Spór o wyrównanie wynagrodzenia oraz wyrównanie, 27 tys. zł. Sąd zasądził

Powód H. L., pozwem nadanym 29 marca 2024 r.

(data nadania k. 63), uzupełnionym pismem z 4 lipca 2024 r., wniósł o zasądzenie od Sądu Rejonowego w Piasecznie na swoją rzecz kwoty 27 142,07 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za okres od stycznia 2021 r. do grudnia 2022 r. oraz wyrównania dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 r. i 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty:

1. 555,72 zł od dnia 30 marca 2021 r. do dnia zapłaty,

2. 555,72 zł od dnia 30 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty,

3. 555,72 zł od dnia 30 maja 2021 r. do dnia zapłaty,

4. 629,83 zł od dnia 30 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty,

5. 629,83 zł od dnia 30 lipca 2021 r. do dnia zapłaty,

6. 629,83 zł od dnia 30 sierpnia 2021 r. do dnia zapłaty,

7. 629,83 zł od dnia 30 września 2021 r. do dnia zapłaty,

8. 629,83 zł od dnia 30 października 2021 r. do dnia zapłaty,

9. 617,23 zł od dnia 30 listopada 2021 r. do dnia zapłaty,

10. 633,85 zł od dnia 30 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty,

11. 975,45 zł od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty,

12. 1 543,72 zł od dnia 30 stycznia 2022 r. do dnia zapłaty,

13. 1 543,72 zł od dnia 1 marca 2022 r. do dnia zapłaty,

14. 1 543,72 zł od dnia 30 marca 2022 r. do dnia zapłaty,

15. 1 543,72 zł od dnia 30 kwietnia 2022 r. do dnia zapłaty,

16. 1 543,72 zł od dnia 30 maja 2022 r. do dnia zapłaty,

17. 1 543,72 zł od dnia 30 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty,

18. 1 543,72 zł od dnia 30 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

19. 1 543,72 zł od dnia 30 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty,

20. 1 543,72 zł od dnia 30 września 2022 r. do dnia zapłaty,

21. 1 543,72 zł od dnia 30 października 2022 r. do dnia zapłaty,

22. 1 543,72 zł od dnia 30 listopada 2022 r. do dnia zapłaty,

23. 1 543,72 zł od dnia 30 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,

24. 1 574,59 zł od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia zapłaty.

Powód sprecyzował, że domaga się następujących kwot: za marzec 2021 r. – 555,72 zł, za kwiecień 2021 r. – 555,72 zł, za maj 2021 r. – 555,72 zł, za czerwiec 2021 r. – 629,83 zł, za lipiec 2021 r. – 629,83 zł, za sierpień 2021 r. – 629,83 zł, za wrzesień 2021 r. – 629,83 zł, za październik 2021 r. – 629,83 zł, za listopad 2021 r. – 617,23 zł, za grudzień 2021 r. – 633,85 zł, kwota 975,45 zł to kwota dochodzonego wyrównania wynagrodzenia rocznego za 2021 r., kwota wyrównania wynagrodzenia za styczeń 2022 r. – 1 543,72 zł, za luty 2022 r. – 1 543,72 zł, za marzec 2022 r. – 1 543,72 zł, za kwiecień 2022 r. – 1 543,72 zł, za maj 2022 r. – 1 543,72 zł, za czerwiec 2022 r. – 1 543,72 zł, za lipiec 2022 r. – 1 543,72 zł, za sierpień 2022 r. – 1 543,72 zł, za wrzesień 2022 r. – 1 543,72 zł, za październik 2022 r. – 1 543,72 zł, za listopad 2022 r. – 1 543,72 zł, za grudzień 2022 r. – 1 543,72 zł, natomiast kwota 1 574,59 zł to kwota dochodzonego wyrównania wynagrodzenia rocznego za 2022 r. Wskazał, że przepisy ustaw okołobudżetowych są niezgodne z Konstytucją RP i jako takie nie mogą zostać zastosowane przez sąd powszechny, nawet jeśli nie zostały definitywnie wyeliminowane z systemu prawnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Art. 12 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 2021 r. r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 nie mogą być podstawą do naliczenia wynagrodzenia powoda w latach 2021 i 2022, a także wynagrodzenia rocznego należnego za te lata

(pozew k. 4-10, pismo k. 75-76).

