na ewentualne konsekwencje tego opóźnienia. Należy natomiast wykluczyć, aby rekompensata określona w art. 10 ust. 1 cyt. ustawy służyła wierzycielowi także, gdy nie podjął próby skłonienia dłużnika do zapłaty, a zatem jedynie z chwilą uchybienia przez dłużnika terminu zapłaty. Prowadziłoby to do uznania przedmiotowej rekompensaty za rodzaj wynagrodzenia za korzystanie z kapitału wierzyciela przez dłużnika pozostającego w opóźnieniu sankcjonowane już wszak obowiązkiem zapłaty odsetek. Prowadziłoby to do uznania przedmiotowej rekompensaty za rodzaj wynagrodzenia za korzystanie z kapitału wierzyciela przez dłużnika pozostającego w opóźnieniu. Z uwagi na jego ryczałtowy charakter, musiałoby być ono traktowane jako kara ustawowa, o której mowa w art. 485 k.c., która jednak może zostać zastrzeżona jedynie na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania o charakterze niepieniężnym. Tymczasem przepis art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa skutki opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego. Nie można przy tym uznać, że regulacja ta sama w sobie stanowi o dopuszczalności wprowadzenia kary z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania pieniężnego. Nie sposób zaś doszukać się uzasadnienia, dla którego wierzycielowi miałaby służyć dodatkowa rekompensata z powodu samego opóźnienia dłużnika, gdyż przedmiotowa instytucja ma rekompensować koszty odzyskiwania należności a nie samego opóźnienia dłużnika. Nie może uzasadniać poglądu braku konieczności podejmowania czynności windykacyjnych również fakt, że rekompensata z art. 10 ust. 1 cyt. ustawy, służy wierzycielowi bez wezwania. Rozwiązanie to oznacza jedynie, że wierzyciel nie musi podejmować kroków w trybie art. 455 k.c., aby uczynić roszczenie o zapłatę równowartości 40 euro wymagalnym. Powyższe przemawia, zatem za przyjęciem, że prawo do rekompensaty kosztów odzyskiwania należności w trybie art. 10 ust. 1 cyt. ustawy służy jedynie temu wierzycielowi, który podjął czynności w celu jej odzyskania natomiast charakter tych czynności jest obojętny w szczególności wystarczającym będzie skierowania do dłużnika monitów lub wezwania do zapłaty. Oczywistym jest przy tym, że działania te muszą być celowe a zatem zmierzać do odzyskania należności. Nie mają, zatem takiego charakteru czynności podejmowane przed nadejściem terminu zapłaty albo już po jej uzyskaniu (

vide:

P. Fik, Wątpliwości dotyczące możliwości dochodzenia rekompensaty za koszty odzyskiwania należności na podstawie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, Przegląd Sądowy z 2015r., Nr 7 – 8, s. 119 – 127; Ł. Kozakiewicz, Rekompensata kosztów odzyskiwania należności na podstawie art. 10 ustawy z dnia 8 marca 2013r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, Radca Prawny – Zeszyty naukowe, Nr 1/2017).

W niniejszej sprawie powód nie wykazał, aby podejmował jakiekolwiek działania mające na celu odzyskanie przeterminowanych należności z tytułu ceny sprzedaży. Jednocześnie pozowana w sprzeciwie od nakazu zapłaty wskazała, że należności, nawet jeśli z uchybieniem terminu, zapłaciła bez wezwania. Powodowało to, że powodowi nie przysługuje w niniejszej sprawie dochodzone roszczenie. Uwzględnienie roszczenia w realiach niniejszej sprawy kłóciłoby się z istotą i celem regulacji z art. 10 cyt. ustawy, prowadząc do nadużycia prawa (art. 5 k.c.).

Jedynie na marginesie należy wskazać, ż podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia okazał się chybiony. Roszczenie o rekompensatę kosztów odzyskiwania należności ma charakter akcesoryjny w stosunku do należności głównej, jednak w zakresie przedawnienia dzieli jej los jedynie, gdyby również należność główna uległa przedawnieniu (

vide:

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2019r., sygn. akt II CSK 519/18). Jeśli zaś roszczenie o zapłatę należności głównej wygasło wskutek jego zaspokojenia, jako to miało miejsce w niniejszej sprawie, roszczenie o rekompensatę kosztów odzyskiwania należności uzyskuje byt samodzielny i ulega przedawnieniu na zasadach określonych w art. 118 § 1 k.c. (analogicznie jak w przypadku innego roszczenia akcesoryjnego – o odsetki), a zatem z upływem 3 lat od dnia wymagalności (określanej zgodnie z art. 7 cyt. ustawy) a jednocześni z końcem roku. Skoro zaś roszczenie dochodzone pozwem miało powstać najwcześniej w marcu 2016r. to ulegało ono przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2019r. Bieg terminu przedawnienia przerwało wytoczenie – w dniu 7 marca 2019r. – powództwa w niniejszej sprawie (art. 123 §1 pkt 1 k.c.).

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w pkt I wyroku.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Powództwo zostało oddalone w całości w związku z czym pozwanej przysługiwał zwrot wszystkich poniesionych w sprawie kosztów procesu, wynoszących łącznie 287,- zł i obejmujących: koszty zastępstwa procesowego w wysokości 270,- zł (§ 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) i koszty opłaty skarbowej uiszczonej od złożonego dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17,- zł. Z tych przyczyn orzeczono jak w pkt II wyroku.

/SSR Łukasz Kozakiewicz/