Obdarowany z lokalu nie był stroną egzekucji po wyroku pauliańskim

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 maja 2026 r. nr 2001-IEE.7192.25.2026 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako: "DIAS", "organ") utrzymał w mocy własne postanowienie z 19 marca 2026 r. nr 2001-lEE.7191.4.2026.8 o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem A. J. (dalej również jako skarżący), zawartym w piśmie z 22 grudnia 2025 r., o stwierdzenie nieważności ostatecznego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej również jako: "Naczelnik US") z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...].

Rozstrzygnięcia te podjęte zostały w następujących okolicznościach.

W egzekucji powadzonej przez Naczelnika US na podstawie własnych tytułów wykonawczych, wystawionych na zobowiązanego H. J. i B. J. – małżonkę zobowiązanego odpowiadającą za zobowiązania męża majątkiem wspólnym – zajęta została nieruchomość w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...]. Lokal nie posiada urządzonej księgi wieczystej. Podstawą zajęcia nieruchomości był wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku I Wydziału Cywilnego sygn. akt [...] z [...] września 2020 r., zmieniający zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z [...] lipca 2019 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że Sąd uznał za bezskuteczną względem Skarbu Państwa - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku czynność prawną w postaci umowy darowizny i umowy użyczenia, zawartych 26 lipca 2013 r. aktem notarialnym rep. [...], mocą których B. J. i H. J. darowali A. J. ww. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, a A. J. użyczył B. i H. małżonkom J. nieodpłatnie, dożywotnio do współzamieszkiwania cały lokal mieszkalny. W wyniku przeprowadzonej pierwszej licytacji organ egzekucyjny sprzedał nieruchomość. W związku z tym 8 lutego 2024 r. wydał postanowienie nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 o przyznaniu własności ww. nieruchomości na rzecz nabywcy licytacyjnego. Postanowienie zostało doręczone uczestnikom postępowania.

Pismem z 22 grudnia 2025 r. (wpłynęło do tut. organu 5 stycznia 2026 r.), zatytułowanym "Wniosek zintegrowany", skierowanym do DIAS za pośrednictwem Naczelnika US skarżący wniósł m.in. o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika US z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...] na rzecz nabywcy licytacyjnego.

We wniosku o stwierdzenie nieważności skarżący powołał art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm., dalej jako: k.p.a.) oraz wskazał, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez udziału strony. Skarżący podniósł, że od 2013 r. był właścicielem ww. nieruchomości, co wynika z aktu notarialnego umowy darowizny. W 2021 r. zapadło prawomocne orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie skargi pauliańskiej, które jedynie zezwalało na egzekucję z nieruchomości, nie pozbawiając skarżącego prawa własności. Skarżący wskazał, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone bez udziału właściciela nieruchomości, co stanowi rażące naruszenie art. 28 i art. 10 § 1 k.p.a. Do dnia złożenia wniosku skarżący nie otrzymał postanowienia kończącego postępowanie egzekucyjne ani jakichkolwiek informacji potwierdzających jego wydanie, nie miał też możliwości zapoznania się z jego treścią. Skarżący zaznaczył, że informację o istnieniu postanowienia powziął w sposób nieformalny od spółdzielni mieszkaniowej. Poinformował, że wniósł do organu egzekucyjnego wniosek o udostępnienie całości akt sprawy, w celu ustalenia rzeczywistego przebiegu postępowania egzekucyjnego oraz treści rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Zarzucił organowi egzekucyjnemu dokonanie czynności egzekucyjnych, w tym oszacowania, licytacji i wydania postanowienia o przyznaniu własności, bez udziału skarżącego i bez skutecznych doręczeń. Wskazał, że organ egzekucyjny doręczył mu wyłącznie informację o zajęciu nieruchomości i zawiadomienie o oględzinach nieruchomości. Jednocześnie skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania postanowienia do czasu prawomocnego rozpoznania wniosku.

