Umowy zlecenia w dwóch spółkach małżonków F. bez zbiegu tytułów ubezpieczenia. Sąd zmienił decyzję ZUS

Decyzją z dnia 25.04.2025 r.

numer (...)

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 2a, ust. 3, art. 18 ust. 1 i ust. 1a, art. 20 ust. 1, art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350), art. 81 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146), stwierdził, że podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) oraz na ubezpieczenie zdrowotne

F. A.

jako zleceniobiorcy u płatnika składek (...) sp. z o.o. w F. powinna być ustalona z uwzględnieniem przychodów uzyskiwanych przez ubezpieczoną z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) (...) (...) sp. z o.o. i określił wysokość podstawy wymiaru ww. składek za okres 02/2019-04/2021, 06/(...)-07/(...), 09/(...)-11/2021.

W uzasadnieniu ZUS powołał się na art. 8 ust. 2a ustawy, argumentując, że ww. ubezpieczona w okresie objętym decyzją w ramach umów zlecenia zawartych z (...) (...) sp. z o.o. wykonywała faktycznie pracę na rzecz własnego zleceniodawcy - (...) sp. z o.o. W ocenie organu zawarcie dwóch odrębnych umów zlecenia z tym samym zakresem pracy w tym samym terminie stanowi obejście przepisów art. 18 ust. 3 w zw. z art. 4 ust. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Bez znaczenia pozostaje przy tym nawet fakt, że prace wykonywane przez zleceniobiorcę dotyczyłyby odrębnych kontraktów realizowanych przez samego przedsiębiorcę na rzecz różnych kontrahentów (co w tym przypadku nie miało miejsca). Stronami umów zlecenia są bowiem te same podmioty, a czynności wykonywane przez zleceniobiorcę na rzecz tego samego zleceniodawcy. W sytuacji, gdy ubezpieczony wykonuje jednocześnie dwie umowy zlecenia z płatnikiem, których przedmiot jest tożsamy należy przyjąć, że mamy do czynienia z jedną umową. Zredagowanie dwóch umów zlecenia obejmujących w istocie jeden stosunek zobowiązaniowy i wskazanie jednego tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylko jednej z nich należy traktować w światle art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. którego celem jest pozoracja zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenie kosztów wynikających z obowiązku odprowadzenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne.

(decyzja – k. 31 verte – 35 akt ZUS)

Odwołanie od ww. decyzji złożyła F. A., wnosząc o jej uchylenie w całości. Ubezpieczona wyjaśniła, że w spółce (...) i spółce (...) (...) J. wykonywała usługi w ramach umowy zlecenia. Ustalenia ZUS całkowicie odbiegają od rzeczywistości i nie znajdują potwierdzenia w obowiązującym prawie.

(odwołanie ubezpieczonej – k. 3)

Odwołanie od ww. decyzji złożył również płatnik składek (...) sp. z o.o. w F., domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że spółka była zleceniodawcą wyłącznie w zakresie zawartych umów zlecenia, ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie ww. decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi rentowemu oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1/ art. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że: ubezpieczony (uczestnik) mający zawartą umowę zlecenia u jednego podmiotu i wykonując ją, świadczył w ten sposób pracę na rzecz innego podmiotu mimo oczywistej sprzeczności ze stanem faktycznym i prawnym, a także przyjęcia, że z faktu powiązania osobowego oraz tożsamego zakresu KRS dwóch niezależnych podmiotów prawa - spółek z.o.o. wynika fakt wykonywania świadczenia pracy dla tego samego podmiotu,

2/ art. 18 ust 1a ustawy systemowej poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że podstawa wymiaru składek z tytułu umów cywilnoprawnych u jednego podmiotu wchodzi w podstawę wymiaru składek u drugiego.

Płatnik składek na uzasadnienie swojego odwołania oświadczył, że całkowicie podtrzymuje swoje stanowisko i argumentacje z postępowania kontrolnego przed ZUS i wskazał, iż przedmiotowa decyzja uchybia zasadom właściwego procedowania, albowiem mimo szczegółowych wyjaśnień odwołującego płatnika:

1/ w zakresie rozdzielności formalnej i prawnej podmiotów, w ramach których świadczone były umowy zlecenia i umowy o pracę,

2/ niepowiązania podmiotów w zakresie świadczonych przez pracowników i zleceniobiorców świadczeń,

3/ w zakresie argumentacji utrwalonej praktyki prawnej i orzecznictwa w przedmiotowym zakresie,

4/ zeznań osób, których sytuacja przedmiotowo/podmiotowo dotyczy,

5/ wyjaśnień - stanowiska Spółek.

