Umorzenie 13,7 tys. zł z ugody o kredyt frankowy to przychód, sąd oddalił skargę

Zaskarżoną interpretacją indywidualną z 27 sierpnia 2025 r. znak 0115-KDST2-1.4011.311.2025.2.KB UNP: 2721135 Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: organ, DKIS) uznał, że stanowisko przedstawione we wniosku L.C. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący) o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych jest nieprawidłowe.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

We wniosku o wydanie interpretacji opisano następujący stan faktyczny.

12 stycznia 2006 r. Wnioskodawca zawarł (wspólnie z żoną) z F S.A. umowę o kredyt hipoteczny w wysokości 84.700,39 CHF. Po przekształceniach stroną umowy ostatnio był B S.A. W związku ze stwierdzonymi wadami umowy o kredyt, skutkującymi – jak wskazał skarżący - jej nieważnością, 6 sierpnia 2024 r. zażądał od Banku zwrotu kwoty 126.108 zł. Na kwotę ujętą w wezwaniu składały się: różnica pomiędzy sumą wpłat w PLN na kapitał (248.208,95 zł), a wyrażoną w PLN kwotą uruchomienia kredytu (193.537,82 zł), odsetkami wpłaconymi w PLN (35.791 zł), sumą wpłat na kapitał w CHF (6.355 CHF) i odsetkami (145 CHF) w przeliczeniu na PLN (wg kursu średniego NBP z 5 sierpnia 2024 r. – 4,62), składką ubezpieczenia pomostowego 2.048,98 zł.

4 lutego 2025 r. została zawarta ugoda z bankiem, na mocy której bank zobowiązał się wypłacić na rzecz Wnioskodawcy i jego żony 97.000 zł, a ponadto zaniechał dochodzenia kapitału (umorzył) niewymagalnego na dzień podpisania umowy w łącznej kwocie 13.727,51 zł.

Roszczenia wobec banku Wnioskodawca wywodził z nieważności umowy o kredyt, aczkolwiek ugoda tego nie określała. Przedmiotem negocjacji i zasadniczych postanowień ugody był sposób i zakres rozliczeń zwrotnych. Nie było bowiem innego prawnego powodu (causa) zawarcia przez bank ugody, jak ochrona przed dalej idącymi roszczeniami wywodzonymi z nieważności umowy. W ugodzie w istocie chodziło o ustalenie zakresu zwrotu świadczeń dokonanych w wyniku nieważnej umowy i zaniechanie wykonywania tej umowy na przyszłość.

W ramach uzupełnienia wniosku doprecyzowano, że:

1. umowę o kredyt hipoteczny zawarto na 19 lat i 8 miesięcy (236 miesięcy);

2. zgodnie z umową za spłatę kredytu Wnioskodawca odpowiadał solidarnie z żoną;

3. zaciągnięty kredyt 84.700,39 CHF (205 830,42 zł wg kursu zastosowanego przez bank do przeliczenia zobowiązania w CHF z daty uruchomienia kredytu) został wykorzystany w kwocie 21.515,18 CHF (52.284,04 zł) i 42.477,77 CHF (103.223,99 zł) na spłatę wcześniej zaciągniętych kredytów na budowę budynku mieszkalnego (hipotecznych), a w kwocie 15.649,17 CHF (38.029,06 zł) na spłatę kredytu konsumpcyjnego; ponadto z kredytu tego opłacone zostały składki na ubezpieczenie kredytu na okres do ustanowienia hipoteki (1.024,98 zł);

4. zabezpieczenie ustanowiono na prawie wieczystego użytkowania nieruchomości, na której wzniesiony został sfinansowany z kredytu budynek mieszkalny (prawo to następnie zostało przekształcone we własność);

5. kwota wypłacona przez bank w związku z ugodą stanowi zwrot wpłaconych odsetek i części kapitału; ugoda tego nie precyzuje, natomiast w ten sposób Wnioskodawca określił żądanie w skierowanym do banku wezwaniu do zwrotu;

6. wypłacona przez bank kwota (jak i łącznie z kwotą "umorzoną") mieści się w kwocie (jest znacznie niższa), którą Wnioskodawca przekazał na rzecz banku w ramach spłaty kredytu;

7. bank zamierza wystawić PIT-11 w związku ze zwrotem kredytu (tak w zakresie wypłaty, jak i "umorzenia");

8. wniosek dotyczy tego samego stanu faktycznego, w zakresie tej samej regulacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, odnosi się jedynie do różnego rodzaju zobowiązań banku wynikających z tego samego zdarzenia (ugody).