W kolejnym piśmie z 19 stycznia 2026 r. (wpłynęło do tut. organu 21 stycznia 2026 r.), zatytułowanym "Pismo uzupełniające do wniosku zintegrowanego o stwierdzenie nieważności postanowienia (ewentualnie o wznowienie postępowania oraz wstrzymania wykonania i udostępnienie akt sprawy)" skarżący wskazał, że rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia wymaga uprzedniej oceny, czy przyjęcie przez organ pierwszej instancji, iż nie przysługiwał skarżącemu status strony postępowania egzekucyjnego, miało podstawę prawną. Ocena ta nie jest możliwa bez dostępu do akt egzekucyjnych. Skarżący podniósł, że brak dostępu do dokumentów uniemożliwia ustalenie czy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.), czy zapewniono podmiotom, których prawa zostały dotknięte skutkami egzekucji, minimalne gwarancje procesowe oraz czy sekwencja czynności egzekucyjnych prowadzących do przyznania własności została przeprowadzona w sposób legalny. Odmowa udostępnienia akt egzekucyjnych paraliżuje możliwość merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku, w tym ocenę zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania postanowienia. Ponadto skarżący wskazał, że aktualny stan sprawy – wynikający z działań organu pierwszej instancji – czyni dostęp do akt egzekucyjnych zagadnieniem wstępnym, którego pominięcie prowadziłoby do pozbawienia postępowania jego gwarancyjnego charakteru oraz uniemożliwiałoby organowi odwoławczemu przeprowadzenie rzetelnej kontroli legalności postępowania zakończonego wydaniem aktu ingerującego w prawo własności. Zaznaczył, że dalsze procedowanie wniosku zintegrowanego bez zapewnienia dostępu do akt egzekucyjnych nie pozwala na jego rzetelne i zgodne z prawem rozpoznanie.

Postanowieniem z 18 marca 2026 r. nr 2001-1EE.7192.4.2026 DIAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 14 stycznia 2026 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.55 o odmowie udostępnienia akt egzekucyjnych powstałych w egzekucji z nieruchomości oraz sporządzenia ich kopii. Następnie, postanowieniem z 19 marca 2026 r. nr 2001-IEE.7191.4.2026.8 DIAS umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie zainicjowane wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia.

W uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia DIAS wskazał, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika US z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 w sprawie przyznania własności nieruchomości – spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...]. Zgłaszając żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego i wyeliminowania w tym trybie postanowienia o przyznaniu własności skarżący wywodził swój interes do bycia stroną postępowania z tytułu posiadanego prawa własności ww. nieruchomości nabytej 26 lipca 2013 r. na podstawie aktu notarialnego umowy darowizny.

DIAS zauważył, że w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznania własności nieruchomości (także nieważnościowym) w odniesieniu do art. 28 k.p.a. następuje ograniczenie kręgu stron postępowania z uwagi na treść art. 110b u.p.e.a. Jako podmiot, który uzyskał korzyść majątkową na skutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela (wskutek uwzględnienia skargi pauliańskiej) nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania własności, bowiem nie zalicza się do kręgu podmiotów wymienionych w art. 110b u.p.e.a. Nie zalicza się też do kręgu osób wymienionych w art. 111r u.p.e.a., którym należy doręczyć postanowienie o przybiciu, a w konsekwencji postanowienie o przyznaniu własności.

Zdaniem organu skarżący nie może zostać uznany za zobowiązanego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Osoba trzecia, która uzyskała przysporzenie – tak jak w tym wypadku na podstawie umowy darowizny – a następnie to przysporzenie, a dokładniej – czynność prawna do niego prowadząca została uznana za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, nie jest zobowiązanym w rozumieniu u.p.e.a. Nie jest bowiem osobą, która nie wykonała w terminie ciążącego na niej obowiązku zapłaty należnych zobowiązań pieniężnych.

DIAS zauważył też, że egzekucja z nieruchomości w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...] była prowadzona i zakończona w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 556), obowiązującej od 25 marca 2024 r. W związku z wprowadzonymi zmianami skarżący jako podmiot, który uzyskał korzyść majątkową, na skutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, nie uzyskał uprawnień wynikających z nowych przepisów. Na mocy art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej, wprowadzone zmiany mają bowiem zastosowanie do egzekucji z nieruchomości wszczętych po 25 marca 2024 r.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 157 § 2 w zw. z art. 28 oraz art. 61a § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie posiada przymiotu strony postępowania nieważnościowego, pomimo że postanowienie o przyznaniu własności doprowadziło bezpośrednio do utraty prawa majątkowego należącego do skarżącego;

2. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie postępowania za bezprzedmiotowe, podczas gdy istniał realny przedmiot postępowania wymagający merytorycznej oceny;

3. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności skutków wyroku pauliańskiego, statusu właściciela nieruchomości oraz znaczenia dokumentów znajdujących się w aktach organu;

4. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów państwa, polegający na prezentowaniu wzajemnie sprzecznych stanowisk co do statusu skarżącego;

5. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości skutecznej obrony jego praw, przy jednoczesnej odmowie dostępu do akt postępowania egzekucyjnego;

6. art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do całkowitego wyłączenia właściciela prawa majątkowego spod ochrony proceduralnej;

