Saldo ujemne nie zwolniło banku z przekazania wpływów z zajęcia. WSA oddalił skargę

1. Spółka S S.A. z siedzibą w W. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 16 lutego 2026 r., nr 2401-IEE.619.4.2025.13/AD, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o określeniu wysokości wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu.

2. Stan sprawy.

2.1. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: NUS) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec A.L. W jego toku, zawiadomieniem z 15 listopada 2024 r., dokonał zajęcia wierzytelności wymienionej zobowiązanej z rachunku bankowego w S S. A. Zajęcie to obejmowało łączną kwotę 1.075.831,94 zł. Bankowi (skarżącej) zostało ono doręczone 15 listopada 2024 r.

W odpowiedzi, pismami z 15 listopada 2024 r., skarżąca poinformowała NUS, że do wierzytelności zobowiązanej z przedmiotowego rachunku bankowego nastąpił zbieg postępowania zabezpieczającego i egzekucji administracyjnej prowadzonych przez ww. organ egzekucyjny oraz że brak środków stanowi przeszkodę realizacji zajęcia z 15 listopada 2024 r.

Pismem z 12 grudnia 2024 r. organ egzekucyjny wezwał skarżącą do wskazania podstawy braku realizacji zajęcia z 15 listopada 2024 r. Zwrócił uwagę, że bank wskazał, iż zobowiązana posiada otwarty limit w rachunku, a mimo przedmiotowego wpływu saldo rachunku pozostawało ujemne, a zatem nie było do przekazania żadnych środków.

Organ egzekucyjny poinformował bank, że z przesłanego zestawienia obrotu na rachunku ustalił, iż na rachunku bankowym należącym do zobowiązanej dokonywane były wpłaty i wypłaty. Z przesłanej historii rachunku wynikało, że zobowiązana korzystała ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym.

Z analizy obrotów wynikało, że mimo wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy, saldo ujemne się nie zmniejsza. Organ egzekucyjny wniósł o dokonanie przez skarżącą analizy i niezwłoczne przekazanie środków tytułem realizacji zajęcia.

Pismem z 19 grudnia 2024 r. skarżąca poinformowała organ egzekucyjny, że podtrzymuje poprzednią informację zwrotną, iż zobowiązana posiada otwarty limit w rachunku, a mimo przedmiotowego wpływu saldo rachunku pozostawało ujemne, zatem nie było do przekazania żadnych środków. Środki mogłyby zostać przekazane, gdyby na rachunku saldo było dodatnie, a takiego nie było. Klient korzystał ze środków w ramach limitu kredytowego.

Przy pismach z 11 lutego 2025 r. skarżąca przekazała organowi egzekucyjnemu historię z rachunków bankowych zobowiązanej.

2.2. NUS postanowieniem z 31 marca 2025 r., nr [...], określił skarżącej - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu w kwocie 738.962,95 zł, przysługującej A.L., zajętej zawiadomieniem z 15 listopada 2024 r. Postanowienie to doręczono skarżącej 1 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że z przedłożonych przez bank rachunków A.L. wynika, iż po dniu otrzymania zajęcia na rachunki bankowe prowadzone przez skarżącą dla zobowiązanej wpływały, od 18 listopada 2024 r. do 3 stycznia 2025 r., kwoty w łącznej wysokości 738.962,95 zł.

3 kwietnia 2025 r. NUS wystawił wobec skarżącej tytuł wykonawczy na podstawie ww. postanowienia z 31 marca 2025 r., a zawiadomieniem z 4 kwietnia 2025 r. dokonał zajęcia wierzytelności skarżącej z rachunku bankowego w N.

2.3. Pismem z 6 maja 2025 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r. Równolegle pismem z 6 maja 2025 r. wniosła zażalenie na to postanowienie.

2.4. Odrębnym pismem z 6 maja 2025 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności postanowienia NUS z 31 marca 2025 r. jako wydanego bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, ze zm.; dalej: k.p.a.). Wskazała, że postanowienie organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r. zostało wydane z naruszeniem art. 71a § 1 w związku z § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez jego wydanie bez podstawy prawnej, ponieważ postanowienie to nie mogło zostać wydane wobec banku. Zdaniem skarżącej łączna analiza przepisów art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że postanowienie o określeniu nieprzekazanej kwoty może być wydane po przeprowadzeniu kontroli, a skoro kontroli tej nie można przeprowadzić wobec banków, to takiego postanowienia również nie można wydawać wobec banków.