Na gruncie tak przedstawionego stanu faktycznego zadano następujące pytanie: czy wypłata dokonana na rzecz Wnioskodawcy oraz kwota zwolnienia, które każda z osobna oraz łącznie nie przekraczają kwoty nadpłaconej w wykonaniu nieważnej umowy, tj. jest niższa od sumy dokonanych wpłat od kwoty przekazanej do dyspozycji Wnioskodawcy zgodnie z umową kredytową, stanowi przychód do opodatkowania na podstawie ustawy o podatku dochodowym osób fizycznych. Przewidziane w ugodzie rozliczenie, tak w zakresie kwoty wypłaconej w pieniądzu, jak i wynikającej z umorzenia pozostałego do spłaty kapitału stanowi zadośćuczynienie obowiązkowi zwrotu świadczenia nienależnego i potwierdzenia nieistnienia obowiązku dokonywania dalszych spłat, niezależnie od tego jak te kwestie zostały ujęte w ugodzie. W uzupełnieniu wniosku Wnioskodawca doprecyzował, że jego intencją jest uzyskanie interpretacji indywidulanej w zakresie ustalenia, czy zobowiązania banku wynikające z ugody, a zatem kwota wypłacona przez bank i suma niepobranych rat kredytu ("umorzonych") stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jego intencją natomiast nie jest uzyskanie stanowiska, czy "umorzona" kwota podlega zaniechaniu poboru podatku dochodowego.

Zdaniem Wnioskodawcy wykonanie przez bank zobowiązań wynikających z ugody, tak w zakresie wypłaty (zwrotu części dokonanych wpłat), jak i kwoty, którą bank zobowiązał się nie pobierać ("umorzył") nie stanowi przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wypłata dokonana na jego rzecz oraz kwota zwolnienia, które każda z osobna oraz łącznie nie przekraczają kwoty nadpłaconej w wykonaniu nieważnej umowy, tj. jest niższa od sumy dokonanych wpłat przez kredytobiorców od kwoty przekazanej do ich dyspozycji zgodnie z umową kredytową, nie stanowi przychodu do opodatkowania na podstawie ustawy o podatku dochodowym osób fizycznych. Ponieważ w wyniku ugody doszło do całościowego rozliczenia umowy kredytu, a po rozliczeniu bank zatrzymał kwotę wyższą niż kwota przekazana tytułem uruchomienia kredytu, brak jest przychodu w rozumieniu tej ustawy.

Organ uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.

Na wstępnie omówiono przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie. Organ wskazał, że podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 163 ze zm.) dalej: u.p.d.o.f. jest zasada powszechności opodatkowania, która wyrażona została w art. 9 ust. 1 tej ustawy. Z uwagi na wyróżnienie przez ustawodawcę przychodów o charakterze niepieniężnym, uznaje się, że przychodem w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. jest nie tylko uzyskanie przez podatnika nowych aktywów, ale także zmniejszenie jego pasywów. W ocenie organu otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo. Przychód po stronie kredytobiorcy pojawia się w przypadku, kiedy dochodzi do umorzenia kredytu, jego części lub odsetek. Wtedy bowiem kredytobiorca osiąga konkretne przysporzenie majątkowe (przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). W przedmiotowej sprawie wartość umorzonej części kredytu na podstawie zawartej ugody z bankiem w łącznej kwocie 13.727,51 zł stanowi dla Wnioskodawcy przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., kwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Natomiast – w odniesieniu do wypłaconej przez bank kwoty 97.000 zł – bank uznał, że skoro na podstawie ugody Wnioskodawca otrzymał zwrot zapłaconej ponad kapitał kwoty, a tym samym kwota ta – na co wskazują okoliczności sprawy – mieści się w kwocie spłaconych rat, to przyjąć należało, że nie doszło do uzyskania faktycznej korzyści majątkowej, która mogłaby zostać potraktowana jak trwałe przysporzenie w jego majątku, spełniając w ten sposób definicję przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

W konsekwencji powyższego organ oceniając stanowisko Wnioskodawcy całościowo uznał je za nieprawidłowe.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zaskarżonej interpretacji zarzucił:

1. naruszenie prawa procesowego, a to art. 14c § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.) dalej: O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie interpretacji stwierdzającej, że jego stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych jest nieprawidłowe, w części obejmującej stanowisko co do tego, czy kwota wypłacona przez bank, tj. 97.000 zł, stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, sprzecznie z treścią uzasadnienia interpretacji,