Zakład nie tylko nie odniósł się do zebranego materiału, a w szczególności wyjaśnień składanych przez kontrolowanych, ale z faktu powiązania osobowego i tożsamości wpisów do KRS, bezpodstawnie wywnioskował, iż de facto świadczenie jest wykonywane przez ubezpieczonego w ramach umowy na rzecz jednego podmiotu. Płatnik składek podkreślił, że świadczenia wykonywane przez spółki były różne i wykonywane przez te podmioty w ramach zupełnie innych świadczeń zdrowotnych. Podał, że strona internetowa jest stroną jednej spółki. Zarzucił, że pozwany nie wskazał - opisał stanu faktycznego w jakikolwiek sposób - ograniczając się jedynie do stwierdzenia braku prawidłowości w naliczaniu składek. Wydana decyzja jest zatem nieskuteczna. Podniósł, że brak jest uzasadnienia, dlaczego osoby wykonujące w firmie „a” umowę zlecenia mają podlegać ubezpieczeniu z tytułu wykonywania innej umowy w firmie „b”, wywodząc, że czyni to sporną decyzję bezpodstawną, a ww. wniosek skutecznym. Płatnik argumentował, że sprawa jest przykładem niedopuszczalnej sytuacji, gdy odwołujący ma się domyślać dlaczego jest ukaranym i skąd taka decyzja. Stan bezprawności działań ZUS potwierdza wg płatnika składek fakt niewydania decyzji po zakończeniu postępowania w terminie 30 dni, a czynności pozorujące, które nastąpiły potem, nie sanują tego stanu.

(odwołanie płatnika składek – k. 3-4 akt VIII U (...))

W odpowiedziach na ww. odwołania, pozwany ZUS (...) Oddział w W. wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie od skarżących kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych od wartości przedmiotu sporu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniach odpowiedzi na odwołania pozwany podkreślił, iż w rozpoznawanym przypadku mamy do czynienia z jedną umowa zlecenia, która została sztucznie podzielona na formalnie zawarte dwie umowy zlecenia przez powiązane ze sobą kapitałowo i osobowo spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

(odpowiedzi na odwołania – k. 5-7, k. 6-8 akt VIII U (...))

Sprawy z obu ww. odwołań zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

(postanowienie – k. 10 akt VIII U (...))

Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2025 r. tut. Sąd postanowił zawiadomić o toczącym się postępowaniu w niniejszej sprawie (...) (...) (...) sp. z o.o. w W..

(postanowienie z dnia 12 sierpnia 2025 r. – k. 9)

Postanowieniem z dnia 24 października 2025 r. tut. Sąd odmówił dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze zainteresowanego (...) (...) (...) sp. z o.o. w W. z uwagi na przystąpienie do sprawy po upływie ustawowego terminu.

(postanowienie z dnia 24 października 2025 r. – k. 18)

Na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2026 r. poprzedzającej wydanie wyroku pełnomocnik płatnika składek poparł odwołanie i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Ubezpieczona poparła odwołanie. Natomiast pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołań i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w obu sprawach oddzielnie. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik płatnika wniósł o nieobciążanie skarżących kosztami, w szczególności ubezpieczonej, z uwagi na charakter sprawy.

(końcowe stanowiska stron e-protokół z rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:02:02 - 00:02:10, 01:00:01-01:34:12 – płyta CD k. 147)

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

(...) składek (...) sp. z o.o. z/s w F. prowadzi na podstawie wpisu do KRS działalność gospodarczą, której przedmiotem jest praktyka lekarska ogólna – przeważające (...) Z. (...) składek prowadzi swoją działalność w kilku lokalizacjach w W. i w F.. Płatnik składek świadczy usługi medyczne w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, diagnostyki obrazowej, hospitalizacji planowej, rehabilitacji, apteki szpitalnej.