W odpowiedzi na pozew Sąd Rejonowy w Piasecznie, zastępowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pozwany nie zakwestionował faktu pełnienia przez powoda urzędu sędziego w Sądzie Rejonowym w Piasecznie, wskazanej stawki awansowej oraz dodatku za długoletnią pracę, dodatku funkcyjnego, a także pochodzących od pracodawcy dokumentów załączonych do pozwu. Pozwany nie zakwestionował wyliczenia matematycznego różnicy w wynagrodzeniu za okres od stycznia 2021 r. do listopada 2021 r., za okres od styczeń 2022 r. do grudnia 2022 r. oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r., natomiast zakwestionował wyliczenie matematyczne różnicy w wynagrodzeniu za grudzień 2021 r. oraz z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. w porównaniu do wynagrodzenia obliczanego na podstawie art. 91 § 1c ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Strona pozwana podniosła brak podstaw do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od dat wskazanych w treści pozwu, powołując się na to, że pozwany nie pozostawał w opóźnieniu lub zwłoce wypłacając ówcześnie i terminowo wynagrodzenie w poszczególnych miesiącach 2021 r. i 2022 r. na podstawie przepisów obowiązujących ustaw okołobudżetowych, które miał obowiązek stosować. Pozwany wskazał, że powództwo nie powinno zostać wniesione przeciwko pracodawcy oraz że powód powinien dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa w rozumieniu władzy ustawodawczej (za delikt ustawodawczy) na podstawie art. 417

1 § 1 k.c., nie zaś wypłaty wynagrodzenia za pracę od pracodawcy. Pozwany zaprzeczył, aby jako pracodawca był podmiotem uprawnionym do odmowy zastosowania przepisów ustaw okołobudżetowych, obowiązujących w latach 2021-2022 i wobec tego, do samodzielnego stwierdzenia ich niezgodności z Konstytucją RP. Pozwany wskazał, że w sprawie miała zastosowanie zasada lex speclialis derogat legi generali

(odpowiedź na pozew k. 90-98v).

Sąd Rejonowy ustalił:

H. L. został przeniesiony z dniem 1 stycznia 2008 r. na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Piasecznie

(pismo Ministra Sprawiedliwości z 31 grudnia 2007 r. k. 11). Od 3 listopada 2020 r. ustalono H. L. wynagrodzenie zasadnicze w stawce piątej awansowej sędziego sądu rejonowego

(pismo z 2 listopada 2020 r. k. 141 części B akt osobowych). Wynagrodzenie zasadnicze ustalano przy zastosowaniu mnożnika 2,50. Od dnia 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2024 r. powierzono H. L. pełnienie funkcji Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego. Na czas pełnienia tej funkcji przyznano mu dodatek funkcyjny określony mnożnikiem 0,4. H. L. otrzymywał dodatek funkcyjny od czerwca 2021 r.

(pismo z 25 maja 2021 r. k. 157 części B akt osobowych, pismo z 20 stycznia 2022 r. k. 175 części B akt osobowych, pismo z 2 czerwca 2020 r. k. 177 części B akt osobowych, karty wynagrodzenia k. 16-40, zakresy obowiązków k. 12-15).

W latach 2021-2022 H. L. przysługiwał dodatek za wieloletnią pracę w wysokości 20% miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego

(bezsporne).

W 2021 r. H. L. był niezdolny do pracy od 3 lutego 2021 r. do 9 lutego 2021 r. i od 15 listopada 2021 r. do 17 listopada 2021 r.

(karty wynagrodzenia k. 29-40). W 2022 r. H. L. nie był niezdolny do pracy z powodu choroby

(karty wynagrodzenia k. 16-27).

Podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wyniosło 4 839,24 zł. Przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5 024,48 zł, natomiast przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5 504,52 zł (

bezsporne).

W 2021 r. Sąd Rejonowy w Piasecznie ustalił H. L. wynagrodzenie zasadnicze sędziego, liczone od przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. w wysokości 4 839,24 zł brutto, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021. Wynagrodzenie brutto w 2021 r., uwzględniające dodatek za wysługę lat, a od czerwca 2021 r. – również dodatek funkcyjny, zostało ustalone przez Sąd Rejonowy w Piasecznie za styczeń 2021 r. – 14 517,72 zł, za luty 2022 r. – 13 791,84 zł, za okres od marca 2021 r. do maja 2021 r. – 14 517,72 zł, za okres od czerwca 2021 r. do października 2021 r. – 16 453,72 zł, za listopad 2021 r. – 16 124,65 zł, za grudzień 2021 r. – 16 453,72 zł

(zestawienie k. 42-45, karty wynagrodzeń k. 29-40).

Podstawę do wyliczenia wynagrodzenia zasadniczego H. L. w 2021 r. powinna stanowić kwota 5 024,48 zł, stanowiąca przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. Wynagrodzenie brutto w 2021 r., obliczone na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, powinno wynosić za okres od marca 2021 r. do maja 2021 r. – 15 073,44 zł miesięcznie, za okres od czerwca 2021 r. do października 2021 r. – 17 083,55 zł miesięcznie, za listopad 2021 r. – 16 741,88 zł, za grudzień 2021 r. – 17 083,55 zł

(zestawienie k. 42-45, zestawienie k. 101).

W okresie od marca 2021 r. do grudnia 2021 r. różnica pomiędzy wynagrodzeniem obliczonym na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych a wynagrodzeniem faktycznie ustalonym H. L. przez Sąd Rejonowy w Piasecznie wyniosła za okres od marca 2021 r. do maja 2021 r. – po 555,72 zł miesięcznie, za okres od czerwca 2021 r. do października 2021 r. – po 629,83 zł miesięcznie, za listopad 2021 r. – 617,23 zł, za grudzień 2021 r. – 629,83 zł

(zestawienie k. 101, niekwestionowane).

Z kolei w 2022 r. wynagrodzenie H. L. było ustalane przez Sąd Rejonowy w Piasecznie od kwoty 5 050,48 zł brutto, tj. kwoty stanowiącej przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. w wysokości 5 024,48 zł, powiększonej o 26 zł, na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022

(bezsporne). Wynagrodzenie brutto w 2022 r., uwzględniające dodatek za wysługę lat oraz dodatek funkcyjny, zostało ustalone przez Sąd Rejonowy w Piasecznie za okres od stycznia 2022 r. do grudnia 2022 r. w wysokości po 17 171,44 zł miesięcznie

(zestawienie k. 101, karty wynagrodzeń k. 16-27).

Wynagrodzenie brutto w 2022 r., obliczone na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, powinno wynosić za okres od stycznia 2022 r. do grudnia 2022 r. – po 18 715,16 zł

(niekwestionowane, zestawienie k. 101). W okresie od stycznia 2022 r. do grudnia 2022 r. różnica pomiędzy wynagrodzeniem obliczonym na podstawie przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych a wynagrodzeniem faktycznie ustalonym H. L. przez Sąd Rejonowy w Piasecznie wyniosła po 1 543,72 zł

(niekwestionowane, zestawienie k. 101).

Sąd Rejonowy w Piasecznie ustalił H. L. dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2021 r. w wysokości 15 511,64 zł z uwzględnieniem przepisów ustawy z 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 r. Dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2021 r. powinno wynosić 16 105,40 zł. Różnica pomiędzy ustaloną H. L. przez Sąd Rejonowy w Piasecznie kwotą dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 r. a kwotą dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 r. obliczoną z uwzględnieniem wynagrodzenia miesięcznego ustalonego na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wynosi 593,76 zł

(zestawienie k. 101, karta wynagrodzenia k. 41, niekwestionowane).

Sąd Rejonowy w Piasecznie ustalił H. L. dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2022 r. w wysokości 17 514,87 zł z uwzględnieniem przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022. Dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2022 r. powinno wynosić 19 089,46 zł. Różnica pomiędzy ustaloną H. L. przez Sąd Rejonowy w Piasecznie kwotą dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. a kwotą dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2022 r. obliczoną z uwzględnieniem wynagrodzenia miesięcznego ustalonego na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wynosi 1 574,59 zł

(zestawienie k. 101, karta wynagrodzenia k. 28, niekwestionowane).

Zgodnie z § 51 Regulaminu Pracy Sądu Rejonowego w Piasecznie wynagrodzenia za pracę wypłacane są wszystkim pracownikom Sądu Rejonowego w Piasecznie nie później niż w dniu 29 danego miesiąca, za który powstaje prawo do wypłaty, przelewem na wskazane przez pracownika konto. Jeżeli jest to dzień wolny od pracy, wypłata odbywa się w dniu poprzednim

(kopia Regulaminu Pracy k. 46-60). Dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2021 r. i za 2022 r. powinno zostać wypłacone nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.

H. L. wezwał Sąd Rejonowy w Piasecznie do zapłaty kwoty 28 225,70 zł tytułem niewypłaconej części wynagrodzenia należnego za lata 2021-2022, w tym niewypłaconej części dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2021 r. i 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot i dat opisanych szczegółowo w treści pisma

(wezwanie k. 61).

Miesięczne wynagrodzenie brutto H. L. za lipiec 2024 r. obliczone według zasad ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy wynosi 23 819,28 zł. Wynagrodzenie obliczone według zasad ustalania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy obliczone za jeden dzień wynosi 1 138,59 zł

(zaświadczenie k. 101v).