2. naruszenie prawa materialnego, a to przepisu art. 11 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że kwota "umorzonej" części kredytu na podstawie ugody z bankiem stanowi przychód w rozumieniu tych przepisów.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości i zobowiązanie organu do wydania nowej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając podniesione zarzuty wskazał, że uzupełniając wniosek rozdzielił dwie kwestie, mianowicie: 1) czy kwota wypłacona przez bank, 2) czy suma niepobranych rat kredytu ("umorzonych") stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tymczasem w wydanej interpretacji oba zagadnienia – wbrew treści wezwania i z pominięciem okoliczności, że opłata została wniesiona w zakresie dwóch zagadnień – potraktowano łącznie i stwierdzono, że jego stanowisko jest nieprawidłowe. W uzasadnieniu interpretacji stwierdzono, że jego stanowisko w zakresie przyjęcia, że uzyskany od banku zwrot kwoty 97.000 zł nie stanowi przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. W tym zatem zakresie - wbrew rozstrzygnięciu interpretacji - jego stanowisko było prawidłowe. Sprzecznie zatem z treścią pytania, ale i samym uzasadnieniem przyjęto, że jego stanowisko w tym zakresie jest błędne. Uznano, jak się wydaje, że oba pytania składają się na jedno zagadnienie. Tymczasem, na skutek wezwania organu, zagadnienia te zostały rozdzielone.

Dalej wyjaśnił, że wypłata dokonana na jego rzecz oraz kwota zwolnienia (każda z osobna oraz łącznie) nie przekraczały kwoty nadpłaconej w wykonaniu umowy. Suma tych pozycji była niższa od sumy dokonanych wpłat. W wyniku ugody doszło do całościowego rozliczenia umowy kredytu, a po rozliczeniu bank zatrzymał kwotę wyższą niż kwota przekazana tytułem uruchomienia kredytu. Nie doszło zatem do powstania przychodu. W takiej sytuacji nie ma podstaw do odmiennego traktowania kwoty zwróconej przez bank (jako niestanowiącej przychodu do opodatkowania) od kwoty, w zakresie której podatnik został zwolniony z obowiązku świadczenia. Zdaniem Skarżącego nie ma znaczenia przyjęta przez bank w ugodzie terminologia, a w szczególności użycie – do tej części porozumienia stron – pojęcia "umorzenia". Jeżeli strony postanowiły rozwiązać łączący je węzeł prawny, którego źródłem była umowa kredytowa, to istotą tego porozumienia nie jest "umorzenie" jakiegokolwiek zobowiązania tylko ustalenie nowej jego wysokości ze skutkiem wstecznym. Suma stanowiąca równowartość kwoty zwróconej kredytobiorcom (97.000,00 zł) i części pozostającej do spłaty (13.727,51 zł), gdyby ugoda nie została zawarta, nie przekracza bowiem różnicy pomiędzy sumą dokonanych przez kredytobiorców wpłat a kwotą udzielonego przez bank kapitału.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie organu Skarżący wyraźnie podkreślił, że jego intencją jest uzyskanie interpretacji indywidualnej w zakresie ustalenia, czy zobowiązania banku wynikające z ugody, a zatem kwota wypłacona przez bank i suma niepobranych rat kredytu (umorzonych) stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto Skarżący podał, że wniosek dotyczy tego samego stanu faktycznego, w zakresie tej samej regulacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odnosi się jedynie do różnego rodzaju zobowiązań banku wynikających z tego samego zdarzenia (ugody). Wobec takich okoliczności organ dokonał całościowej oceny stanowiska, uznając je za nieprawidłowe, pomimo, że w uzasadnieniu w odniesieniu do części tego stanowiska podzielił pogląd prezentowany przez Skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Skarga wniesiona została na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) dalej p.p.s.a., a zatem podlegała kontroli sądowej wykonywanej przez sądy administracyjne.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Stosownie do treści art. 57a p.p.s.a. skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przywołany powyżej art. 57a p.p.s.a. stanowi odstępstwo od reguły wyrażonej w art. 134 § 1 tej samej ustawy, który to przewiduje że sąd przy rozpoznaniu skargi nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Istota sporu w sprawie dotyczyła oceny skutków podatkowych zawartej pomiędzy Wnioskodawcą a bankiem ugody na tle sporu dotyczącego umowy kredytu udzielonego w walucie obcej (franku szwajcarskim). Na mocy zawartej ugody bank zobowiązał się wypłacić na rzecz kredytobiorców (w tym wnioskodawcy) 97.000,00 zł, a ponadto zaniechał dochodzenia kapitału (umorzył) niewymagalnego na dzień podpisania umowy w łącznej kwocie 13.727,51 zł.