Spółka (...) (...) (...) sp. z o.o. z/s w W. także prowadzi na podstawie wpisu do KRS działalność gospodarczą, której przedmiotem jest praktyka lekarska ogólna – przeważające (...) (...) Z. Działalność lecznicza w rejestrze podmiotów leczniczych ww. spółki została zarejestrowana 28.11.2012 r., rozpoczęcie tej działalności nastąpiło od 1.12.2012 r., zmiana wpisu w rejestrze miała miejsce 30.01.2018 r. spółka świadczy od poniedziałku do piątku w godzinach od 18.00 do 8.00, a w soboty, niedziele i święta całodobowo, usługi w zakresie nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej i pielęgniarskiej.

Zgodnie z danymi wynikającymi z wpisów do KRS obie ww. Spółki posiadają powiązania kapitałowe i osobowe, albowiem mają tych samych właścicieli, którymi są A. F. i T. F., posiadający łącznie 100% udziałów w każdej spółce, tj. po 50% udziałów każdy z nich w obu ww. Spółkach. Nadto A. F. i T. F. pełnią w tych Spółkach odpowiednio funkcje Prezesów jednoosobowych Zarządu, tj. T. F. w (...) sp. z o.o., a A. F. w (...) (...) (...) sp. z o.o.

Wspólnicy obu ww. Spółek - A. F. i T. F. są małżeństwem i pozostają w małżeńskiej wspólnocie majątkowej.

Obie Spółki mają swoje konta bankowe firmowe. Oboje małżonkowie A. F. i T. F. mają dostęp do rachunków bankowych obu spółek.

Wskazane spółki zatrudniają pracowników w oparciu o umowy o pracę i umowy zlecenia oraz kontraktów.

W badanym okresie działania obu ww. spółek zmierzały do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego na rynku usług medycznych. Podzieliły świadczenie usług medycznych w tych samych placówkach w ramach kontraktów z NFZ w ten sposób, że płatnik codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 18.00 świadczy usługi medyczne w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, natomiast spółka (...) prowadzi w nich działalność od poniedziałku do piątku w godzinach od 18.00 do 8.00, a w soboty, niedziele i święta – całodobowo w zakresie nocnej i świątecznej pomocy lekarskiej i pielęgniarskiej. Obie spółki korzystały z tego samego sprzętu, w tym karetek, wykonywały swoją działalność w tych samych lokalach, korzystały z jednej domeny internetowej, a także korzystały z pracy tych samych pracowników. W przekazach medialnych (w tym na stronie internetowej) spółki te przedstawiały się jako jeden podmiot albo jako sieć powiązanych ze sobą podmiotów. Płatnik składek na podstawie zawartej z spółką (...) umową najmu udostępniał spółce (...) odpłatnie lokal i sprzęt.

W spółce (...) sprzętem zajmowała się N. H.. W (...) sprzętem zajmowała się A. R..

Przychodnia jest na ul. (...). Świąteczna pomoc była na ul. (...) i na ul. (...).

Osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę/umów zlecenia przez płatnika składek jednocześnie realizowały w spornym okresie dodatkowe zatrudnienie na podstawie umów zlecenia zawartych z (...) (...) (...) sp. z o.o. Z tytułu każdej z zawartych umów ubezpieczeni mieli płacone wynagrodzenie osobno. W (...) sp. z o.o. przełożonym ubezpieczonych była T. F., a w (...) (...) (...) sp. z o.o. A. F..

(dokumenty w aktach kontroli obu Spółek znane Sądowi z urzędu, odpisy KRS obu Spółek – k. 1 verte – k. 7 akt ZUS, umowy zlecenia – k. 39-41, k. 17 verte-18, k. 14 - 14 verte akt ZUS, zestawienia liczby godzin wykonywanych w ramach umów – k. 42-51, umowa o świadczenie usług pielęgniarskich – k. 53-54 verte, zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147, zeznania w imieniu płatnika składek T. F. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:48:50-00:59:23 – płyta CD k. 147, zeznania świadka H. J. e - protokół rozprawy z dnia 23 lutego 2026 r. 00:03:45-00:18:06 – płyta k. 70, zeznania świadka C. F. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:02:46-00:10:31 – płyta CD k. 147, zeznania świadka U. B. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:10:31-00:22:50 – płyta CD k. 147, zeznania świadka Z. X. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:24:20-00:36:56 – płyta CD k. 147)

W spornym okresie F. A. była zatrudniona u płatnika składek (...) Sp. z o.o. na podstawie:

-

umowy zlecenia zawartej na okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 grudnia 2020 r.;

-

umowy zlecenia zawartej na okres od 1 stycznia 2021 r. do 30 czerwca 2021 r.;

-

umowy zlecenia zawartej na okres od 1 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2022 r.