Sąd Rejonowy zważył:

U. faktyczny był zasadniczo bezsporny pomiędzy stronami. Stan faktyczny został ustalony na postawie zgromadzonych w sprawie dokumentów i kserokopii dokumentów z akta sprawy i akt osobowych powoda, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Nie były kwestionowane zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczące zasad obliczania wysokości wynagrodzenia sędziego oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego, przysługujących powodowi za 2021 r. i 2022 r. Sąd nie miał podstaw do kwestionowania zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Spór opierał się na zagadnieniach prawnych, a te należało rozpocząć od przedstawienia unormowań określających zasady kształtowania wynagrodzenia sędziego. Zgodnie z art. 91 § 1c ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 365 z późn. zm., zwanej dalej „p.u.s.p.”) podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568, 1222 i 1578), z zastrzeżeniem § 1d. Stosownie do art. 91 § 1d tej ustawy, jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 1c, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego w dotychczasowej wysokości. Z kolei w myśl art. 91 § 2 p.u.s.p. wynagrodzenie zasadnicze sędziego określa się w stawkach, których wysokość ustala się z zastosowaniem mnożników podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego, o której mowa w § 1c. Stawki wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach sędziowskich oraz mnożniki, służące do ustalenia wysokości wynagrodzenia zasadniczego sędziów w poszczególnych stawkach, określa załącznik do ustawy.

Zgodnie z art. 91a § 1 p.u.s.p. sędziemu obejmującemu stanowisko w sądzie rejonowym przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w stawce pierwszej. Sędziemu obejmującemu stanowisko w sądzie okręgowym przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w stawce czwartej, a jeżeli na niższym stanowisku otrzymywał już wynagrodzenie w stawce czwartej albo piątej - przysługuje mu wynagrodzenie zasadnicze w stawce, odpowiednio, piątej albo szóstej. Sędziemu obejmującemu stanowisko w sądzie apelacyjnym przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w stawce siódmej, a jeżeli na niższym stanowisku otrzymywał już wynagrodzenie w stawce siódmej albo ósmej - przysługuje mu wynagrodzenie zasadnicze w stawce, odpowiednio, ósmej albo dziewiątej. Stosownie do art. 91a § 2 p.u.s.p., jeżeli przed objęciem stanowiska sędziowskiego sędzia zajmował inne, odpowiednio równorzędne, stanowisko sędziowskie lub prokuratorskie, na obejmowanym stanowisku przysługuje mu wynagrodzenie zasadnicze w stawce nie niższej od stawki, w której przysługiwało mu na stanowisku zajmowanym poprzednio, natomiast w myśl art. 91a § 3 p.u.s.p. wynagrodzenie zasadnicze sędziego określa się w stawce bezpośrednio wyższej po upływie kolejnych pięciu lat pracy na danym stanowisku sędziowskim.

Stawki wynagrodzenia zasadniczego na poszczególnych stanowiskach sędziowskich oraz mnożniki, służące do ustalenia wysokości wynagrodzenia zasadniczego sędziów zostały zawarte w załączniku do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. W myśl wskazanego załącznika stawka wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego rozpoczyna się od stawki pierwszej w wysokości 2,05. Stawka druga wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego wynosi 2,17, stawka trzecia wynagrodzenia zasadniczego – 2,28, stawka czwarta wynagrodzenia zasadniczego – 2,36, a stawka piąta wynagrodzenia zasadniczego – 2,50. Stosowanie do art. 91 § 6 p.u.s.p. w związku z pełnioną funkcją sędziemu przysługuje dodatek funkcyjny. Za pełnienie funkcji przewodniczącego wydziału w sądzie rejonowym wysokość dodatku funkcyjnego ustala się z zastosowaniem mnożnika wynoszącego od 0,2 do 0,4 zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie funkcji oraz sposobu ustalania dodatków funkcyjnych przysługujących sędziom z dnia 7 marca 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 591 ze zm.).

Zgodnie z Komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9 sierpnia 2019 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2019 r. (M.P. z 2019 r. poz. 742) przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. wyniosło 4 839,24 zł. W komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 11 sierpnia 2020 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2020 r. (M. P. z 2020 r. poz. 711) ogłoszono, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. wyniosło 5 024,48 zł. Z kolei w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 10 sierpnia 2021 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale 2021 r. (M. P. z 2021 r. poz. 730) ogłoszono, że przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2021 r. wyniosło 5 504,52 zł.