7. art. 2, art. 21 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1-3 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez odmowę zapewnienia skarżącemu jakiegokolwiek skutecznego środka ochrony prawnej wobec aktu prowadzącego do utraty jego prawa majątkowego;

8. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez fragmentaryczne rozpoznanie jednego wniosku procesowego i rozdzielenie wzajemnie powiązanych zagadnień (dostęp do akt, nieważność, wstrzymanie wykonania, wznowienie postępowania), co doprowadziło do pozbawienia skarżącego skutecznej ochrony prawnej;

9. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP poprzez utożsamienie kręgu uczestników postępowania egzekucyjnego z kręgiem podmiotów uprawnionych do żądania stwierdzenia nieważności aktu ingerującego bezpośrednio w ich prawa majątkowe;

10. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wpływu wyroku pauliańskiego na status procesowy właściciela prawa objętego egzekucją.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia, uchylenie obu postanowień i zobowiązanie organu do merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika US z uwzględnieniem oceny prawnej sądu, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o przeprowadzenie dowodów wskazanych w niniejszej skardze.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z 15 września 2026 r. skarżący uzupełnił argumentację skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy własne postanowienie z 19 marca 2026 r. o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności ostatecznego postanowienia Naczelnika US z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...].

Zdaniem organu postępowanie zainicjowane ww. wnioskiem było bezprzedmiotowe. Organ stanął na stanowisku, że skarżący nie posiadał przymiotu uczestnika postępowania w postępowaniu dotyczącym przyznania własności nieruchomości (także nieważnościowym) z uwagi na treść art. 110b oraz art. 111r u.p.e.a., gdyż nie jest jedną z osób wskazanych w tych przepisach, w szczególności nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Skarżący uważa natomiast, że taki status mu przysługuje jako właścicielowi nieruchomości, której dotyczyło postępowanie egzekucyjne.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy zatem zagadnienia, czy skarżący powinien był posiadać przymiot uczestnika postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Naczelnika US w przedmiocie przyznania własności nieruchomości własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a tym samym, czy status uczestnika postępowania przysługiwał mu w postępowaniu nieważnościowym odnoszącym się do ww. postanowienia.

W zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi. Przede wszystkim należy uznać zasadność stanowiska, że w postępowaniu nieważnościowym krąg stron (uczestników postępowania) będzie zasadniczo taki sam, jak w postępowaniu zwykłym. O ile w orzecznictwie zasadnie zauważa się, że krąg uprawnionych w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie musi być tożsamy jak w postępowaniu zwykłym (por. np. wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1892/19, powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), to w ocenie sądu nie można takiej konkluzji odnosić do przypadku sprawy niniejszej, gdzie krąg uczestników postępowania uregulowany jest ściśle przy pomocy przepisu szczególnego (art. 110b u.p.e.a.), a nie ogólnej normy z art. 28 k.p.a. Unormowań warunkujących interes prawny należy więc poszukiwać w konkretnych przepisach u.p.e.a., nie zaś w innych gałęziach prawa, np. na gruncie prawa cywilnego, gdyż z mocy przepisu szczególnego taką możliwość należy uznać za wyłączoną. W ocenie sądu występuje tu przypadek analogiczny jak np. w kręgu stron postępowania dotyczącego pozwolenia na budowę, gdzie również krąg stron reguluje przepis szczególny i odnosi się to również do trybów nadzwyczajnych (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 3750/19).

Inicjatorem postępowania nieważnościowego może być jedynie organ (z urzędu) lub strona (na wniosek strony) – zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. Jeżeli wniosek został złożony przez osobę, która statusu strony nie posiada to organ ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania, względnie umorzyć postępowanie, jeśli brak statusu strony nie jest oczywisty. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, w związku z czym DIAS nie mógł postąpić inaczej niż poprzez wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania (odpowiednio stosując art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i w zw. z art. 17 u.p.e.a.).

Zauważyć należy, że sporne zagadnienie w części było już przedmiotem oceny sądowej w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn. akt I SA/Bk 162/26. W stanie faktycznym przywołanej sprawy również rozstrzygnięcie sprawy wymagało przesądzenia, czy skarżącemu przysługiwał status strony w postępowaniu zakończonym ostatecznym postanowieniem Naczelnika US z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27, z tym że zagadnienie to odnosiło się do kwestii dostępu do akt tego postępowania. W niniejszej sprawie ocena kwestii spornej opiera się na zasadniczo tożsamych przesłankach, toteż sąd posłuży się oceną prawną wyrażoną w ww. prawomocnym orzeczeniu.