2.5. Postanowieniem z 16 czerwca 2025 r. DIAS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r.

Jednocześnie postanowieniem z tego samego dnia odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r.

2.6. DIAS postanowieniem z 12 września 2025 r., nr 2401-IEE.7191.31.2025.2.MS, odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r.

2.7. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie przez organ art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 71a § 1 w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności postanowienia NUS, mimo że postanowienie to nie mogło zostać wydane wobec banku, czyli zostało wydane bez podstawy prawnej.

Pismem z 21 października 2025 r. skarżąca uzupełniła argumentację, wskazując, że postanowienie NUS z 31 marca 2025 r. zostało wydane ponadto z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ postanowienie o określeniu nieprzekazanej kwoty może być wydane tylko w sytuacji, gdy zajęta wierzytelność istnieje w chwili wydania takiego postanowienia, co w tym przypadku nie miało miejsca.

2.8. DIAS postanowieniem z 16 lutego 2026 r. utrzymał w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji.

Zwrócił uwagę, że w postępowaniu nadzwyczajnym organ ustala jedynie, czy kontrolowane postanowienie jest dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przedmiotem tego postępowania nie jest zaś powtórne rozstrzygnięcie sprawy we wszystkich jej aspektach.

Organ argumentował, że postanowienie z 31 marca 2025 r. mogło zostać wydane wobec banku, co potwierdza orzecznictwo. Nie zostało zatem wydane bez podstawy prawnej.

DIAS uznał też za dopuszczalne w prowadzonym postępowaniu dokonanie oceny zasadności zarzutu podniesionego przez skarżącą po raz pierwszy w piśmie stanowiącym uzupełnienie zażalenia, tj. wydania postanowienia z rażącym naruszeniem prawa. Uznał jednak, że weryfikowane postanowienie taką wadą nie jest dotknięte. W tej mierze wskazał, że zajęcie obejmuje wszelkie kwoty, które wpłynęły na rachunek bankowy po dokonaniu zajęcia, i w zakresie tych środków organ egzekucyjny mógł wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem ani bank, ani zobowiązana nie miały prawa dysponować środkami, które wpłynęły na rachunek bankowy po dokonaniu zajęcia. Dodał, że argumenty skarżącej dotyczące nieprawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego przez organ egzekucyjny nie podlegają ocenie w postępowaniu nadzwyczajnym.

2.9. W skardze bank zarzucił naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 71a § 1 w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia DIAS z 12 września 2025 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia NUS z 31 marca 2025 r. i uznanie przez organ drugiej instancji, że wydanie postanowienia przez NUS z 31 marca 2025 r. nie nastąpiło bez podstawy prawnej, pomimo że to postanowienie nie mogło być wydane wobec banku;

2) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia DIAS z 12 września 2025 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia NUS z 31 marca 2025 r., podczas gdy w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. jest sformułowanie "uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności", stanowiące o tym, że postanowienie o określeniu nieprzekazanej kwoty może być wydane tylko w sytuacji, gdy zajęta wierzytelność istnieje w chwili wydawania tego postanowienia, a w niniejszej sprawie wierzytelność z zajętego rachunku nie istniała w chwili wydania postanowienia NUS z 31 marca 2025 r., zatem postanowienie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

2.10. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, ze zm.).

4. Niezasadnie skarżąca argumentuje, że postanowienie NUS z 31 marca 2025 r. o określeniu jej - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokości nieprzekazanej kwoty zostało wydane bez podstawy prawnej.

Zgodnie bowiem z art. 79a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Stosownie natomiast do art. 79a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., została ukształtowana przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów, jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje na to sformułowanie "organy egzekucyjne uprawnione są". Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się bezpodstawnie od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia, o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. (wyroki NSA z: 26 stycznia 2012 r., II GSK 1515/10; 16 lutego 2022 r., I GSK 2245/18; powoływane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jedyną niezbędną przesłankę dopuszczalności określenia wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności stanowi stwierdzenie bezzasadności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności, natomiast przesłanka uprzedniego przeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter dodatkowy i fakultatywny, rzutujący jedynie na ocenę wykazania przez organ egzekucyjny wystąpienia przesłanki pierwszej (wyrok NSA z 26 maja 2022 r., III FSK 618/21).