Ponadto zgodnie z art. 91 § 7 p.u.s.p. wynagrodzenie sędziów różnicuje dodatek za długoletnią pracę, wynoszący, począwszy od szóstego roku pracy, 5% wynagrodzenia zasadniczego i wzrastający po każdym roku o 1%, aż do osiągnięcia 20% wynagrodzenia zasadniczego. Z kolei prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego reguluje ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1872 ze zm.). Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pracownik nabywa prawo do wynagrodzenia rocznego w pełnej wysokości po przepracowaniu u danego pracodawcy całego roku kalendarzowego. Jak wynika z art. 4 ust. 1 tej ustawy wynagrodzenie roczne ustala się w wysokości 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego przez pracownika w ciągu roku kalendarzowego, za który przysługuje to wynagrodzenie, uwzględniając wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy przyjmowane do obliczenia ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przysługujące pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu dla pracowników jednostek sfery budżetowej wynagrodzenie roczne wypłaca się, z zastrzeżeniem ust. 3, nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje to wynagrodzenie.

Należy podkreślić, że model wynagradzania sędziów sprowadza się do ustalenia niewaloryzowanego iloczynu przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale roku poprzedniego i stosownego mnożnika. Celem wprowadzenia takiego modelu wynagradzania sędziów było uniezależnienie wysokości świadczeń od wahań koniunktury gospodarczej, w tym przejściowych trudności finansowych kraju.

W latach 2021-2022 ustawodawca wprowadził nowy mechanizm ustalania wynagrodzeń sędziów, w tym sędziów Sądu Najwyższego. W art. 12 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 (Dz.U. z 2020 r. poz. 2400 z późn. zm., zwanej dalej ustawą okołobudżetową na 2021 r.) wskazano, że w roku 2021 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 2072), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, przy czym ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o podstawie wynagrodzenia sędziego określonej w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, w roku 2021 za podstawę tę przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2019 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Z kolei w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 (Dz.U. z 2021 r. poz. 2445, zwanej dalej ustawą okołobudżetową na 2022 r.) ustanowiono, że w roku 2022 podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, o której mowa w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 2072 oraz z 2021 r. poz. 1080 i 1236), stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (ust. 1), przy czym podstawę, o której mowa w ust. 1, zwiększa się o kwotę 26 zł (ust. 2). Stosownie do art. 8 ust. 3 tej ustawy okołobudżetowej na 2022 r. ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o podstawie wynagrodzenia sędziego określonej w art. 91 § 1c ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, w roku 2022 za podstawę tę przyjmuje się przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale 2020 r. ogłoszone w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, zwiększone o 26 zł, a w myśl art. 8 ust. 4 tej ustawy – ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o wynagrodzeniu sędziego, w roku 2022 za wynagrodzenie to przyjmuje się wynagrodzenie naliczone zgodnie z ust. 1.

Istnieje więc sprzeczność ustawowych regulacji zawartych z jednej strony w unormowaniu art. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, a z drugiej strony – w ustawach okołobudżetowych, dotyczących realizacji ustawy budżetowej na lata 2021 i 2022. Oczywiście pozwany, będący jednostką sektora finansów publicznych, nie jest uprawniony do samodzielnego kształtowania polityki płacowej. Wszystkie jego wydatki pokrywane są z budżetu państwa, a wszystkie dochody odprowadzane są na rachunek budżetu państwa. Pozwany nie był uprawniony do ustalenia i wypłaty wynagrodzenia powódce na innej podstawie i w innych kwotach niż z zastosowaniem obowiązujących przepisów.

Należało jednak zauważyć, że wprowadzając odstępstwa od systematycznego, corocznego kształtowania wynagrodzeń sędziów na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z drugiego kwartału roku poprzedzającego, ustawodawca nie dokonał żadnej zmiany art. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, ani też nie zawiesił formalnie mocy obowiązującej tego przepisu. Nie można powiedzieć, że unormowania przepisów okołobudżetowych dotyczące wynagradzania sędziów w 2021 r. i 2022 r. są regulacjami szczególnymi w stosunku do przepisów ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Nie ma zastosowania zatem reguła lex specialis derogat legi generali. W razie wątpliwości dotyczącej mocy obowiązującej przepisów o sprzecznej treści, zawartych w aktach prawnych wydanych w różnym czasie i w wypadku, gdy przepisy późniejsze nie uchylają wcześniejszych, należy przyznać prymat przepisowi późniejszemu, zgodnie z zasadą lex posterior derogat legi priori. Istotne jest to, aby normy prawne nie były stanowione jednocześnie i aby norma późniejsza nie była hierarchicznie niższa od normy wcześniejszej.

