Braki w świadectwie pracy nie przekreśliły rekompensaty dla wytapiacza ołowiu

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F., po rozpoznaniu wniosku I. G. z dnia

1 sierpnia 2025 roku, przyznał mu prawo do emerytury od dnia 1 sierpnia 2025 roku, tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Jednocześnie w decyzji tej organ rentowy odmówił mu przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach z uwagi na braki formalne świadectw wykonywania pracy (brak określenia stanowiska pracy, brak powołania rozporządzenia resortowego). W konsekwencji organ rentowy nie uwzględnił do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu od dnia 2 listopada 1982 roku do dnia 15 października 2005 roku.

Odwołanie od ww. decyzji złożył ubezpieczony I. G., zaskarżając ją w zakresie odmowy przyznania mu prawa do rekompensaty.

W uzasadnieniu odwołania wskazał on, że w latach 1982 – 2005 wykonywał pracę w szczególnych warunkach. Pracował w (...) Spółdzielni Pracy w Ł.. Zajmował stanowisko wytapiacza metali kolorowych w piecach indukcyjnych. W jego ocenie nie może on ponosić negatywnych konsekwencji zaniedbań pracodawcy, który to wystawiając świadectwo pracy, nie dopełnił wymogów formalnych. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 10 września 2026 roku odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do rekompensaty, zaś pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczony I. G. urodził się w (...).

/okoliczność bezsporna/

W okresie od dnia 2 listopada 1982 roku do dnia 15 października 2005 roku ubezpieczony był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w (...) Spółdzielni Pracy w Ł. na stanowisku wytapiacza metali w piecach indukcyjnych w pełnym wymiarze czasu pracy. Ubezpieczony wykonywał pracę bezpośrednio przy produkcji i przetwórstwie ołowiu. Zakład zajmował się produkcją akumulatorów. Zadaniem odwołującego było wykonywania odlewów zespołów do akumulatorów (tj. elementów akumulatorów – tulejek, łączników, bolców, itp.). Były to elementy ołowiane. W latach 90 ubezpieczony miał półroczne zwolnienie lekarskie. Otrzymał od pracodawcy dodatek za pracę w warunkach szkodliwych. Nadto korzystał z dodatkowych 12 dni urlopu wypoczynkowego z uwagi na warunki szkodliwe i z posiłków regeneracyjnych. Z uwagi na szkodliwość ołowiu odwołujący pracował 6 godzin dziennie (taki był wymiar godzinowy jednej zmiany). Dwa razy do roku otrzymywał od pracodawcy odzież roboczą, ponieważ zabrudzenia z ołowiu były niemożliwe do sprania. Spółdzielnia wystawiła mu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wskazując w nim, że w okresie w całym okresie zatrudnienia pracował on w zakładzie produkcji przetwórstwa ołowiu na stanowisku wytapiacza metali w piecach indukcyjnych – Wykaz A, dział III, poz. 36 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.

/dowód: świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, k. 4 akt ZUS; świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, k. 5 akt ZUS; świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, k. 6 akt ZUS; świadectwo pracy, k. 12 akt ZUS; zeznania odwołującego I. G., nagranie audio, k. 32 akt; zeznania świadka K. R., nagranie audio, k. 32 akt; akta pracownicze, załącznik do akt/

W dniu 1 sierpnia 2025 roku ubezpieczony wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F. z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury powszechnej wraz z rekompensatą. Po rozpoznaniu wniosku organ rentowy wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie.

/dowód: wniosek o emeryturę, k. 1 – 3 v. akt ZUS/

Podstawę ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie stanowiły okoliczności bezsporne oraz dokumenty zgromadzone w aktach sprawy i w aktach pracowniczych z okresu pracy w (...) Spółdzielni Pracy w Ł., których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były kwestionowane przez żadną ze stron pod względem ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd ustalił również w oparciu o zeznania świadka K. R. oraz na podstawie zeznań odwołującego I. G. złożonych na okoliczność warunków, rodzaju i charakteru wykonywanej przez odwołującego w spornym okresie. Zeznania te były jasne i logiczne, dlatego też Sąd nie miał żadnych wątpliwości co do ich wiarygodności. Nadto korespondowały one nie tylko ze sobą, ale również z pozostałą dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy. Sąd – na zasadzie art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. – pominął wniosek o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka Ł. L., albowiem świadek nie został prawidłowo wezwany na termin rozprawy i nie stawił się na nią, a sporne okoliczności sprawy zostały dostatecznie wykazane na podstawie innych dowodów. Sąd uznał, że nie ma potrzeby dalszego dowodzenia w sprawie (wyznaczania kolejnego terminu rozprawy), gdyż materiał dowodowy zgromadzony dotychczas w sprawie jest wystarczający dla jej rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z dyspozycją art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku

o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat (ust.1). Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych (ust. 2). W myśl art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, a rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Istotę rekompensaty ustawodawca określił w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do

emerytury pomostowej.

Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach stosuje się analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury określone w

art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który w ust. 2 stanowi, że dla celów ustalenia uprawnień do wcześniejszej emerytury za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z kolei art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).

W myśl § 2 ust. 2 cytowanego rozporządzenia okresy pracy w szczególnych warunkach, na podstawie posiadanej dokumentacji, stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie obowiązują jednak ograniczenia dowodowe występujące w postępowaniu przed organem rentowym. Sąd Okręgowy – w toku postępowania zainicjowanego odwołaniem – nie może ograniczyć możliwości udowodnienia, że dana praca wykonywana była w szczególnych warunkach, jedynie do świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionych według ustalonego w przepisach wzorca, lecz powinien wszelkimi dostępnymi dowodami wskazanymi przez strony postępowania dokonać oceny faktycznie wykonywanych czynności pracowniczych w spornym okresie oraz warunków wykonywanej pracy. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodów ze świadków i z przesłuchania stron.

W przedmiotowej sprawie spór pomiędzy stronami dotyczył tego, czy na dzień 31 grudnia 2008 roku ubezpieczony I. G. legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czego pochodną stało się ustalenie prawa do rekompensaty. Organ rentowy nie uwzględnił żadnych okresów pracy ubezpieczonego do stażu pracy w szczególnych warunkach, powołując się na braki formalne przedłożonych przez odwołującego świadectw wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Odwołujący domagał się zaś zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresów pracy w (...) Spółdzielni Pracy w Ł. (2.11.1982 r. – 15.10.2005 r.) na stanowisku wytapiacza metali w piecach indukcyjnych.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym zeznań przesłuchanego w sprawie świadka oraz zeznań odwołującego prowadzi do wniosku, że na dzień 31 grudnia 2008 roku wykazał on niezbędny okres pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w wymiarze ponad 15 lat. Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że charakter pracy ubezpieczonego w (...) Spółdzielni Pracy w Ł. przemawia za zakwalifikowaniem spornego okresu do stażu pracy w szczególnych warunkach. Do obowiązków ubezpieczonego na zajmowanym stanowisku należało bowiem wykonywanie odlewów elementów niezbędnych do produkcji akumulatorów. Były to elementy ołowiane. Ubezpieczony pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (obowiązywał go wymiar

6 godzin dziennie z uwagi na szkodliwość warunków pracy). Ponadto odwołujący korzystał z dłuższych urlopów wypoczynkowych oraz posiłków regeneracyjnych. Pracodawca wypłacał mu dodatek za pracę w warunkach szkodliwych.

W ocenie Sądu prace te należy zakwalifikować jako prace w warunkach szczególnych wymienione w Wykazie A, Dziale III, poz. 36 załącznika do Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze jako prace w hutnictwie i przemyśle metalowym przy produkcji, przetwórstwie ołowiu oraz przy powlekaniu ołowiem, ołowiowaniu brach ocynkowanych.

Bez znaczenia przy tym pozostaje nazwa stanowiska pracy wskazana w świadectwach wykonywania pracy w szczególnych warunkach (tj. wytapiacz metali w piecach indukcyjnych). Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (por. wyr. SN z dnia 9 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652). Zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach należy zawsze konfrontować z konkretnym stanem faktycznym, w którym praca była wykonywana, nie odrywając się od specyfiki konkretnego procesu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2013 r., I UK 166/13, LEX nr 1467146).

Wobec powyższego, uznać należało, że sporne okresy pracy podlegają uwzględnieniu do stażu pracy w szczególnych warunkach, a ich zsumowanie (nawet przy uwzględnieniu półrocznej przerwy na zwolnienie lekarskie w latach 90) pozwala uzyskać staż przekraczający 15 lat.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja ZUS okazała się być wadliwa i – jako taka – podlegała weryfikacji poprzez przyznanie odwołującemu I. G. prawa do rekompensaty.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy,

na podstawie art. 477

14 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska