Zakaz konkurencji w umowach najmu pod automaty paczkowe. Sąd oddalił wniosek o zabezpieczenie

postanowienia z dnia 15 listopada 2021 r.

Wnioskodawca (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. wniósł o zabezpieczenie roszczeń skierowanych przeciwko uczestnikowi (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. o:

(a) nakazanie uczestnikowi zaniechania działań stanowiących czyny nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 11 ust. 3 w zw. z art. 11. ust 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1913 z późn. zm., zwanej dalej „u.z.n.k.”), polegających na pozyskiwaniu bez zgody (...) treści umów najmu zawieranych przez wnioskodawcę z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych, a stanowiących tajemnicą przedsiębiorstwa, i rozporządzaniu nimi bez zgody (...);

(b) nakazanie uczestnikowi zaniechania działań stanowiących czyny nieuczciwej konkurencji w rozumieniu art. 11 ust. 4 w zw. z art. 11 ust 1 u.z.n.k., polegających na ujawnianiu bez zgody (...), pozyskanych bez zgody (...), treści umów najmu zawieranych przez wnioskodawcę z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych, a stanowiących tajemnicą przedsiębiorstwa;

(c) nakazanie uczestnikowi opublikowania, na własny koszt w gazecie (...), na drugiej stronie, w ramce nie mniejszej niż powierzchnia 1/3 strony, czarną, pogrubioną czcionką Calibri 13 na białym tle, z co najmniej pojedynczą interlinią, zgodnie z formatowaniem programu S. (...), następującego oświadczenia:

„Spółka (...) sp. z o. o. z siedzibą w P. dopuściła się czynów nieuczciwej konkurencji wobec (...) sp. z o. o. z siedzibą w G., poprzez bezprawne pozyskanie oraz ujawnienie podmiotom trzecim informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa (...) sp. z o. o. w postaci treści umów zawieranych przez (...) sp. z o.o., tym samym naruszając prawnie chronione interesy (...) sp. z o.o. z siedzibą w G.”

w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku wydanego na skutek powództwa wniesionego przez wnioskodawcę

poprzez:

(i) zakazanie uczestnikowi dalszego pozyskiwania i ujawniania w całości lub w części treści umów najmu zawartych przez (...) z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych;

(ii) zakazanie uczestnikowi dalszego ujawnienia treści złożonego przez (...) zawiadomienia z dnia 20 sierpnia 2021 r. do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w którym uczestnik zacytował treść § 5 umowy najmu zawartej przez wnioskodawcę z wynajmującym powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów pączkowych;

(iii) zagrożenie uczestnikowi obowiązkiem zapłaty na rzecz wnioskodawcę 500.000,00 zł za każdy przypadek naruszenia któregokolwiek z nakazów wynikających z postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny.

Wnioskodawca (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. został zarejestrowany rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 13 lutego 2015 r. W rejestrze tym jako przedmiot przeważającej działalności gospodarczej wnioskodawcy wskazano pozostałą działalność pocztową i kurierską (informacje o wnioskodawcy powszechnie dostępne w Krajowym Rejestrze Sądowym w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Wnioskodawca jest uprawniony do wykonywania działalności pocztowej na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych o numerze (...)-(...) (informacje o wnioskodawcy powszechnie dostępne w rejestrze operatorów pocztowych w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Wnioskodawca m.in. świadczy usługi kurierskie przy użyciu paczkomatów, tj. samoobsługowych punktów nadania i odbioru paczek, czynnych w trybie 24/7 (materiały marketingowe o wnioskodawcy – k. 88-90).

Uczestnik (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. został zarejestrowany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w dniu 18 sierpnia 2020 r. W rejestrze tym jako przedmiot przeważającej działalności gospodarczej uczestnika wskazano pozostałą działalność pocztową i kurierską (informacje o uczestniku powszechnie dostępne w Krajowym Rejestrze Sądowym w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Uczestnik jest uprawniony do wykonywania działalności pocztowej na podstawie wpisu do rejestru operatorów pocztowych o numerze pod numerem (...)-(...) (informacje o wnioskodawcy powszechnie dostępne w rejestrze operatorów pocztowych w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c.).

Uczestnik świadczy usługi związane z doręczaniem przesyłek listowych i e-commerce. Uczestnik odpowiada za instalowanie samoobsługowych punktów nadania i odbioru paczek, czynnych w trybie 24/7 należących do podmiotów (...) i (...) (materiały marketingowe o uczestniku – k. 99-100, wydruk ze strony internetowej (...): „Automaty na paczki od (...) pojawiły się w H.. Niektóre po chwili zniknęły” z dnia 15 kwietnia 2021 r. – k. 95-97).

W dniu 20 sierpnia 2021 r. uczestnik skierował do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów zawiadomienie o praktykach nadużywania pozycji dominującej, wskazując, że praktyki te polegać mają w szczególności na przeciwdziałaniu przez uczestnika kształtowaniu się warunków niezbędnych do powstania bądź rozwoju konkurencji na rynku usług pocztowych świadczonych z wykorzystaniem automatów do pocztowej obsługi klientów, gdyż zawiera on z wszystkimi właścicielami nieruchomości, na których umieszcza automat, umowy najmu z zakazem konkurencji uniemożliwiającym wynajmującym daną nieruchomość wynajęcie konkurencyjnym operatorom pocztowym zarówno tejże nieruchomości, na której umieszczony został automat uczestnika, jak i nieruchomości względem niej sąsiednich, a złamanie zakazu obarczone jest obowiązkiem zapłaty kary umownej w określonej stawce, za każdy dzień, w którym prowadzono działalność konkurencyjną na wskazanej nieruchomości lub w jej sąsiedztwie. W treści pisma zacytowano fragment umów zawieranych przez wnioskodawcę o następującym brzmieniu:

„Wynajmujący zobowiązuje się nie prowadzić, ani nie zezwalać osobom trzecim na prowadzenie na nieruchomości, opisanej w § 1 ust. 1 Umowy i w jej sąsiedztwie - jeżeli Wynajmujący posiada (lub będzie posiadać) tytuł prawny umożliwiający mu wyegzekwowanie takiego zakazu - działalności konkurencyjnej wobec działalności Najemcy. Jeżeli, pomimo upomnienia przez Najemcę, Wynajmujący nadal prowadzi lub zezwala na prowadzenie działalności wskazanej w zdaniu poprzednim, Wynajmujący zapłaci Najemcy za każde naruszenie powyższego zobowiązania karę umowną w kwocie 100 zł (sto złotych) za każdy dzień, w którym prowadzono działalność konkurencyjną na przedmiotowej nieruchomości lub w jej sąsiedztwie. Wynajmujący zobowiązany jest zapłacić Najemcy powyższą karę umowną w terminie 14 dni od wezwania przez Najemcę do zapłaty. W przypadku nieuiszczenia kary umownej przez Wynajmującego w powyższym terminie, Najemca potrąci ją (wraz z należnymi odsetkami) z bieżących należności Najemcy wobec Wynajmującego, bez konieczności składania odrębnych oświadczeń w tym zakresie”.

W zawiadomieniu jako załączniki wymienione zostały „przykładowe umowy najmu zawierane przez (...) z wynajmującymi, znajdujące się w posiadaniu Spółki” (wydruk skanu sporządzonego przez uczestnika zawiadomienia o praktykach nadużywania pozycji dominującej z dnia 20 sierpnia 2021 r. skierowanego do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – k. 92-93).

Z adresu poczty elektronicznej „(...)” na nieznany adres poczty elektronicznej w dniu 21 września 2021 r. o godzinie 11:26 wysłano wiadomość e-mail m.in. o treści: „(…) W zalaczeniu pismo skierowane do UOKiKu w sprawie naduzywania przez firme (...) swojej dominujacej pozycji na rynku” (wydruk wiadomości e-mail z dnia 21 września 2021 r. z dnia 11:26 – k. 102).

Sąd zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 730 § 1 k.p.c., w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny można żądać udzielenia zabezpieczenia. Według art. 734 zd. 1 k.p.c., do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji.

Przepis art. 730

1 § 1, 2 i 3 k.p.c. wskazuje, że udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia, a interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie, zaś przy wyborze sposobu zabezpieczenia sąd uwzględni interesy stron lub uczestników postępowania w takiej mierze, aby uprawnionemu zapewnić należytą ochronę prawną, a obowiązanego nie obciążać ponad potrzebę.

Norma art. 738 k.p.c. stanowi natomiast, iż sąd rozpoznaje wniosek o udzielenie zabezpieczenia w jego granicach, biorąc za podstawę orzeczenia materiał zebrany w sprawie. Według art. 733 k.p.c., udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni.

Według art. 755 § 1 k.p.c., jeżeli przedmiotem zabezpieczenia nie jest roszczenie pieniężne, sąd udziela zabezpieczenia w taki sposób, jaki stosownie do okoliczności uzna za odpowiedni, nie wyłączając sposobów przewidzianych dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W szczególności sąd może unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania (art. 755 § 1 zd. 2 pkt 1 k.p.c.), a także ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem (art. 755 § 1 zd. 2 pkt 2 k.p.c.).

Przepis art. 731 k.p.c. wskazuje, że zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jednakże według art. 755 § 2

1 k.p.c. przepisu tego nie stosuje się, jeżeli zabezpieczenie jest konieczne dla odwrócenia grożącej szkody lub innych niekorzystnych dla uprawnionego skutków. Z kolei według art. 756

2 § 1 pkt 1 k.p.c., uwzględniając wniosek o zabezpieczenie przez uregulowanie stosunków na czas trwania postępowania, sąd, na wniosek uprawnionego, może w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia zagrozić obowiązanemu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym postanowieniu.

Wymóg uprawdopodobnienia roszczenia odnosi się ono zarówno do okoliczności faktycznych, na których opiera się roszczenie i które powinny być przedstawione, a ich istnienie jest prawdopodobne w świetle dowodów oferowanych przez uprawnionego, jak i do podstawy prawnej roszczenia, która powinna być również prawdopodobna w tym znaczeniu, że dochodzone roszczenie znajduje podstawę normatywną. Przyjmuje się przy tym, że roszczenie można uznać za uprawdopodobnione, jeżeli

prima facie istnieje szansa na jego istnienie (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt I ACz 850/12, LEX nr 1217686, A. Jakubecki (red.),

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 730-1217, System Informacji Prawnej LEX, 2019).

Uprawdopodobnienie oznacza uzasadnienie zgłoszonych twierdzeń, w tym przypadku twierdzeń o istnieniu roszczenia, które ma być zabezpieczone, dające przekonanie o ich prawdopodobieństwie, a nawet pewność, będące wynikiem postępowania zmierzającego do poznania rzeczywistości, ale bez zachowania szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym. Stąd też uprawdopodobnienie określa się niekiedy jako ułatwione postępowanie dowodowe, surogat, namiastkę dowodu niedającą pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 23 kwietnia 2012 r., sygn. akt I ACz 530/12, LEX nr 1171327, A. Jakubecki (red.),

Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 730-1217, System Informacji Prawnej LEX, 2019)

Obie przesłanki zasadności żądania udzielenia zabezpieczenia statuowane w przepisie art. 730

1 § 1 k.p.c. muszą być spełnione kumulatywnie. Celowym i dopuszczalnym jest badanie przesłanki w postaci uprawdopodobnienia interesu prawnego w zabezpieczeniu dopiero po uprzednim ustaleniu, że została spełniona pierwsza z przesłanek udzielenia zabezpieczenia, wymienionych w przepisie art. 730

1 § 1 k.p.c., tj. uprawdopodobnienie roszczenia. Brak dochowania pierwszej z przesłanek definitywnie wyłącza możliwość uwzględnienia wniosku o udzielenie zabezpieczenia (por. postanowienie Sąd Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt I ACz 181/12, LEX nr 1109531, A. Marciniak (red.),

Kodeks postępowania cywilnego. Tom IV. Komentarz. Art. 730–1095

1, Warszawa 2020).

Wnioskodawca nie uprawdopoobnił roszczeń, o których zabezpieczenie wnosił.

Roszczenia te wnioskodawca wywodził z art. 18 ust. 1 pkt 1 i 3 w zw. 11 ust 1, 3, 4 u.z.n.k.

Zgodnie z art. 1 u.z.n.k., ustawa ta reguluje zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji w działalności gospodarczej – w interesie publicznym, przedsiębiorstw oraz klientów, nie może jednak być traktowana jako instrument służący wyeliminowaniu konkurencji w ogóle, w celu zachowania przez przedsiębiorcę dominującej pozycji rynkowej (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 września 1998 r., sygn. akt I ACa 281/98, LEX nr 35787). W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 lipca 2002 r. (sygn. akt I CKN 1319/00, OSNC 2003/5/73) Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że założeniem ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest ochrona atrakcyjnej siły przedsiębiorcy oraz jej oddziaływanie na krąg odbiorców. Chodzi o rozgraniczenie między działaniem uczciwym i zgodnym z prawem, a wykraczającym poza ustanowione reguły, nie zaś o ochronę konkretnego osiągnięcia. Ustawa ma zatem na celu zapewnienie prawidłowości zachowania się i działania podmiotów gospodarczych w warunkach wolnej konkurencji i dostępu do rynku na równych prawach. Realizacja konstytucyjnej zasady wolności gospodarczej uzasadnia poszukiwanie równowagi między wolnością rynku i swobodą obrotu a celami ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, określonymi w art. 1 u.z.n.k.

Stosownie do art. 3 ust. 1 u.z.n.k., czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie lub zaniechanie, podjęte w związku z działalnością gospodarczą, będące szkodliwym, ponieważ zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy (względnie przedsiębiorców) lub klienta (względnie klientów), jeżeli jednocześnie jest bezprawne, jako sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami.

Sąd podziela powszechnie przyjęty pogląd, iż przepis art. 3 w ust. 1 u.z.n.k. w sposób ogólny określa czyn nieuczciwej konkurencji, podczas gdy w ust. 2 tego artykułu wymienia przykładowo niektóre czyny, typizowane dodatkowo w art. 5-17 u.z.n.k., które należy wykładać tak, że ogólne określenie i przepisy uszczegóławiające czyn nieuczciwej konkurencji pozostają w następujących relacjach: wymienione w ustawie czyny nie tworzą zamkniętego katalogu, za nieuczciwie konkurencyjne można uznać także działanie niewymienione w art. 5-17 u.z.n.k., jeżeli tylko spełnia ono przesłanki zdefiniowane w art. 3 ust. 1 u.z.n.k., wymagania określone w definicji art. 3 ust. 1 u.z.n.k. odnoszą się do czynów wymienionych w art. 5-17 u.z.n.k., a klauzula generalna pełni funkcję korygującą w stosunku do przepisów szczególnych. Gdy dany stan faktyczny, formalnie, spełnia przesłanki z art. 5-17 u.z.n.k., w rzeczywistości jednak działanie nie wykazuje któregoś ze znamion art. 3 ust. 1 u.z.n.k. (np. bezprawności, sprzeczności z dobrymi obyczajami), uznanie go za czyn nieuczciwej konkurencji nie jest możliwe.

Naruszenie prawa odnosi się do bezwzględnie obowiązujących przepisów, w szczególności u.z.n.k., przepisów o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, o ochronie dóbr osobistych, prawa własności, praw autorskich, ochrony konsumentów czy też kodeksu karnego.

Pojęcie dobrych obyczajów odczytuje się najczęściej w ujęciu ekonomiczno-funkcjonalnym, przywiązującym wagę nie do przestrzegania dobrych obyczajów w ogóle lecz do zachowania przedsiębiorców w działalności gospodarczej, odchodząc od dokonywania oceny z punktu widzenia ogólnych zasad etyczno-moralnych, gdzie istotne kryterium stanowiło poczucie godności ogółu ludzi myślących sprawiedliwie i słusznie. Obecnie, dobre obyczaje to normy moralne i zwyczajowe stosowane w działalności gospodarczej. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2002 r., sygn. akt III CKN 213/01, OSNC 2003/12/169) Sprzeczność z dobrymi obyczajami, jako klauzula generalna, podlega ocenie sądu z punktu widzenia treści, motywów i celu działania konkurencyjnego. Obiektywnie niezgodne z dobrymi obyczajami są działania (lub zaniechania) sprzeczne ze zwyczajami uznanymi przez daną społeczność, obowiązującymi w określonym środowisku.

Jak stwierdza Sąd Najwyższy, dobre obyczaje kupieckie wyrażają się pozaprawnymi normami postępowania, którymi powinni kierować się przedsiębiorcy. Ich treści nie da się określić w sposób wyczerpujący, ponieważ kształtowane są przez ludzkie postawy uwarunkowane zarówno przyjmowanymi wartościami moralnymi, jak i celami ekonomicznymi i związanymi z tym praktykami życia gospodarczego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 stycznia 2007 r., sygn. akt V CSK 311/06). Pojęcie dobrych obyczajów konkretyzuje się w określonym stanie faktycznym. Zastosowanie art. 3 ust. 1 u.z.n.k. wymaga wskazania, jaki konkretnie dobry obyczaj doznał naruszenia wskutek działań przedsiębiorcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2009 r., sygn. akt V CSK 337/08, LEX nr 488738).

W orzecznictwie przyjmuje się szeroką interpretację przesłanki naruszenia lub zagrożenia interesu w rozumieniu art. 3 ust. 1 u.z.n.k. Zdaniem Sądu Najwyższego, interes przedsiębiorcy uzasadniający domaganie się ochrony na gruncie art. 3 ust. 1 u.z.n.k. nie ma jednolitego charakteru. Jest on stopniowalny w zależności od podstawy i drogi ochrony, którą obierze uprawniony do ochrony przedsiębiorca. Jeżeli dochodzi on roszczeń wyrównawczych musi zawsze wykazać konkretne zmiany w sytuacji majątkowej spowodowane czynem lub czynami nieuczciwej konkurencji. Jeżeli natomiast dochodzi jedynie zaniechania niedozwolonych zachowań, w konkretnym stanie faktycznym sam sposób naruszenia dobrych obyczajów może wystarczyć do uznania, że zachowania te co najmniej zagrażają interesom przedsiębiorcy domagającego się ochrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 2009 r., sygn. akt V CSK 102/09, LEX nr 558623).

Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 1 pkt 1 i 3 u.z.n.k., w razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji, przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać zaniechania niedozwolonych działań i złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 u.z.n.k., czynem nieuczciwej konkurencji jest ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa.

Przepis art. 11 ust. 2 u.z.n.k. stanowi, że przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.

Z kolei zgodnie z art. 11 ust. 3 u.z.n.k., pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, w szczególności gdy następuje bez zgody uprawnionego do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi i wynika z nieuprawnionego dostępu, przywłaszczenia, kopiowania dokumentów, przedmiotów, materiałów, substancji, plików elektronicznych obejmujących te informacje lub umożliwiających wnioskowanie o ich treści.

Jak stwierdza art. 11 ust. 4 u.z.n.k., wykorzystanie lub ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, w szczególności gdy następuje bez zgody uprawnionego do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi i narusza obowiązek ograniczenia ich wykorzystywania lub ujawniania wynikający z ustawy, czynności prawnej lub z innego aktu albo gdy zostało dokonane przez osobę, która pozyskała te informacje, dokonując czynu nieuczciwej konkurencji.

Istotne znaczenie z punktu widzenia powyższych regulacji ma pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa oraz przesłanki do uznania danej informacji za objęte tą tajemnicą. Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. Istotne znaczenie ma więc aspekt podjęcia działań, i to niezbędnych, w celu zachowania ich poufności. W judykaturze wskazuje się bowiem, że aby dana informacja podlegała ochronie na podstawie tego przepisu, musi zostać spełniona zarówno przesłanka formalna, jak też materialna. Przesłanka formalna jest spełniona wówczas, gdy zostanie wykazane, iż przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania poufności tych informacji. Nie wystarczy samo przekonanie podmiotu dysponującego informacją o działalności przedsiębiorcy, że posiadane przez niego dane mają charakter poufny. Poufność danych musi być wyraźnie lub w sposób dorozumiany zamanifestowana przez samego przedsiębiorcę. To na nim spoczywa bowiem, w razie sporu, ciężar wykazania, że określone dane stanowiły tajemnicę przedsiębiorcy. Ponadto, jak wspomniano wyżej, musi zostać spełniona przesłanka materialna tzn. aby określone informacje mogły zostać objęte tajemnicą przedsiębiorcy, muszą ze swojej istoty dotyczyć kwestii, których ujawnianie obiektywnie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy (informacje takie muszą mieć choćby minimalną wartość) z wyłączeniem informacji, których upublicznienie wynika np. z przepisów prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2112/13, LEX nr 1456979).