Podkreślić należy, że ustawy okołobudżetowe są w systemie źródeł prawa aktami posiadającymi tożsamą moc, jak zwykłe ustawy. Nie ma w tym wypadku możliwości zastosowania reguł kolizyjnych wynikających z nadrzędności jednej ustawy nad drugą. Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych reguluje ustrój i organizację sądu, a wyżej wymienione ustawy okołobudżetowe dotyczące lat 2021-2022 mają charakter epizodyczny. Nie oznacza to jednak, że norm wskazanych w ustawach okołobudżetowych, a które przewidują odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 91 § 1c ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie można ocenić w kontekście zgodności z przepisami Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Nie sposób negować roli Trybunału Konstytucyjnego jako jedynego organu dysponującego kompetencją do eliminacji przepisu prawnego z obrotu prawnego. Niewątpliwie prawidłowym sposobem rozstrzygnięcia wątpliwości dotyczących zgodności przepisu ustawy z postanowieniami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jest skierowanie pytania prawnego przez sąd do Trybunału Konstytucyjnego, o czym stanowi art. 193 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Tylko ten organ może w sposób władczy orzec, że zaskarżony przepis ustawy jest zgodny z Konstytucją, względnie pozbawić go mocy obowiązującej w razie jego niekonstytucyjności (art. 190 Konstytucji RP).

Sąd nie znalazł podstaw do skierowania w tej sprawie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Nie oznacza to, że sąd powszechny ma zamiar przypisać sobie kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. Należy bowiem rozróżnić orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (art. 188 ust. 1 Konstytucji RP) a ocenę konstytucyjności przepisu prawnego, mającego zastosowanie w konkretnej sprawie przez sąd orzekający.

Przyznanie sądom powszechnym prawa do samodzielnego dokonania oceny zgodności przepisu ustawy z ustawą zasadniczą nie budzi kontrowersji w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych z Konstytucją oraz posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję

(zob. uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21). Takie uprawnienie sądu powszechnego jest ograniczone do rozpatrywanej, indywidualnej sprawy, a jego pogląd nie jest wiążący dla innych sądów orzekających w analogicznych sprawach. To uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji) (

por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2003 r., V CK 47/02). Sąd Najwyższy w wyroku z 8 sierpnia 2017 r. (I UK 325/16) uznał, że stosowanie Konstytucji nie jest zastrzeżone wyłącznie dla Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 ust. 1 Konstytucji RP), ale należy również do sądów, zarówno w przypadku zaistnienia luki w prawie, jak i wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że przepis ustawy jest niezgodny z Konstytucją i nie powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Nie narusza to kompetencji właściwej dla Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie przepis ten w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym i może być stosowany przez inne sądy orzekające w takich samych sprawach. Należy jednak zaznaczyć, że – z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe – odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjny z 20 lipca 2021 r. (II FSK 1832/16) uznano za dopuszczalne stosowanie tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę, albo wówczas, gdy w ustawie (tej samej czy innej) funkcjonuje analogiczna norma, która nie była bezpośrednim przedmiotem kontroli TK.

Należy wskazać, że sądy powszechne w szczególności mogą badać takie ustawy, które nie mogą podlegać kontroli przez Trybunał Konstytucyjny

(tak uchwała Sądu Najwyższego z 17 listopada 2022 r., III PZP 2/21). Jak wynika z art. 59 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 3 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2393), Trybunał nie może prowadzić postępowania w przedmiocie zgodności z konstytucją aktów normatywnych, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Sporny art. 12 ustawy z dnia 19 listopada 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 oraz sporny art. 8 ustawy z 17 grudnia 2021 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 utraciły natomiast moc w tym znaczeniu, że ich przedmioty regulacji zostały skonsumowane. Ustawy miały charakter epizodyczny i ich cel został zrealizowany, nadto obowiązywały tylko odpowiednio w 2021 r. i w 2022 r. W rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 4) ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym przepisy te utraciły moc, zatem nie było możliwości kierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie prawidłowości ustalania wynagrodzeń sędziów w 2021 r. i w 2022 r. W tej sytuacji jedyną drogą na zapewnienie ochrony konstytucyjnych wolności i praw strony postępowania jest zbadania ww. ustaw przez sąd powszechny.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 grudnia 2012 r. w sprawie K 1/12 zajmował się już konstytucyjnością czasowego wstrzymania waloryzacji wynagrodzenia sędziów. Na kanwie niniejszej sprawy istotnym jest odniesienie się do kwestii wynagrodzeń sędziowskich, których zasady kształtowania wielokrotnie były analizowane przez Trybunał Konstytucyjny. Sędziowie są bowiem jedyną w Polsce grupą zawodową, której wynagrodzenie reguluje bezpośrednio ustawa zasadnicza, tj. art. 178 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. Norma ta była poddana analizie Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził w szczególności, że z uregulowań konstytucyjnych wynika nie tylko nakaz kształtowania przez ustawodawcę wynagrodzeń sędziów na poziomie korespondującym z ich godnością, ale ponadto zakaz ustanawiania takich przepisów, które nadawałyby wynagrodzeniom sędziowskim kształt kolidujący z zasadą godności urzędu, np. poprzez uznaniowe ustalanie wysokości wynagrodzenia poszczególnych sędziów przez władze administracyjne