Przepisy ustawy egzekucyjnej ograniczają krąg stron postępowania egzekucyjnego. W zakresie egzekucji z nieruchomości na uwagę zasługuje treść art. 110b u.p.e.a., który stanowi, że uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są: 1) zobowiązany; 2) wierzyciele egzekwujący; 3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości; 4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste. Skarżący nie zalicza się do żadnej z kategorii ww. podmiotów.

Wprawdzie z dniem 25 marca 2024 r. wprowadzono zmiany umożliwiające udział w egzekucji z nieruchomości osobom uzyskującym korzyść majątkową na skutek czynności prawnej uznanej później za bezskuteczną wobec wierzyciela, niemniej istotne są przepisy przejściowe. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei w myśl art. 11 ust. 3 noweli, w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy do egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego podmiotu, który uzyskał korzyść majątkową wskutek czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzyciela, jeżeli zgodnie z odrębnymi przepisami czynność ta została uznana za bezskuteczną wobec tego wierzyciela, wszczętej po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Egzekucja z nieruchomości w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w B. przy ul. [...] była prowadzona i zakończona w stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 9 marca 2023 r. Wobec wyroku sądowego z [...] września 2020 r. uznającego za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku czynność prawną w postaci umowy darowizny u mowy użyczenia, zawartych [...] lipca 2013 r., mocą których B. J. i H. J. darowali A. J. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego ([...]), a A. J. użyczył B. J. i H. J. nieodpłatnie, dożywotnio do współzamieszkiwania cały ww. lokal mieszkalny – w celu zaspokojenia przysługującej Skarbowi Państwa – Naczelnikowi US w stosunku do H. J. wierzytelności pieniężnej wraz z odsetkami od zaległości podatkowych, kosztami upomnień i kosztami egzekucji – w dniu 8 marca 2021 r. dokonano zajęcia nieruchomości (art. 110c u.p.e.a.), 1 grudnia 2021 r. sporządzono protokół opisu i oszacowania nieruchomości, i po licytacji postanowiono w dniu 25 stycznia 2023 r. o przybiciu na rzecz licytanta.

W związku z wprowadzonymi zmianami, skarżący jako podmiot, który uzyskał korzyść majątkową, na skutek czynności prawnej uznanej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela, nie uzyskał uprawnień wynikających z nowych przepisów. Wprowadzone zmiany mają bowiem zastosowanie do egzekucji z nieruchomości wszczętych po 25 marca 2024 r. W niniejszej sprawie egzekucja z nieruchomości została zaś wszczęta w 2021 r. Bez znaczenia jest fakt, że postanowienie o przyznaniu własności (z 8 lutego 2024 r.) uprawomocniło się po wejściu w życie znowelizowanych przepisów. Trafnie wskazał organ, że istotna jest data wszczęcia egzekucji z nieruchomości, co oznacza, że do egzekucji z przedmiotowej nieruchomości miały zastosowanie wyłącznie przepisy w dotychczasowym brzmieniu. Regulacje intertemporalne przeczą przy tym stanowisku, że zmiany wprowadzone nowelizacją miały w istotnym zakresie charakter doprecyzowujący, co w ocenie skarżącego miałoby prowadzić do wniosku, że także na gruncie przepisów obowiązujących przed nowelizacją niedopuszczalne było pominięcie podmiotu, z którego prawa majątkowego prowadzona była egzekucja.

Sąd powyższą ocenę prawną aprobuje i uznaje za adekwatną przy ocenie niniejszej sprawy. W szczególności fakt, że sprawa dotyczy postępowania nadzwyczajnego nie oznacza, że należałoby na tę kwestię spojrzeć odmiennie. Wspomniana nowelizacja u.p.e.a. również nie umożliwia wzruszenia w trybie nadzwyczajnym postępowań zakończonych pod rządami uprzednio obowiązującej ustawy.

Zarzuty skargi należy uznać za niezasadne. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, gdyż nie jest kwestionowaneto, że skarżący był właścicielem nieruchomości, której dotyczyło postępowanie egzekucyjne, zakończone ostatecznym postanowieniem o przyznaniu własności nieruchomości. Jednak prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia [...] września 2020 r., sygn. akt [...], czynność umowy darowizny na rzecz skarżącego została uznana za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku. Okoliczności te są niewątpliwe, zatem przepisy postępowania dowodowego nie zostały naruszone. W szczególności wyjaśniono skutki ww. wyroku pauliańskiego, a zatem możliwość prowadzenia egzekucji wobec nieruchomości, której właścicielem pozostawał skarżący, choć sam nie był on dłużnikiem Skarbu Państwa. Natomiast sytuację takich osób na gruncie postępowania egzekucyjnego regulują przepisy u.p.e.a.