Na gruncie podobnej regulacji z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 z późn. zm.) również przyjmuje się, że aby objąć prawną ochroną pewien zakres informacji istotnej dla przedsiębiorcy, niezbędne jest jej wyłączenie z jawności publicznej, poprzez podjęcie niezbędnych działań zmierzających do zachowania poufności tej informacji. Na tajemnicę przedsiębiorstwa składają się takie informacje należące do tegoż podmiotu, których przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie albo nabycie od osoby nieuprawnionej zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy. Warunkiem respektowania tej tajemnicy jest uprzednie złożenie w odniesieniu do konkretnych informacji zastrzeżenia, że nie mogą być one ogólnie udostępnione (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 610/16, LEX nr 2148499).

Z powyższego wynika, że tajemnicą przedsiębiorstwa jest taka informacja, która:

a) powinna być poufna, tj. niedostępna łatwo nawet dla osób z danej branży;

b) posiada wartość gospodarczą i

c) jest poddana odpowiednim (rozsądnym) działaniom w celu zachowania stanu poufności (por. S. Sołtysiński, Sz. Gogulski [w:] J. Szwaja (red.),

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz do art. 11, nb. 7, Legalis).

Wnioskodawca podnosił, że uczestnik (1) pozyskuje tajemnicę przedsiębiorstwa wnioskodawcy, a następnie tajemnicą tą rozporządza oraz że uczestnik (2) ujawnia tę tajemnicę przedsiębiorstwa. Tajemnicą przedsiębiorstwa pozyskaną, będącą przedmiotem rozporządzenia oraz ujawnienia miała być, według uczestnika, treść umów najmu zawieranych przez wnioskodawcę z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych. Na uprawdopodobnienie wskazanych wyżej deliktów nieuczciwej konkurencji wnioskodawca przedstawił wydruk skanu sporządzonego przez uczestnika zawiadomienia o praktykach nadużywania pozycji dominującej z dnia 20 sierpnia 2021 r. skierowanego do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz wydruk wiadomości e-mail z dnia 21 września 2021 r. wysłanej z adresu poczty elektronicznej „(...)” na nieznany adres poczty elektronicznej.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 11 ust. 8 u.z.n.k., ujawnienie, wykorzystanie lub pozyskanie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji, gdy nastąpiło w celu ochrony uzasadnionego interesu chronionego prawem, w ramach korzystania ze swobody wypowiedzi lub w celu ujawnienia nieprawidłowości, uchybienia, działania z naruszeniem prawa dla ochrony interesu publicznego, lub gdy ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa wobec przedstawicieli pracowników w związku z pełnieniem przez nich funkcji na podstawie przepisów prawa było niezbędne dla prawidłowego wykonywania tych funkcji.

Trafnie wskazuje się w doktrynie prawa nieuczciwej konkurencji, że nie stanowi naruszenia art. 11 u.z.n.k. ujawnienie cudzej informacji poufnej, jeżeli uczyniono to w imię interesu publicznego, w szczególności w sytuacji, gdy prowadzi to do wskazania działań sprzecznych z prawem (E. Nowińska [w:] K. Szczepanowska-Kozłowska, E. Nowińska,

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2018, art. 11, uwaga 16, LEX).

Zauważyć przy tym należy, że to właśnie interes publiczny traktowany jest jako przesłanka podstawowa warunkująca ocenę zgodności zachowania przedsiębiorcy z ustawą z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 275; zwanej dalej u.o.k.k.), zaś znaczenie interesu publicznego wynika z charakteru tej ustawy jako części prawa publicznego (por. D. Miąsik, T. Skoczny [w:] T. Skoczny (red.),

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2014, art. 1, uwaga 38, Legalis.).