Przedmiotem zawartych umów zlecenia były czynności polegające na sporządzaniu raportów, zestawień i statystyk.

Ubezpieczona została zgłoszona do obowiązków ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z ww. tytułu.

(bezsporne, a nadto umowy zlecenia – k. 39-41, k. 17 verte-18, k. 14-14 verte akt ZUS, zestawienie liczby godzin wykonywanych w ramach zlecenia – k. 42-51, zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147, zeznania w imieniu płatnika składek T. F. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:48:50-00:59:23 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona miała zawartą z płatnikiem składek umowę zlecenia, ponieważ nie chciała być ograniczona godzinami pracy. Po odejściu na emeryturę szukała dodatkowej pracy. Sama regulowała sobie czas pracy.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona zajmowała się statystyką, robieniem sprawozdań z podległych placówek. Przygotowane sprawozdania oddawała N. H. – przełożonej pielęgniarek w spółce.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona miała stawki godzinowe. Musiała przepracować 100 godzin w miesiącu. Przygotowywała zestawienie godzin, które oddawała N. H..

(zestawienie liczby godzin wykonywanych w ramach zlecenia – k. 42-51, zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona wykonywała czynności na Spornej, na M. i w siedzibie spółki.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Mogło zdarzyć się tak, że w trakcie pandemii ubezpieczona zajmowała się wpuszczaniem pacjentów do przychodni. Natomiast nie wykonywała czynności stricte pielęgniarskich.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147, zeznania w imieniu płatnika składek T. F. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:48:50-00:59:23 – płyta CD k. 147)

Równolegle ubezpieczona miała zawartą umowę o świadczenie usług pielęgniarskich ze spółką (...) sp. z o.o. Przedmiotem tej umowy było świadczenie, za wynagrodzeniem, usług pielęgniarskich z zakresu nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej na rzecz osób trzecich, będących pacjentami w (...) (...) J..

Ubezpieczona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w (...) (...) (...) sp. z o.o. na okres od 8 września 2014 r. do 31 maja 2022 r.

(bezsporne, a nadto umowa o świadczenie usług pielęgniarskich – k. 53-54 verte, zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

W spornym okresie ubezpieczona była zatrudniona w (...) (...) (...) sp. z o.o. jako pielęgniarka. Pracowała w nocnej opiece.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147, zeznania świadka H. J. e - protokół rozprawy z dnia 23 lutego 2026 r. 00:03:45- 00:18:06 – płyta k. 70, zeznania świadka C. F. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:02:46-00:10:31 – płyta CD k. 147, zeznania świadka Z. X. e - protokół rozprawy z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:24:20-00:36:56 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona wykonywała pracę na (...) przy (...) (...). Siedziała na rejestracji i przyjmowała pacjentów.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147, zeznania świadka H. J. e - protokół rozprawy z dnia 23 lutego 2026 r. 00:03:45- 00:18:06 – płyta k. 70)

Ubezpieczona miała dyżury 24 albo 48 godzinne.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Ubezpieczona wykonywała pracę samodzielnie. Była kontrolowana przez A. F., który rano się z nią kontaktował. W tej spółce nie miała nigdy styczności z T. F..

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Był taki okres w (...) (...) (...) sp. z o.o., że ubezpieczona koordynowała ustalanie dyżurów pielęgniarskich. Teraz dyżury w spółce ustawia X. H..

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Dla ubezpieczonej praca w (...) sp. z o.o. miała charakter dodatkowy w stosunku do pracy w (...) (...) (...) sp. z o.o., w której ubezpieczona pracuje do chwili obecnej.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Spółki płaciły ubezpieczonej wynagrodzenie osobno, w różnych terminach.

(zeznania ubezpieczonej e-protokół z dnia 17 sierpnia 2026 r. 00:37:54-00:48:50 – płyta CD k. 147)

Płatnik składek za ubezpieczoną nie naliczył składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne od przychodów uzyskanych przez ubezpieczoną z tytułu umowy o świadczenie usług zawartej z (...) (...) (...) sp. z o.o.

(bezsporne)

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie powołanych dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron, a i Sąd nie znalazł powodów aby uczynić to z urzędu. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków H. J., C. F., U. B., Z. X., zeznaniach ubezpieczonej oraz występującej w imieniu płatnika T. F., które wzajemnie ze sobą korespondowały.