(zob. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 28 marca 2000 r., P 12/98, OTK 2000, Nr 2, poz. 67). Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wskazał na kilka kryteriów oceny regulacji dotyczących wynagrodzeń sędziowskich. Po pierwsze, poziom wynagrodzenia sędziego powinien znacząco przekraczać poziom przeciętnej płacy w sferze budżetowej; po drugie, wynagrodzenia sędziów powinny wykazywać tendencję wzrostową, niemniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w państwowej sferze budżetowej; po trzecie, w razie trudności budżetu państwa wynagrodzenia sędziowskie powinny być szczególnie chronione przed nadmiernie niekorzystnymi wahaniami; po czwarte, wynagrodzenia sędziów nie powinny być obniżane w drodze regulacji normatywnych

(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 4 października 2000 r., P 8/00, OTK 2000, Nr 6, poz. 189; z 18 lutego 2004 r., K 12/03, OTK-A 2004, Nr 2, poz. 8).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 grudnia 2012 r.

(K 1/12, OTK(...)A 2012 Nr 11, poz. 134) uznał wprawdzie zakwestionowaną regulację, polegającą w istocie na jednorocznym zamrożeniu wynagrodzeń sędziów, za zgodną z Konstytucją, stwierdzając jednak, że uznanie konstytucyjności tego rozwiązania wynika z jego incydentalnego charakteru oraz z uwzględnienia trudnej sytuacji finansowej państwa, zagrażającej równowadze budżetowej, stanowiącej wartość konstytucyjną konkurencyjną wobec wartości określonych w art. 178 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny zwracał też uwagę, że sposób ustalania wynagrodzenia sędziego jako wartości systemowej nie może być uzależniony od decyzji jawiących się jako nacisk na sędziów. O ile art. 178 ust. 2 Konstytucji RP nie jest źródłem praw podmiotowych sędziów, jak wskazuje Trybunał, nie chodzi w nim bowiem o ochronę interesów konkretnych osób piastujących urzędy sędziowskie, lecz o zobowiązanie państwa do określonego działania – zapewnienia sędziom wynagrodzenia spełniającego określone warunki. Dlatego też władze ustawodawcza i wykonawcza mają obowiązek stworzenia stabilnego mechanizmu wynagradzania sędziów, którego działania – bez zaistnienia szczególnie ważnych przyczyn – nie wolno zakłócać. Istotne w orzeczeniu Trybunału było jednak to, że określono pewne warunki, którymi powinien kierować się ustawodawca w takim przypadku, tak, aby zamrożenie wynagrodzenia nie naruszało zasady niezawisłości sędziowskiej. W orzeczeniu tym Trybunał określił nieprzekraczalne „warunki brzegowe”, a więc granice wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu sędziego i zakresowi jego obowiązków, wskazując, że:



wynagrodzenia sędziów powinny być kształtowane w sposób wykluczający jakąkolwiek uznaniowość – zarówno wobec całej tej grupy zawodowej – ze strony władzy wykonawczej, jak i w odniesieniu do poszczególnych sędziów, co do których niedopuszczalne jest uzależnianie jego wysokości od indywidualnej oceny ich pracy;



wysokość wynagrodzenia sędziego, w tym rozpoczynającego karierę w zawodzie sędziowskim sędziego sądu rejonowego, powinna znacząco przewyższać wysokość przeciętnego wynagrodzenia w sferze budżetowej;



wynagrodzenia sędziów powinny w dłuższym okresie czasu wykazywać tendencję wzrostową nie mniejszą niż przeciętne wynagrodzenie w sferze budżetowej;



w trudnej sytuacji budżetu państwa wynagrodzenia sędziów powinny być bardziej – niż wynagrodzenia wszystkich innych funkcjonariuszy i pracowników sfery budżetowej – chronione przed nadmiernie niekorzystnymi zmianami;



niedopuszczalne jest obniżenie w drodze normatywnej nominalnej wysokości wynagrodzenia sędziów, z wyjątkiem sytuacji, o której stanowi art. 216 ust. 5 Konstytucji (przekroczenie konstytucyjnego limitu zadłużenia);

Trybunał podkreślił ponadto, że w demokratycznym państwie prawa, opartym na trójpodziale władz, nie jest dopuszczalne, by jedna z nich, była przez pozostałe władze osłabiana, chociażby w sferze materialnego poziomu życia, co mogłoby w konsekwencji prowadzić do uzależnienia władzy sądowniczej od pozostałych władz i obniżać jej autorytet. Wskazano w szczególności, że zamrożenie wynagrodzeń może być tolerowane tylko wyjątkowo, ze względu na inne wartości konstytucyjne, w szczególności, ze względu na trudności budżetowe państwa, jeżeli występuje w kontekście szerszego programu oszczędnościowego. Nie może w żadnym wypadku stać się ono systematyczną praktyką. Z wyroku Trybunału wynika też, że ocena ewentualnych kolejnych regulacji „zamrażania” wynagrodzeń sędziów musi uwzględniać uwarunkowania społeczno-gospodarcze i cały kontekst normatywny.