Zgodnie z art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 c u.o.k.k., każdy może zgłosić Prezesowi Urzędu na piśmie zawiadomienie dotyczące podejrzenia stosowania praktyk ograniczających konkurencję wraz z uzasadnieniem, a zawiadomienie to może zawierać w szczególności opis stanu faktycznego będącego podstawą zawiadomienia. Stwierdzić zatem tym należy, że samo złożenie w trybie art. 86 u.o.k.k. zawiadomienia skierowanego do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w którym uczestnik zawarł fragment umów najmu zawieranych przez wnioskodawcę z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych oraz załączył umowę te do samego zawiadomienia jako mieszczące się w dyspozycji art. 11 ust. 8 u.z.n.k. i uczynione w imię interesu publicznego nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji.

We wskazanym powyżej zawiadomieniu jako załączniki wymienione zostały „przykładowe umowy najmu zawierane przez (...) z wynajmującymi, znajdujące się w posiadaniu Spółki”, tj. uczestnika.

Wnioskodawca wskazywał, że do wiadomości e-mail z dnia 21 września 2021 r. wysłanej z adresu poczty elektronicznej „(...)” na nieznany adres poczty elektronicznej załączono zawiadomienie do Prezesa Urzędu Konkurencji i Konsumentów, twierdzenie takie zawarto zresztą również w tejże wiadomości, jednakże z wiadomości tej nie wynika – nie zawiera ona bowiem załącznika, aby faktycznie zawiadomienie to było do niej załączone. Sąd nie przyjmuje zatem za uprawdopodobnione, jakoby w wiadomości e-mail z dnia 21 września znalazł się skan zawiadomienia z dnia 20 sierpnia 2021 r.

Nawet gdyby przyjąć, że cyfrowa kopia tego zawiadomienia została załączona do wiadomości e-mail, to zauważyć należy, iż w skanie zawiadomienia załączonym przez wnioskodawcę nie znalazły się załączniki do zawiadomienia, tj. przykładowe umowy najmu znajdujące się w posiadaniu uczestnika. Oznacza to, że nawet jeśli do treści e-maila z dnia 21 września 2021 r. załączone jest zawiadomienie uczestnika, to także ono pozbawione jest załącznika w postaci przykładowych umów. Ujawnienia jakichkolwiek tajemnic przedsiębiorstwa można zatem dopatrywać się wyłącznie w treści zawiadomienia z dnia 20 sierpnia 2021 r.

Jak już wyżej wspomniano, tajemnicą przedsiębiorstwa jest informacja, która posiada wartość gospodarczą. Można przyjąć, że informacja posiada wartość gospodarczą, jeśli wykorzystanie jej przez innego przedsiębiorcę zaoszczędzi mu wydatków lub zwiększy jego zyski (por. A. Michalak [w:]

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, wyd. II, red. M. Sieradzka, M. Zdyb, Warszawa 2016, art. 11, uwaga IV, LEX).

Fragment umowy najmu zacytowany w zawiadomieniu do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsument jest jedynie informacją o obowiązku niezawierania umów z konkurentami wnioskodawcy i karze umownej za niewykonanie tego obowiązku, zaś takie praktyki są w obrocie powszechnie stosowane. Jak wynika z informacji powszechnie dostępnej w rozumieniu art. 228 § 2 k.p.c., pogląd ten zdaje się podzielać także sam wnioskodawca, czemu dał on wyraz w osobie swojego rzecznika prasowego, który stwierdził iż, „(...) zwiększa także ruch klientów w pobliskich sklepach i centrach usług, dlatego też w naturalny sposób staramy się zabezpieczyć interes spółki w zawieranych umowach. Dokładnie tak, jak robią to pozostali uczestnicy rynku działający w innych branżach. Na tej samej zasadzie w parkach handlowych nie spotyka się sąsiadujących ze sobą konkurencyjnych drogerii, aptek czy sklepów spożywczych. Na rynku usług kurierskich obowiązują dokładnie te same zasady i zwyczaje. Warto w tym miejscu podkreślić, że tych zwyczajów nie kwestionuje żaden inny podmiot rozwijający swoją sieć automatów paczkowych” ((...)).