Argument bezpośrednio neutralizujący tezę forsowaną przez skarżącą wynika z wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartej w wyroku z 13 marca 2024 r., III FSK 4580/21, w którym stwierdzono, że żaden przepis nie zawiera wprost zakazu wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, skierowanego do banku jako dłużnika zajętej wierzytelności. Zatem w sytuacji, w której dłużnikiem zajętej wierzytelności jest bank, wystarczające jest zebranie materiału dowodowego z uwzględnieniem przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., pozwalającego na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności do organu egzekucyjnego. Stanowisko takie zostało także wyrażone przez WSA w Warszawie w wyroku z 11 lutego 2021 r., III SA/Wa 1993/20, a Sąd orzekający w tej sprawie je podziela.

5. Również nieskuteczna okazała się argumentacja skarżącej zaprezentowana w związku z zarzutem, że postanowienie NUS z 31 marca 2025 r. o określeniu jej - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokości nieprzekazanej kwoty zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wierzytelność zobowiązanej, której przekazania domagał się organ egzekucyjny, w chwili wydania tego postanowienia nie istniała (punkty 6-8 uzasadnienia).

6.1. Sąd nie podziela stanowiska skarżącej co do braku możliwości zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. w sytuacji, w której na rachunku bankowym nie znajdowała się kwota określona postanowieniem, o którym mowa w tym przepisie (str. 6-8 skargi). Skarżąca w sposób nieuzasadniony przyjmuje, że z tego powodu należy uznać, iż w momencie wydawania przez NUS postanowienia z 31 marca 2025 r. wierzytelność zobowiązanej "nie istniała".

6.2. Jak bowiem zauważył - nawiązując do orzecznictwa sądów administracyjnych - NSA w wyroku z 21 kwietnia 2020 r., II FSK 34/20, dłużnik zajętej wierzytelności może skutecznie uchylić się od przekazania zajętej wierzytelności tylko w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, jak na przykład w sytuacji przedawnienia czy potrącenia wierzytelności. Ponownie należy zauważyć, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2 u.p.e.a.). Tak więc nie stanowi przeszkody do uznania, że doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego taka okoliczność, jak brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Przyjęcie odmiennego stanowiska w zakresie skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego, o którym mowa, prowadziłoby do nierównego traktowania podmiotów, u których doszło do zajęcia symbolicznej złotówki (co rodziłoby określonego rodzaju konsekwencje) i podmiotów, u których do takiego zajęcia nie doszło.

Sąd zauważa, że wykładnia art. 71a § 9 u.p.e.a. powinna być dokonywana z uwzględnieniem innych przepisów ustawy egzekucyjnej (wykładnia systemowa), w omawianym kontekście ze szczególnym uwzględnieniem art. 80 § 2 u.p.e.a. Interpretacja przepisów powinna sprowadzać się zatem do weryfikacji prawa organu egzekucyjnego do wydania postanowienia wobec dłużnika zajętej wierzytelności, dotyczącego określenia nieprzekazanej kwoty wierzytelności zdeponowanej na rachunku bankowym w momencie zajęcia, ale również kwot wpłacanych tam później.

Naruszenie przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązków w egzekucji wierzytelności pieniężnej rodzi jego odpowiedzialność, a podstawę tej odpowiedzialności stanowi wyłącznie zaistnienie okoliczności bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. Jest to ugruntowane stanowisko w orzecznictwie (por. wyroki NSA z: 23 kwietnia 2024 r., III FSK 195/22; 15 grudnia 2021 r., III FSK 216/21; 20 października 2016 r., II FSK 2831/14; 16 września 2016 r., II FSK 2287/14; 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06; 21 kwietna 2020 r., II FSK 34/20; 9 października 2019 r., II FSK 3436/17).

6.3. Zgodnie z nietrafnym stanowiskiem skarżącej, bez konsekwencji wynikających z art. 71a § 9 u.p.e.a., bank mógłby dowolnie, wbrew uznanemu zajęciu, rozdysponować zajęte środki pieniężne na rzecz innych niż organ egzekucyjny podmiotów, w tym na poczet własnych wierzytelności wobec posiadacza rachunku. Obecnie, gdy powszechne są usługi bankowości elektronicznej i błyskawicznego obrotu środkami pieniężnymi, wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia wobec banku w momencie, w którym zajęta wierzytelność znajdowałaby się nadal na zajętym rachunku bankowym, byłoby w większości przypadków niemożliwe. Czas na wydanie postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej wierzytelności (w tym zgromadzenie materiału dowodowego) jest znacznie dłuższy niż realizacja przelewu, wypłaty lub zapłaty na poczet innych należności. Organ egzekucyjny, wydając przedmiotowe postanowienie w danym dniu, nie ma wiedzy o tym, czy środki, które zajął, są w tym dniu jeszcze u dłużnika zajętej wierzytelności, czy zostały już przez niego przekazane podmiotowi trzeciemu. Tym samym regulacja z art. 71a § 9 u.p.e.a., gdyby stosować ją tak, jak postuluje to skarżąca, mogłaby być nieużyteczna, a nawet martwa, co z kolei pozostawałoby w sprzeczności z racjonalnością ustawodawcy.