Wskazać przy tym należy, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego przede wszystkim dokumentów, jak i zeznań ubezpieczonej wynikało jednak, że ubezpieczona w obu spółkach w odróżnieniu od innych ubezpieczonych miała zawarte wyłącznie umowy cywilnoprawne. Ponadto z materiału dowodowego wynikało, że w obu ww. spółkach ubezpieczona zajmowała się czymś innym. Dla płatnika składek ubezpieczona przygotowywała statystyki i sprawozdania z podległych placówek. Natomiast w (...) była pielęgniarką, odpowiadała m.in. za przyjmowanie pacjentów na rejestracji.

Sąd w oparciu o wskazane dowody nadto uznał, że ścisłe powiązania kapitałowo – osobowe, pozostawanie przez oboje wspólników w posiadaniu po 50% udziałów w każdej ze spółek, a także, że oboje wspólnicy są małżonkami i pozostają w małżeńskiej wspólnocie majątkowej – oznacza, że obie spółki jedynie formalnie prowadziły odmienną działalność, ale w rzeczywistości każda z tych działalności była komplementarna do działalności drugiej spółki w tych samych podmiotach leczniczych i w ten sposób spółki zorganizowały prowadzenie działalności dla osiągnięcia przez oboje małżonków - wspólników z góry założonego wspólnego celu gospodarczego, czyli pełnej obsługi medycznej w ramach świadczonych usług medycznych w dniach powszednich przez płatnika i jednocześnie przez świadczenie usług medycznych w ramach pomocy nocnej i świątecznej przez drugą spółkę w tych samych placówkach, mając na uwadze, że osiągnięte w ten sposób przychody przez spółki na sam koniec były współwłasnością obojga małżonków F. jako współwłaścicieli po 50% w udziałach obu spółek. Ponadto płatnik składek w toku postępowania nie wykazał konkretnych odmienności w zakresie wykonywanych czynności przez osoby zatrudniane w ramach umów o pracę i równolegle w ramach zlecenia, nadto nie wykazał, że czynności tych osób były wykonywane poza zawartymi umowami ze spółkami, które obsługiwały te same placówki medyczne w ramach kontraktów z NFZ. Ustalając stan faktyczny Sąd uznał też, że brak jest podstaw do podważenia wiarygodności opisanych zebranych dowodów co do okoliczności powiązań wewnętrznych spółek, ich organizacji, funkcjonowania i zakresu działania oraz generalnego sposobu zatrudniania pracowników płatnika w drugiej spółce w oparciu o umowy zlecenia, procedury rekrutacji pracowników i zleceniobiorców. Obie spółki co nie jest sporne wykonywały swoje usługi w tych samych podmiotach i wykorzystywały do tego te same osoby, które pracowały u płatnika.

Powyższe jednak nie oznacza - o czym szerzej w rozważaniach prawnych, że okoliczność ta w oparciu o art. 8 ust. 2 a ustawy systemowej, który był podstawą rozstrzygnięcia organu rentowego może mieć proste przełożenie na sytuację ubezpieczonej, która w obu spółkach wykonywała pracę na podstawie umów cywilnoprawnych.

Podkreślić przy tym należy, że strona skarżąca nie kwestionowała wysokości podstawy wymiaru składek wyliczonej przez organ rentowy, a samą zasadę.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania zasługują na uwzględnienie.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie było rozstrzygnięcie, czy trafne jest stanowisko organu rentowego, że przychód osiągnięty przez ubezpieczoną F. A. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług zawartej ze spółką (...) (...) (...) sp. z o.o. w W. stanowi dla płatnika składek (...) sp. z o.o. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za okresy i w kwotach szczegółowo opisanych w zaskarżonej decyzji, jako zleceniobiorcy odwołującej się Spółki (...).

Sąd zważył zatem, że aby tę kwestię rozstrzygnąć, należy dokonać analizy przepisów ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199; zwanej dalej „ustawą systemową”).

Na wstępie wskazać jednak należy, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności (tak Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 18.03.2015 r, III AUa 15/15). Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (tak postanowienia Sądu Najwyższego z 19.06.1998 r., II UK 105/98; z 26.09.2005 r., II UZ 52/05). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć (wyroki Sądu Najwyższego z 13.05.1999 r., II UZ 52/99; z 25.05.1999 r. II UKN 622/99). Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował.