Zdaniem Skarżącego zarówno kwota wypłaty, jak i kwota umorzonej części kredytu udzielonego przez bank nie stanowiła źródła przychodu. Z kolei w ocenie organu interpretacyjnego umorzenie stanowiło źródło przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 14c § 1 i § 2 O.p. wskazać należy, że zgodnie z § 1 ww. przepisu interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. Z kolei § 2 tego przepisu stanowi, że w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym.

Przytoczone przepisy określają najważniejsze elementy składające się na treść interpretacji indywidualnej, a także wyznaczają postępowanie organu interpretacyjnego w zakresie sporządzania tej interpretacji. Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji, gdy organ interpretacyjny uzna stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe zobowiązany jest do wskazania prawidłowego stanowiska i jego prawnego uzasadnienia.

Sąd stwierdził w tym kontekście, że nie miał racji Skarżący twierdząc, że organ interpretacyjny błędnie uznał za nieprawidłowe jego stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego w podatku dochodowym od osób fizycznych, w sytuacji, gdy z treści uzasadnienia interpretacji wynikało, że w części stanowisko to zostało uznane za prawidłowe. W wyroku z 28 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1709/11 Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując sporną i w niniejszej sprawie kwestię sprzeczności pomiędzy sentencją i uzasadnieniem interpretacji indywidualnej zauważył, "(...) że w praktyce często zdarza się, że organ wydający interpretację nie może w pełni i bez żadnych zastrzeżeń zaakceptować stanowiska wnioskodawcy, uznając jednocześnie prawidłowość niektórych jego elementów. W sytuacji jaka miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, możliwe do zaakceptowania jest rozwiązanie przyjęte przez organ podatkowy. Gdy we wniosku o interpretację zawarto kilka pytań, a odnoszące się do niektórych z tych pytań stanowisko wnioskodawcy organ uznaje za prawidłowe, a co do innych uznaje, że jest ono błędne, wówczas może w sentencji interpretacji zawrzeć stwierdzenie, iż stanowisko wnioskodawcy jest nieprawidłowe, natomiast w uzasadnieniu konkretnie wskazać w jakim zakresie podziela, a w jakim nie podziela tego stanowiska". W przedmiotowej sprawie z taką właśnie sytuacją mieliśmy do czynienia. Mianowicie skarżący w zakreślonym stanem faktycznym pytaniu skumulował dwie kwestie (jedną dotyczącą dokonanej przez bank wypłaty oraz drugą dotyczącą udzielonego przez bank zwolnienia), które należało poddać odrębnej analizie i ocenie, przy czym postawione pytanie odnosiło się łącznie do całości przedstawionych okoliczności. Zasadnie zatem uznał organ interpretacyjny, że stanowisko skarżącego jest nieprawidłowe, skoro nie mógł w całości uznać go za prawidłowe, z tym jednak zastrzeżeniem, że w treści uzasadnienia wprost wskazał, które kwestie zostały ocenione pozytywnie, a którym takiej oceny odmówiono. Taki kierunek rozstrzygnięcia w ocenie Sądu nie pozbawia Skarżącego ochrony prawnej wynikającej z art. 14k O.p. i zapewnia systemową spójność wydanej interpretacji. Nie do zaakceptowania byłoby bowiem rozwiązanie, w ramach którego w przypadku poruszenia w jednym pytaniu kilku kwestii (... oraz ... oraz) organ interpretacyjny zobowiązany byłby do uznania stanowiska wnioskodawcy za prawidłowe, zawsze, gdy co najmniej jedną z poruszonych kwestii oceni pozytywnie.

Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. źródłami przychodów są inne źródła (obok tych wymienionych taksatywnie w punktach od 1 do 8b). Przepis art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. przewiduje, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Z kolei po myśli art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. W orzecznictwie wskazuje się, że świadczenia w naturze i inne nieodpłatne świadczenia będą oznaczać świadczenia w jakiejkolwiek innej formie niż forma pieniężna (zob. J. Wierzbicki [w:] PIT. Komentarz, red. J. Glumińska-Pawlic, S. Śliwowski, A. Werner, Warszawa 2026, art. 11).