6.4. Następną kwestię, którą należy w tym miejscu uwzględnić, stanowi specyfika przedmiotu, tj. wierzytelności pieniężnej. Jednostki pieniężne nie mogą być same w sobie przedmiotem obrotu, a jedynie wyrażają wartość świadczonych dóbr i usług. Stanowią zatem przedmiot niematerialny. Odrębnego rozpatrywania wymagają środki pieniężne gromadzone na rachunkach bankowych (art. 725 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny [Dz.U. z 2026 r. poz. 795, ze zm.]). Do banku składa się jednostki pieniężne, zawierając umowę na ich przechowanie i wypłacenie ich wartości (nominalnej) na żądanie. Przedmiotem stosunku prawnego jest pieniądz, ale nie jako rzecz w rozumieniu prawa rzeczowego, lecz wspomniany miernik wartości (System prawa prywatnego. Prawo cywilne. Część ogólna pod red. M. Safjana, wyd. CH Beck 2007, str. 1218, 1220). W związku z powyższym nie ma racji bytu twierdzenie o nieistnieniu zajętej wierzytelności, skoro przechowywane na rachunku pieniądze nie stanowią rzeczy, a wobec tego ich istnienie należałoby rozpatrywać jedynie w aspekcie wirtualnym.

6.5. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że wzywając bank do uiszczenia kwoty w sytuacji, w której kwota ta nie znajdowała się na rachunku banku, organ egzekucyjny wszedł w kompetencję sądu cywilnego rozstrzygającego sprawy, o których mowa art. 168c u.p.e.a. Przepisy art. 168c u.p.e.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. regulują uprawnienia dwóch różnych podmiotów. Pierwszy z nich dotyczy uprawnień wierzyciela, któremu umożliwia się dochodzenie szkody wyrządzonej mu przez dłużnika zajętej wierzytelności poprzez niewykonanie lub nienależyte wykonanie ciążących na nim obowiązków związanych z realizacją zajęcia egzekucyjnego lub zabezpieczającego. Z kolei drugi określa uprawnienia przysługujące w zaistniałej sytuacji organowi egzekucyjnemu. Przepis art. 168c u.p.e.a. reguluje kwestię odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności względem wierzyciela za szkodę spowodowaną wadliwym wykonaniem ciążących na nim obowiązków. Przepis ten w żaden sposób nie wyłącza ani nie modyfikuje możliwości stosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Zakres stosowania obu tych przepisów jest bowiem rozłączny.

6.6. Sąd podziela zatem stanowisko organu, że w rozpatrywanej sprawie wskazywany przez skarżącą brak środków na rachunku bankowym zobowiązanej, a nawet debet (o czym będzie mowa poniżej), stanowi jedynie okoliczność faktyczną, która nie może być utożsamiana z nieistnieniem wierzytelności.

7.1. Nietrafne są bowiem wywody skargi dowodzące, że organ egzekucyjny błędnie nie stwierdził, iż zajęcie rachunku bankowego obejmuje wyłącznie dodatnią stronę rachunku (aktywa), zaś wyłączone jest zajęcie w zakresie dotyczącym pasywów. W konsekwencji - zdaniem skarżącej - jeżeli przedmiotem zajęcia jest wierzytelność z rachunku bankowego, na którym został ustanowiony limit kredytowy, to zajęcie rachunku bankowego nie może obejmować wierzytelności z tytułu kredytu udzielonego posiadaczowi rachunku przez bank. Skarżąca w związku z tym wskazała, że w niniejszej sprawie zobowiązanej nie przysługiwała wobec banku wierzytelność o zwrot środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ponieważ na rachunku tym przez cały czas notowano saldo ujemne (str. 11-15 skargi).

Ta problematyka została już rozstrzygnięta w orzecznictwie, a Sąd orzekający w tej sprawie podziela wyrażane tam stanowisko.

7.2. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:

1) przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;

3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.