Z powyższego wynika, że kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23.04.2010 r., II UK 309/09).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy co wprost wynika z treści decyzji podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 8 ust 2 a ustawy systemowej. Organ rentowy ustalił, iż poddani kontroli pracownicy/zleceniobiorcy płatnika oprócz stosunku pracy/umów zlecenia posiadali równocześnie tytuły do ubezpieczeń wynikające z umów zlecenia zawartych w (...) (...) J., przy tym podmioty te były ściśle osobowo i kapitałowo powiązane. Ubezpieczona F. A. faktycznie wykonywała zlecenie jednak czynności wskazane w umowach zlecenia zostały wydzielone poprzez stworzenie drugiego tytułu do ubezpieczeń, co miało istotny wpływ na zastosowanie art. 18 ust. 1 i 3 ustawy systemowej w zw. z art. 4 pkt 9. Objęcie obowiązków wykonywanych w tym samym miejscu, przez tą samą osobę na podstawie umowy zlecenia oraz umowy o pracę zawartych z różnymi podmiotami nie przesądza, iż dla celów ubezpieczeń społecznych mamy do czynienia z dwoma stosunkami zobowiązaniowymi jeżeli zakres tych umów wzajemnie się uzupełnia lub pokrywa. Wobec tego w ocenie organu należało stwierdzić, że ubezpieczona w ramach umów zlecenia zawartych z (...) (...) (...) sp. z o.o. faktycznie wykonywała pracę na rzecz drugiego zleceniodawcy Centra (...) oraz, że ww. podmiot jest płatnikiem składek od całości uzyskiwanego w ten sposób przychodu.

Tym samym przede wszystkim zważyć należało, czy wskazane przepisy będące podstawa rozstrzygnięcia w sprawie zastosowano prawidłowo.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt. 4 ustawy systemowej obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4.

Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 i 3 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.

Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 1 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3.

Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27.08.2004 r., do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. 35, stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób, z zastrzeżeniem ust. 5, 6 i 10. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się o kwoty składek na ubezpieczeń rentowe i chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, potrąconych przez płatników ze środków ubezpieczonego, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych (ust. 6).

Według art. 85 ust. 4 ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych środków publicznych, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13a.

Stosownie do art. 58 § 1 k.c., czynność prawna sprzeczna z ustawą celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

W kontekście powyższego przepis art. 9 ust. 2 ustawy systemowej daje możliwość wyboru jednego z tych tytułów ubezpieczenia w sytuacji zbiegu tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jednakże zamiarem ustawodawcy było stosowanie tej instytucji jedynie wówczas, gdy u danej osoby wystąpi rzeczywisty zbieg tytułów do podlegania ubezpieczeniu społecznemu, a nie wtedy, gdy w sposób pozorny płatnik doprowadza do wytworzenia takiego zbiegu, wyłącznie na użytek skorzystania z instytucji art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, pozwalającej na obniżenie płatności składkowych (Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29.06.2021 r., III AUa (...)/19). W sytuacji, gdy finalnym odbiorcą usługi jest ten sam podmiot, a zleceniobiorca wykonuje czynności w tym samym miejscu i czasie, to rozbicia tego zlecenia na dwie umowy, zawierane z dwoma podmiotami, bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie uzasadnionego celu, nie można rozumieć inaczej, niż jako działanie w celu obejścia prawa - działanie pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego. (tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 8.03.2022 r., III AUa 1222/20).

W wyroku z dnia 27.06.2013 r. ((...) UK 10/13), Sąd Najwyższy wskazał, że istnieje możliwość zawarcia określonej umowy, jeżeli jednak była wykorzystywana instrumentalnie, to niewykluczone jest jej zakwestionowanie jako podstawy (tytułu) podlegania ubezpieczeniom społecznym, nie ze względu na pozorność (art. 83 k.c.), lecz ze względu na obejście prawa. Nie można też odmówić stronom prawa do kształtowania stosunków cywilnoprawnych w taki sposób, aby wywoływały one korzystne skutki także w sferze ubezpieczeń społecznych, ale nie może to prowadzić do pozoracji tytułu ubezpieczenia społecznego.