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 11 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Sąd uznał, że z opisu stanu faktycznego sprawy (wiążącego organ interpretacyjny) wynikało, że skarżący wywodził roszczenie względem banku z tytułu nieważności umowy kredytowej. Niemniej jednak w ugodzie nie określono – jak wynika z nakreślonego stanu faktycznego sprawy – które z postanowień umowy strony uznały za nieważne, jak również aby przyczyną jej zawarcia była nieważność umowy kredytowej. Zawarta ugoda dowodzi, że skarżący i bank pozostawali w sporze co do tego, czy umowa kredytowa była umową ważną i z tego powodu postanowili zawrzeć ugodę.

W myśl art. 917 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2026 poz. 795) dalej: K.c. przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać. Istotne dla ugody jest to, że każda ze stron rezygnuje ze swojego wyjściowego stanowiska, przy czym ocena równowartości wzajemnych ustępstw ma charakter subiektywny. Ustępstwa stron traktuje się za ekwiwalentne nawet jeżeli obiektywnie takie nie są (por. Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania – cześć szczegółowa, Warszawa 2024 r. s. 394-395).

Stosownie do art. 508 K.c. zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Dla wywołania opisanego w tym przepisie efektu wymagane jest zatem złożenie zgodnych oświadczeń woli. Skutek zwolnienia z długu następuje na przyszłość z momentem zawarcia takiej umowy. Zwolnienie z długu nie powoduje rozwiązania dotychczas istniejącego węzła prawnego łączącego wierzyciela i dłużnika, chyba że strony postanowiły inaczej (por. W. Kurowski, red. M. Fras, M. Habdas Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna. s. 1030-1033).

Sąd podziela w tym miejscu stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Warszawie z 20 listopada 2025 r. sygn. akt III SA/Wa 1092/25 zapadłym na tle analogicznego problemu, że wobec braku orzeczenia sądu powszechnego o ustaleniu nieważności umowy i ostatecznego zawarcia ugody, w której określona kwota została wskazana jako podlegająca umorzeniu, organ interpretacyjny nie mógł uznać, że umowa kredytowa była nieważna, a co za tym idzie nie istniała wierzytelność (podlegająca umorzeniu). Przyjęcie żądanej oceny stanowiłoby w istocie zastępowanie sądu powszechnego w kwalifikacji prawnej rzeczonej umowy. Sąd w powołanym orzeczeniu podkreślił, że organy podatkowe jako takie zasadniczo nie są uprawnione do takiego działania (art. 199a O.p.), tym bardziej nie jest do tego uprawniony organ interpretacyjny który może się poruszać jedynie w ramach przedstawionego pytania i stanu faktycznego, które zakreślają przedmiot postępowania interpretacyjnego, którym w niniejszej sprawie było określenie skutków prawnopodatkowych w zakresie kwoty podlegającej umorzeniu.

W konsekwencji powyższego należało uznać, że skoro organ interpretacyjny nie był uprawniony do stwierdzenia nieważności zawartej pomiędzy stronami umowy, a okoliczność ta nie wynikała również jednoznacznie z zawartej ugody, to prawidłowo uznał, że umorzenie niewymagalnego na dzień podpisania ugody zobowiązania wynikającego z tej umowy, opiewającego na kwotę 13.727,51 zł stanowiło dla Skarżącego przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Podkreślić należy jednoznacznie, że sankcja nieważności jest jedną z najdalej idących sankcji występujących w obrocie prawnym i musi opierać się na zobiektywizowanych okolicznościach. Dopóty, dopóki w obrocie prawnym nie funkcjonuje akt prawny (orzeczenie, umowa), który jednoznacznie przesądzałby kwestię tej sankcji, brak jest podstaw do uznania, że określone czynności prawne nie wywołują skutków prawnych będących naturalnym następstwem tych czynności. W omawianym przypadku zwolnienie z długu spowodowało po stronie zobowiązanego powstanie przychodu (określonego przysporzenia majątkowego), gdyż nie był on już zobowiązany do świadczenia zgodnie z umową, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. W orzecznictwie utrwalony jest już z kolei pogląd, że przychodem są nie tylko aktywa, które ulegają zwiększeniu u podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów (por. wyrok NSA z 8 czerwca 1994 r. sygn. akt SA/Kr 2139/93; wyrok NSA z 6 kwietnia 1994 r. sygn. akt SA/Wr 1101/93).

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.