Skarżący w istocie kwestionuje ocenę prawną dokonaną przez organ, jednak nie przedstawia w tym względzie rzeczowych argumentów. Jak już wyżej wyjaśniono, fakt, że skarżący był właścicielem nieruchomości, której dotyczyła egzekucja, w świetle jasnych przepisów w stanie prawnym sprzed wejścia w życie nowelizacji z 9 marca 2023 r., nie uprawniał go do udziału w postępowaniu zakończonym ostatecznym postanowieniem Naczelnika US z 8 lutego 2024 r. nr 2003-SEE.711.58.6.2022.27, a tym samym wzruszenie tego postanowienia nie jest również możliwe w trybie nadzwyczajnym zainicjowanym przez skarżącego, gdyż nie będąc stroną, nie miał on legitymacji do wnioskowania o stwierdzenie nieważności. Czyni to rzeczone postępowanie nieważnościowe bezprzedmiotowym, gdyż nie mogło być ono skutecznie zainicjowane przez skarżącego. Zdaniem sądu stanowisko prezentowane przez DIAS, wbrew zarzutom skargi, pozbawione jest sprzeczności. Organ konsekwentnie nie uznawał skarżącego za stronę, a informowanie go o pewnych czynnościach nie oznaczało przyznania mu takiego statusu. Skoro skarżącego nie można było uznać za stronę postępowania, to nie mogło również mieć miejsca naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., gdyż dotyczy on wyłącznie uprawnień stron. Ponadto nietrafiony jest zarzut kwestionujący odrębne procesowo odniesienie się do poszczególnych elementów wniosku. Niezasadnie skarżący dopatruje się w tym naruszenia przepisów. Uznać należy, że takie odniesienie się do wniosku nie narusza przepisów, w szczególności umożliwia stwierdzenie, że żadne z żądań zawartych we wniosku nie zostało pominięte, a motywy rozstrzygnięcia są czytelne i szczegółowe.

W przedmiocie wniosku o przeprowadzenie dowodów wskazanych w skardze należy stwierdzić, że wskazane konkretnie dowody w postaci np. wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku czy też aktów notarialnych stanowią materiał dowodowy sprawy dostępny w aktach postępowania prowadzonego przez organ, tym samym stanowią podstawę wyrokowania na podstawie art. 133 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) bez potrzeby ich przeprowadzenia w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. Natomiast wskazywanie jako dowodu całych akt postępowań sądowych czy egzekucyjnych z pewnością wykracza poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego, które może prowadzić sąd administracyjny.

Odnosząc się jeszcze do zarzutu naruszenia wskazanych przepisów Konstytucji RP, w ocenie sądu, nieprzyznanie przez ustawodawcę (w stanie prawnym sprzed wejścia w życie nowelizacji z 9 marca 2023 r.) statusu uczestnika postępowania osobom w sytuacji, w której znalazł się skarżący, nie było stanem niekonstytucyjnym. Możliwość prowadzenia egzekucji wobec określonego prawa majątkowego, którego właścicielem był uprzednio dłużnik, jest jedynie konsekwencją wyroku pauliańskiego. W postępowaniu cywilnym ze skargi pauliańskiej pozwanym jest natomiast beneficjent przysporzenia dokonanego z pokrzywdzeniem wierzyciela, a więc w tym przypadku skarżący. Miał więc on możliwość obrony swoich praw w postępowaniu cywilnym. W następstwie prawomocnego wyroku pauliańskiego Naczelnik US miał pełne prawo zaspokoić należności Skarbu Państwa z nieruchomości, której właścicielem – w wyniku czynności uznanej za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela – był skarżący. Nie doszło przez to do naruszenia prawa własności, skoro czynność przysparzająca była względnie bezskuteczna, a więc w zakresie wynikającym z wyroku pauliańskiego przyjmować należało fikcję prawną, w której skarżący nie nabył ww. nieruchomości. Tym samym w postępowaniu egzekucyjnym nie był on ani zobowiązanym, ani inną osobą, której interesu prawnego postępowanie by dotyczyło, zaś art. 110b u.p.e.a. stan ten w praktyce sankcjonował. Natomiast uznanie przez ustawodawcę konieczności zmiany dotychczasowych przepisów na mocy nowelizacji z 9 marca 2023 r. nie oznacza niekonstytucyjności wcześniejszego stanu prawnego.

Sąd nie doszukał się również innych naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Marcin Kojło Justyna Siemieniako Paweł Janusz Lewkowicz