Nie sposób zatem przyjąć, aby informacja o obowiązku niezawierania umów z konkurentami wnioskodawcy i karze umownej za niewykonanie tego obowiązku mogłoby zaoszczędzić wydatków jakiemukolwiek przedsiębiorcy lub też zwiększyć jego zyski, skoro wiedza o takich praktykach jest powszechnie znana, a zatem nie ma ona wartości gospodarczej i wobec braku tej własności nie może też stanowić tajemnicy przedsiębiorstwa. Co więcej, przyjąć należy, że wnioskodawca, choć bez szczegółów dotyczących wysokości kary umownej, sam, poprzez wypowiedzi swojego rzecznika prasowego, ujawnia informacje, które mają według niego charakter poufny. Podaje to tym samym w wątpliwość, jeśli nie neguje twierdzeń wnioskodawcy, jakoby dążył on do zachowania poufności umów najmu, a w każdym razie tych ich fragmentów, które dotyczą obowiązku niezawierania umów z konkurentami wnioskodawcy i karze umownej za niewykonanie tego obowiązku.

Nie można także zapomnieć, że e-mail z dnia 21 września 2021 r. nie został wysłany z adresu poczty elektronicznej należącego do uczestnika, lecz z adresu o nazwie domenowej serwera poczty elektronicznej „(...)”, a jedynie w treści e-maila pojawia się podmiot Ł., z którym uczestnik współpracuje, ale którym bez wątpienia nie jest. Materiał dowodowy nie wskazuje, że treść zawiadomienia skierowanego do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów została ujawniona nadawcy powyższej wiadomości e-mail przez uczestnika. Nie można również uznać za uprawdopodobnione, że uczestnik ujawnia jakiekolwiek inne informacje dotyczące przedsiębiorstwa wnioskodawcy lub też nimi rozporządza, wyłączając, rzecz jasna, zawiadomienie skierowane do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co jednakże nie stanowi deliktu nieuczciwej konkurencji.

Z materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawcę nie wynika, aby uczestnik pozyskiwał treść umów najmu zawieranych przez wnioskodawcę z wynajmującymi powierzchnie lub grunty do umieszczenia automatów paczkowych. Zgodnie ze „Słownikiem języka polskiego PWN” (dostęp online: (...)), „pozyskać” oznacza „zdobyć coś”, a „zdobyć coś” oznacza „pozyskać coś, o co się zabiegało” albo „odebrać coś komuś przemocą”, co oznacza czynne działanie w jakimś konkretnym celu. Nie jest jasne, czy uczestnik pozyskał informację, czy otrzymał je bez zabiegania o to.

Podsumowując, stwierdzić należy, że (1) zawiadomienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, w którym znalazł się fragment umowy zawieranej przez wnioskodawcę z kontrahentami i do którego załączono umowy najmu nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji, (2) informacja o obowiązku niezawierania umów z konkurentami wnioskodawcy i karze umownej za niewykonanie tego obowiązku nawet jeśli może być informację poufną, to nie ma wartości gospodarczej i nie stanowi tajemnicy przedsiębiorstwa, (3) nie można uznać za uprawdopodobnione, że uczestnik wysyła wiadomości e-mail, w których ujawnia jakiekolwiek tajemnice przedsiębiorstwa wnioskodawcy, (4) nie jest uprawdopodobnione, że uczestnik w jakikolwiek inny sposób ujawnia jakiekolwiek inne informacje o przedsiębiorstwie wnioskodawcy, które byłyby jednocześnie tajemnicą przedsiębiorstwa wnioskodawcy. Oznacza to, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, iż uczestnik (1) pozyskuje tajemnicę przedsiębiorstwa wnioskodawcy, a następnie tajemnicą tą rozporządza oraz że uczestnik (2) ujawnia tajemnicę przedsiębiorstwa, dlatego też stwierdzić należało, że wnioskodawca nie zdołał uprawdopodobnić roszczeń o zaniechanie i publikację oświadczenia, o których zabezpieczenie wnosił w niniejszym postępowaniu.

Wobec konieczności spełnienia obu przesłanek, tj. uprawdopodobnienia roszczenia oraz uprawdopodobnienia interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia roszczeń i środków kumulatywnie, w braku uprawdopodobnienia roszczeń przez wnioskodawcę zbędne było badanie przez Sąd, czy uprawdopodobnił on interes prawny.

Sędzia Jarosław Antoniuk