Należy przy tym odnotować kontekst sytuacyjny stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zajętego w przytoczonym wyroku z 12 grudnia 2012 r. i argumentację samego ustawodawcy, który w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 22 grudnia 2011 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizację ustawy budżetowej (Dz.U. z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) wyjaśnił: „W celu zapewnienia stabilności finansów publicznych niezbędne jest podjęcie kroków umożliwiających zahamowanie szybkiego wzrostu długu publicznego w Polsce, który niesie za sobą ryzyko przekroczenia drugiego progu ostrożnościowego w 2012 r. (55%). W tym celu, poza zastosowaniem przy tworzeniu projektu ustawy budżetowej na rok 2012 tzw. dyscyplinującej reguły wydatkowej, niezbędne jest podjęcie szeregu działań, których efekty nie pozwolą przekroczyć poziomu deficytu budżetowego państwa określonego w projekcie ustawy budżetowej na rok 2012 oraz przyczynią się do nieprzekroczenia kolejnego progu ostrożnościowego relacji długu publicznego do (...). (...)”.

Na podstawie prezentowanych rozważań i wskazywanych kryteriów oceny regulacji wynagrodzeń, należy poddać w niniejszej sprawie ocenie uzasadnienie rozwiązań normatywnych, jakie legły u podstaw odstąpienia w latach 2021-2022 od wyznaczonych pragmatyką służbową zasad ustalania wynagrodzeń sędziów.

Należało podkreślić, że w założeniach do budżetu państwa na rok 2021 przewidziano zamrożenie funduszu wynagrodzeń w jednostkach państwowej sfery budżetowej oraz pozostałych jednostkach sektora finansów publicznych. W uzasadnieniu do projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2021 wskazano, że w związku z ówczesną sytuacją gospodarczą kraju, spowodowaną epidemią (...)19, nastąpiła konieczność zamrożenia wynagrodzeń osób (w tym sędziów i prokuratorów), dla których podstawę obliczenia wynagrodzenia stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Wskazano też, że przepisy niniejszej ustawy spowodują „zamrożenie” systemowej waloryzacji wynagrodzeń sędziów i prokuratorów tylko w roku 2021. Powyższa propozycja miała mieścić się w ramach całości zmian związanych z „zamrożeniem” wielkości wynagrodzeń w sektorze finansów publicznych w celu zapewnienia równowagi budżetowej stanowiącej wartość konstytucyjną, od której zależy zdolność państwa do działania i wypełniania jego zadań.

Trudna sytuacja społeczno-ekonomiczna kraju w 2021 r., wynikająca z trwającej od 2020 r. epidemii (...)19 jest bezsporna, tak jak przeznaczenie znacznego nakładu środków budżetowych na zwalczanie jej negatywnych skutków. Należało jednak wskazać, że konsekwencje tej sytuacji dla stanu finansów publicznych nie były tożsame z sytuacją, jaka wystąpiła w 2012 r. Jak wynika bowiem z obwieszczenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki (...) z 24 maja 2021 r. w sprawie ogłoszenia kwot, o których mowa w art. 38 i art. 38a ustawy o finansach publicznych (M.P. z 2021 r. poz. 492), na koniec roku budżetowego 2020 relacja kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto w 2020 roku wynosiła 47,8%. Z kolei na koniec roku budżetowego 2021 relacja kwoty państwowego długu publicznego do produktu krajowego brutto wynosiła roku 43,8% zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów z 25 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia kwot, o których mowa w art. 38 i art. 38a ustawy o finansach publicznych (M.P. z 2022 r. poz. 553). Sytuacja finansów publicznych oceniana przez omawiany pryzmat, mimo nadzwyczajnej sytuacji wywołanej epidemią (...)19, w kolejnym roku od jej ogłoszenia, uległa poprawie.

W uzasadnieniu projektu ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2022 zaproponowano ustalenie w roku 2022 wysokości wynagrodzeń sędziów, prokuratorów i innych pracowników, których wynagrodzenia są relacjonowane do wynagrodzeń sędziów i

[…]