Skoro podleganie ubezpieczeniom społecznym wynika z prawdziwego zatrudnienia, to zredagowanie przez podmioty powiązane umową ramową o współpracy dwóch umów zlecenia z jednym pracownikiem, którego praca obejmuje w istocie tożsamy zakres obowiązków i wskazanie, jako tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, tylko jednej z nich, należy traktować w świetle art. 9 ust. 2 ustawy systemowej jako obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., którego celem jest pozorowanie zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego i obniżenie kosztów wynikających z obowiązku odprowadzania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16.03.2023 r., III USK 62/22).

Możliwość stwierdzenia sprzeczności z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zamiaru obejścia prawa odnosi się do umowy stanowiącej tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym, także umowy cywilnoprawnej, która wywołuje skutki pośrednie w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtuje bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Są to skutki doniosłe zarówno z punktu widzenia interesu ubezpieczonego, jak i interesu publicznego, należy zatem uznać, że ocena ważności postanowień umownych na podstawie art. 58 k.c. może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych (por. m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27.04.2005 r., II UZP 2/05; wyrok z dnia 4.08.2005 r., II UK 16/05; wyrok z dnia 9.08.2005 r., III UK 89/05). W każdym zatem przypadku ocenie pod kątem zgodności z normami prawa cywilnego nie podlega stosunek ubezpieczenia społecznego, lecz wpływający na niego pośrednio stosunek o charakterze cywilnoprawnym lub taki, do którego przepisy prawa cywilnego znajdują zastosowanie z mocy odesłania ustawowego. W wyroku z dnia 7.01.2013 r., (...) UK 372/12, Sąd Najwyższy przyjął, że umowa zlecenia na pracę niewielkiej wartości (ilości), która nie jest pozorna (art. 83 k.c.), może nie stanowić tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdy jej celem jest instrumentalne (przedmiotowe) wykorzystanie przepisów ubezpieczeń społecznych dla unikania wyższych składek na ubezpieczenia społeczne przez prowadzącego działalność gospodarczą (art. 58 § 1 i 2 k.c.).

Niemniej jednak nie należy pomijać, że na gruncie rozpoznawanej sprawy to stricte nie powyższe przepisy, lecz art. 8 ust. 2 a ustawy systemowej stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu rentowego.

Zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

W świetle art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło lub zlecenia zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy (postanowienie Sądu Najwyższego z 18.11.2020 r., III UK 439/19; uchwała Sądu Najwyższego z 2.09.2009 r., II UZP 6/09 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 14.01.2010 r., (...) UK 252/09; z 22.02.2010 r., (...) UK 259/09; z 18.10.2011 r., III UK 22/11; z 11.05.2012 r., (...) UK 5/12; z 13.02.2014 r., (...) UK 323/13; z 7.02.2017 r., II UK 693/15). To pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnej zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne. Wówczas płatnikiem składek nie jest ta osoba trzecia (postanowienie Sądu Najwyższego z 22.10.2020 r., III UK 501/19).

Zgodnie z poglądem, wyrażonym przez Sąd Najwyższy, zarówno, w uzasadnieniu uchwały z dnia 2.09.2009 r. ((...) UZP 6/09), jak i w uzasadnieniu uchwały z dnia 22.02.2010 r. ((...) UK 259/09) zgodnie z którymi art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ma odniesienie „do pracy wykonywanej na rzecz pracodawcy” powiązanej funkcjonalnie i miejscowo.

Z przywołanej uchwały jasno wynika, że art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, nakazuje uważać za pracownika także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Także bowiem i w tym ostatnim przypadku, choć osoba (pracownik) formalnie zawarła umowę z osobą trzecią, to pracę w jej ramach wykonuje faktycznie dla swojego pracodawcy i to on uzyskuje rezultaty jej pracy. Pracodawca jest zobowiązany obliczać, rozliczać i przekazywać za pracowników składki co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że w przypadku, gdy umowa cywilnoprawna jest zawarta nie bezpośrednio z pracownikiem, ale z osobą trzecią i dopiero ten „zewnętrzny” podmiot zawiera umowę cywilnoprawną z pracownikiem, to jednak płatnikiem składek jest pracodawca składek, pomimo że fizycznie wynagrodzenie wypłaca ów podmiot trzeci. Za taką interpretacją obowiązków pracodawcy względem pracownika, zdefiniowanego w treści art. 8 ust. 2a ustawy, przemawia dodatkowo art. 4 pkt 2 lit. a ustawy określający, że płatnikiem składek jest właśnie pracodawca.

