Sąd uchylił odrzucenie pozwu byłego strażnika granicznego o wyrównanie uposażenia

do postanowienia z 7 maja 2026 r.

Powód W. K. pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Komendantowi Głównemu Straży Granicznej domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 7.214,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie tytułem wyrównania wynagrodzenia w oparciu o wyższą kwotę bazową z tytułu naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu.

Postanowieniem z 8 grudnia 2025 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił pozew oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.350 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu Sąd podał, że nie ma żadnych przesłanek do wnioskowania, że sprawy związane z nierównym traktowaniem funkcjonariuszy Służby Granicznej, dla których podstawy prawnej należy poszukiwać w ustawie o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania, są sprawami prawa pracy. Sąd stwierdził, że funkcjonariusz służby granicznej nie może być uznany za pracownika, a sprawa o jego uposażenie wywodzona z naruszenia zasady równego traktowania nie może być zaliczona do spraw prawa pracy. Nie jest bowiem regulowana ani kodeksem pracy, ani ustawami okołokodeksowymi, w tym pragmatykami pracowniczymi.

Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł powód wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz pozostawienie temu Sądowi orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W ocenie Sądu Okręgowego zażalenie powoda jest zasadne.

Zgodnie z art. 1 k.p.c. Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Jak stanowi zaś art. 2 § 1 i 3 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Jak prawidłowo stwierdził Sąd Rejonowy niewątpliwie stosunek służby jest stosunkiem administracyjnoprawnym, a zatem wszelkie kwestie dotyczące wypłaty uposażenia w czasie jego trwania są regulowane materialnie, w oparciu o ustawę pragmatyczną tj. ustawę z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 914) oraz procesowo w oparciu o ustawę z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego. W świetle art. 104 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej uposażenie funkcjonariusza składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia. Przepis ten dotyczy funkcjonariusza pełniącego służbę w Straży Granicznej. Z kolei z art. 110 ust. 3 ww. ustawy wynika, że prawo do uposażenia wygasa z ostatnim dniem miesiąca, w którym nastąpiło zwolnienie funkcjonariusza ze służby lub zaistniały inne okoliczności uzasadniające wygaśnięcie tego prawa. Uposażenie z tytułu świadczonej służby ma podstawę w publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) stosunku służbowym, ale przez to nie traci ono charakteru wierzytelności pieniężnej, do jakiej z tytułu pełnionej służby nabywa prawo funkcjonariusz publiczny wobec państwa - Skarbu Państwa (art. 33 k.c.) reprezentowanego w danym przypadku przez właściwego (wskazanego w ustawie) przełożonego. (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 7 Sędziów z 26 stycznia 2006 r., III PZP 1/05).

W ocenie Sądu Okręgowego wbrew odmiennej ocenie dokonanej przez Sąd Rejonowy niniejsza sprawa pozostaje sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 k.p.c. Sąd I instancji nie rozważył należycie kluczowej dla tej oceny okoliczności a mianowicie tego, że podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status. Sprawa dotyczy bowiem nie funkcjonariusza Straży Granicznej, ale byłego funkcjonariusza Straży Granicznej, który został zwolniony ze służby 20 lutego 2023 r. w związku z przejściem na emeryturę.

Ugruntowany jest pogląd w orzecznictwie, że stosunek służbowy (wprawdzie) policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby (por. m.in. wyroki: WSA w Poznaniu z 19.12.2007 r., IV SA/Po 993/06), NSA z 6.02.2009 r., I OSK 297/08 oraz NSA z 14.03.2006 r., I OSK 941/05, uchwała Sądu Najwyższego z 6 lipca 2011 r., II PZP 1/11). Zatem chociaż co do zasady zgodzić się należy z Sądem Rejonowym, że w sprawach uposażenia funkcjonariusza Straży Granicznej ustawodawca nie zastrzegł w ustawie o Straży Granicznej innej właściwości, to jednak niniejsza sprawa dotyczy osoby, która nie jest już związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu, lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna. Nastąpiła bowiem istotna zmiana o charakterze podmiotowym – podmiot, który jako czynny funkcjonariusz mógł żądać jego rozstrzygnięcia w drodze stosownej procedury indywidualnym aktem administracyjnym utracił cechę (właściwość), która go do tego uprawniała.

Wskazać należy, że Sąd Okręgowy w tym zakresie podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II PZP 1/11 (dotyczący wprawdzie funkcjonariusza Policji, jednak dotyczy analogicznej kwestii), który rozważał kwestię, czy w sprawie o zwrot równoważnika pieniężnego za umundurowanie wypłaconego byłemu funkcjonariuszowi Policji dopuszczalna jest droga sądowa przed sądem powszechnym – wydziałem cywilnym. Odpowiadając twierdząco Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na kluczową kwestię dla rozstrzygnięcia tej okoliczności, a mianowicie, że „podmioty sporu oddanego pod osąd nie są związane stosunkiem administracyjnoprawnym, lecz zachodzi między nimi więź, w której posiadają równy status”. Jak wskazał Sąd Najwyższy sprawa dotyczyła bowiem nie funkcjonariusza Policji, ale byłego funkcjonariusza Policji, który został zwolniony ze służby w 2010 roku i któremu już po zwolnieniu wypłacono, zdaniem powoda niesłusznie, równoważnik pieniężny za umundurowanie za rok 2007. Sąd Najwyższy podkreślił, że stosunek służbowy policjanta ustaje z dniem wskazanym w decyzji o zwolnieniu go ze służby. Sprawa dotyczy zatem osoby, która nie jest związana stosunkiem służbowym z organem, który występuje po drugiej stronie sporu (a którym

nota bene nie jest Komenda Wojewódzka Policji, gdyż przymiot organu przysługuje jedynie komendantowi wojewódzkiemu Policji – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji), lecz osoby, która stanowi podmiot równorzędny wobec podmiotu, który domaga się od niej określonego zachowania. Sąd Najwyższy wskazał w powyższej uchwale, że już tylko z tego powodu należy przyjąć, że sprawa dotyczy podmiotów, które łączy więź cywilnoprawna.

Należy podkreślić, że powód w niniejszej sprawie domaga się wyrównania wynagrodzenia za okres stycznia i lutego 2023 r., a także świadczeń związanych z zakończeniem służby w dniu 20 lutego 2023 r. W uzasadnieniu żądania wskazał, że regulacja art. 41 ust. 1-3 ustawy z 1 grudnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz.U. z 2022 r. poz. 2666 ze zm.) faktycznie wyodrębniła dwie kategorie funkcjonariuszy i żołnierzy, którzy mimo posiadania tego samego statusu zostali potraktowani przez ustawodawcę w odmienny sposób, bowiem ci, którzy pełnili służbę w 2023 roku jedynie przez okres styczeń - luty i odeszli na zaopatrzenie emerytalne nie zostali objęci podwyżką w zakresie kwoty bazowej na 2023 rok, zaś pozostali w służbie funkcjonariusze i żołnierze nie dość, że od dnia 1 marca 2023 r. otrzymali podwyżkę w zakresie uposażenia zasadniczego i dodatku z tytułu wysługi lat w związku z podwyższeniem kwoty bazowej na 2023 rok to dodatkowo otrzymali rekompensatę za brak waloryzacji za styczeń i luty 2023 roku w postaci zwiększenia uposażenia w wysokości 1/5 kwoty różnicy miesięcznie przez następne miesiące tj. od marca do grudnia 2023 roku. Tym samym w ocenie powoda doszło do jego oczywistej dyskryminacji w związku z pominięciem go jako funkcjonariusza odchodzącego na emeryturę, ale będącego jeszcze w służbie wobec tych funkcjonariuszy, którzy pozostali w służbie także po 1 marca 2023 r.

Uznając dopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy wskazuje, że właściwym do jej rozpoznania pozostanie wydział cywilny Sądu Rejonowego jako wydział właściwy do spraw z zakresu prawa cywilnego (art. 12 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych).

Dodatkowo zaznaczyć należy, że Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2020 r. (II PK 21/19) wskazał, że powód jako funkcjonariusz (...) pozostawał w stosunku służbowym i wykonywał swoje obowiązki w oparciu o służbowy stosunek zatrudnienia o charakterze administracyjnoprawnym. Wniesione przez powoda roszczenia pozostają więc roszczeniami cywilnymi a nie pracowniczymi. Powód nie jest natomiast pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy i nie przysługują mu roszczenia wynikające z tego aktu prawnego. Powołana argumentacja odnosi się analogicznie do sytuacji prawnej powoda w niniejszej sprawie będącego w spornym okresie funkcjonariuszem Straży Granicznej.

Obowiązkiem Sądu I instancji będzie zatem skierowanie sprawy do właściwego wydziału sądu rejonowego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania pozostawiając po myśli art. 108 § 2 k.p.c. temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.