Tym samym, dla celów ubezpieczeń społecznych, wykonywanie pracy na podstawie umów cywilno-prawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy, łączącego jedynie pracownika z pracodawcą, także w zakresie określenia osoby płatnika składek. Teza ta jest także aktualna w stosunku do pracowników wykonujących także pracę na podstawie umów zlecenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14.01.2010 r., (...) UK 252/09; z dnia 22.02.2010 r., (...) UK 259/09 oraz z dnia 18.10.2011 r., III UK 22/11, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26.08.2021 r. III UZP 6/21).

W tym miejscu podkreślić należy, że przesłanką decydującą o uznaniu za pracownika osoby świadczącej w ramach umowy zlecenia pracę na rzecz swojego pracodawcy, jest to, że w ramach takiej umowy, wykonuje faktycznie pracę dla swojego pracodawcy przez co uzyskuje on rezultaty jej pracy. Ustawodawca używając w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej zwrotu „działać na rzecz” posłużył się nim w innym znaczeniu, niż w języku prawa, w którym działanie „na czyją rzecz” może się odbywać w wyniku istnienia określonej więzi prawnej (stosunku prawnego). Stosunkiem prawnym charakteryzującym się działaniem na rzecz innego podmiotu jest stosunek pracy, do którego istotnych cech należy działanie na rzecz pracodawcy (art. 22 k.p.). Również wykonujący zlecenie „działa na rzecz zleceniodawcy” (art. 734 i n. k.c.).

W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego uznaje się, że w przepisie tym pojęcie pracownika jest rozszerzone na jego dalszą aktywność w ramach umowy cywilnoprawnej, jeżeli w jej ramach świadczy pracę na rzecz swojego pracodawcy. Dodatkowa umowa cywilnoprawna nie ma więc znaczenia z punktu widzenia stosunku ubezpieczenia i objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Ze względu bowiem na posłużenie się w art. 8 ust. 2a ustawy szerokim pojęciem „pracownik”, stosunek pracy łączący pracodawcę z pracownikiem stanowi wyłączny tytuł ubezpieczenia, który pochłania dodatkowy stosunek cywilnoprawny (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11.05.2012 r., (...) UK 5/12; z dnia 18.10.2011 r., III UK 22/11; z dnia 18.03.2014 r., II UK 449/13, z dnia 6.02.2014 r., II UK 279/13 oraz z dnia 3.04.2014 r., II UK 399/13).

Nie należy jednak pomijać - czego nie dostrzegł organ rentowy wydając zaskarżoną decyzje, iż art. 8 ust 2a cyt. ustawy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy mamy do czynienia z pracownikiem jednego podmiotu i zleceniobiorcą drugiego, który w ramach zlecenia wykonuje prace na rzecz swojego pracodawcy lub pracownikiem, który zawarł umowę zlecenia wprost ze swoim pracodawcą. Taka zaś konstrukcja na gruncie rozpoznawanej sprawy niewątpliwie nie występuje, gdyż w (...) (...) ubezpieczona była zatrudniona w oparciu o umowy zlecenia, a w (...) (...) J. w oparciu o umowę o świadczenie usług. Natomiast, jak już wskazywano powyżej, do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.).

Co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał i czego organ skutecznie nie podważył, ubezpieczona nigdy nie chciała zawarcia umowy o pracę i konsekwentnie zarówno z płatnikiem, jak i spółką (...) (...) J. zawierała umowy cywilnoprawne. Ubezpieczona nie chciała być bowiem ograniczona godzinami pracy, chciała sama móc je regulować. Zatem już z tego tylko względu wskazany przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie mógł mieć w stosunku do niej zastosowania.

Przy tym co faktycznie wynika z poczynionych ustaleń podmioty prawa handlowego płatnik i spółka (...) (...) J. - wykazują bardzo silne powiązania osobowo - kapitałowe, organizacyjne, jak też funkcjonalne. Jak ustalił niespornie Sąd, odwołujący się płatnik składek i spółka (...) (...) J. zajmują się świadczeń usług medycznych, a jedyna różnica polega na tym, że płatnik świadczy zwykłe usługi medyczne w dni powszednie a spółka (...) (...) J. w tych samych placówkach świadczy pomoc medyczną nocną i świąteczną, przy czym dla sprawy jest istotne, że obie spółki mają tych samych wspólników – małżonków D. i T. F. (każdy ma po 5

[…]