Jak stanowi art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne:

1) których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia;

2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia. Warto też zwrócić uwagę, że analogiczną regulację zawiera art. 890 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 468, ze zm.; dalej: k.p.c.). Zgodnie z tym przepisem, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zakazie wypłat z tego rachunku i obejmuje również kwoty: 1) których nie było na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia; 2) które zostały wpłacone na inny rachunek, otwarty po dokonaniu zajęcia.

NSA w wyroku z 20 stycznia 2026 r., III FSK 1040/25, odwołując się zarówno do wykładni językowej, jak i funkcjonalnej art. 80 § 1 pkt 1 u.p.e.a., wskazał, że istotą zajęcia rachunku bankowego jest pozbawienie zobowiązanego możliwości rozporządzania zajętą wierzytelnością oraz wejście organu egzekucyjnego, w granicach określonych tytułem wykonawczym, w jego prawa względem banku. Taka wykładnia znajduje bowiem jednoznaczne oparcie w definicji legalnej zajęcia egzekucyjnego zawartej w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. Od chwili zajęcia wierzytelności pieniężnych zobowiązanego, co następuje z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, już nie zobowiązany, lecz organ egzekucyjny może rozporządzać wierzytelnościami. Efektem zajęcia wierzytelności jest wejście przez organ egzekucyjny w prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego (tj. wierzytelnością zobowiązanego do banku) w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a co się z tym wiąże - utrata prawa do rozporządzania wierzytelnością przez zobowiązanego. Zajęcie rachunku wywiera taki skutek, że bank nie może wypłacić środków zobowiązanemu, zaś zobowiązany nie może żądać od banku ich wypłaty, a zatem zobowiązany traci możliwość swobodnego korzystania z rachunku.

7.3. Wbrew stanowisku skarżącej, egzekucja z rachunku bankowego obejmuje wszystkie środki znajdujące się na rachunku w chwili zajęcia, a także wszystkie środki, które zostaną na ten rachunek wpłacone po dokonanym zajęciu - do wysokości zajęcia. Jak już zostało wyjaśnione, z chwilą otrzymania zawiadomienia o zajęciu rachunku, bank ma obowiązek przekazania wszystkich tych środków organowi egzekucyjnemu, chyba że zajdzie przeszkoda do ich przekazania. Co do zasady, bank nie ma zatem możliwości zaliczenia środków na koncie klienta w pierwszej kolejności na spłatę kredytu, ujemnego salda, na należne mu opłaty i prowizje czy też na jakiekolwiek inne zobowiązania posiadacza rachunku wobec banku. Jeśli bank podjął takie działania, to naruszył nałożone na niego obowiązki wynikające z przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a. Bez znaczenia pozostaje przy tym, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, jaki był stan zajętego rachunku bankowego dłużnika - czy wykazywał saldo dodatnie, czy też ujemne (tzw. debet). Po dokonanym skutecznie zajęciu rachunku bankowego obowiązkiem banku, co do zasady, jest przekazywanie wszystkich środków jakie wpływają na ten rachunek na rzecz organu egzekucyjnego bez względu na to, czy wpływy te zmniejszają debet, czyli dług posiadacza rachunku wobec banku.

Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 21 maja 2018 r., I ACa 571/17 (Lex nr 2514662), prezentowany w sprawie pogląd skarżącej, że przepisy prawa, przewidując prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego, pozwalają jedynie na zajęcie dodatniej strony rachunku, a już nie należności, których wpłacenie ma pomniejszyć debet, co miałoby oznaczać, że kwot wpłaconych na konto debetowe nie można zająć dopóki nie będzie na rachunku bankowym dodatniego salda - nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Ponadto, jak trafnie wskazał organ, stanowiłoby to nieuzasadnione uprzywilejowanie banku w stosunku do innych wierzycieli prowadzących egzekucję z rachunku bankowego. W przypadku istnienia salda debetowego na rachunku, bank staje się wierzycielem posiadacza tego rachunku i nie występują żadne podstawy prawne pozwalające na przyjęcie, że posiada on pierwszeństwo w zaspokojeniu swych wierzytelności przed wierzytelnościami innych wierzycieli, którzy w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wszczęli egzekucję z rachunku bankowego dłużnika.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się jednolicie, że "Po dokonanym skutecznie zajęciu rachunku bankowego obowiązkiem banku jest przekazywanie wszystkich środków, jakie wpływają na ten rachunek, na rzecz organu egzekucyjnego, tj. komornika, bez względu na to, czy wpływy te zmniejszają debet, czyli dług posiadacza rachunku wobec banku" (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 lutego 2013 r., V ACa 1044/12, Lex nr 1321924), czy też, że "Zajęcie rachunku bankowego dłużnika ma także ten skutek, że obejmuje kwoty, których nie było na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po jego dokonaniu. Wszystkie środki (kwoty, jak je nazywa ustawodawca), które wpłyną na rachunek po tej dacie, są objęte zajęciem i nie mogą, po pierwsze, być przejęte przez bank na zaspokojenie swoich wierzytelności posiadanych w stosunku do dłużnika, a po drugie, powinny być niezwłocznie przekazane komornikowi prowadzącemu egzekucję" (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 30 stycznia 2019 r., I AGa 257/18, Lex nr 2736580). Pogląd ten został wyrażony również w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 10 maja 2022 r., I AGa 363/21 (Lex nr 3779980), w którym podkreślono, że wskazany tryb postępowania banku nie zmienia się w zależności od prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie k.p.c. (art. 889-890) czy też u.p.e.a. (art. 80), a ponadto w wyrokach: Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 20 marca 2018 r., I AGa 108/18 (Lex nr 2679025), Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 kwietnia 2021 r., V AGa 394/20 (Lex nr 3615639), Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 29 września 2020 r., XII C 1182/19 (Lex nr 3116268), czy Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 kwietnia 2001 r., I ACa 1367/00 (Lex nr 54092), w którym wskazano, że zakaz wypłat dotyczy również i tych kwot, które w ocenie banku nie należą się posiadaczowi rachunku, bo jeżeli, zdaniem banku, środki pieniężne, które wpłynęły na rachunek egzekwowanego dłużnika należały się bankowi, jako należne mu świadczenie z umowy o kredyt, to - przyjmując, iż w tym wypadku bank jest nie dłużnikiem, lecz wierzycielem zajętej wierzytelności - powinien był skorzystać z innych środków prawnych.

8.1. Odniesienie się do ostatniego zbioru argumentów zawartych w skardze - opartego na nienależytym przeprowadzeniu przez organ egzekucyjny postępowania dowodowego przed wydaniem postanowienia z 31 marca 2025 r., wobec którego skierowane zostało żądanie stwierdzenia nieważności (str. 9-10 skargi) - wymaga uprzedniego poczynienia uwag o charakterze ogólnym.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych i postanowień dotkniętych najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, istotą którego jest jedynie ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., względnie w art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2026 r. poz. 622, ze zm.; dalej: o.p.). Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy w jej całokształcie (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., I GSK 123/12).

Kluczowe w realiach tej sprawy i w odniesieniu do omawianej teraz argumentacji skarżącej wydaje się spostrzeżenie, że w postępowaniu "nieważnościowym" nie dokonuje się uzupełniających ustaleń faktycznych w stosunku do postępowania zwyczajnego. W tym postępowaniu organ ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości zastosowania prawa.

Wadliwości dotyczące ustalenia stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego w postępowaniu zwyczajnym mogą być usuwane w drodze kontroli instancyjnej, a nie w trybie nadzwyczajnym w ramach przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (wyrok NSA z 26 sierpnia 2021 r., I OSK 424/21).

Wyjątkowo usunięcie zaistniałych wad postępowania wyjaśniającego może odbywać się w postępowaniu nadzwyczajnym, ale w postaci wznowienia postępowania, w szczególności w sytuacji wyjścia na jaw istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (por. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 240 § 1 pkt 5 o.p.).

Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji mają charakter materialnoprawny i tkwią w samej decyzji, a nie jak w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym wznowienia postępowania, gdzie przyczyny wznowienia dotyczą postępowania poprzedzającego wydanie decyzji administracyjnej. Nie można powoływać się w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawy wznowienia postępowania. Nie jest też dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji (wyroki NSA z: 4 grudnia 2024 r., I OSK 1892/21; 10 lutego 2023 r., I OSK 1847/20).

8.2. W tej sprawie skarżąca dowodzi, że organ egzekucyjny, wydając na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. postanowienie z 31 marca 2025 r., dopuścił się rażącego naruszenia prawa, ponieważ "nie sprawdził zaksięgowania kwot 494.000,00 zł oraz 1455,40 zł na rachunku bankowym A.L., a następnie bezpodstawnie uznał, że Bank powinien te kwoty przekazać do organu egzekucyjnego", a gdyby przeprowadził prawidłowo postępowanie dowodowe i sprawdził genezę powyższych zapisów na rachunku, to uzyskałby informację, że kwoty nie są faktycznym wpływem na konto podlegającym zajęciu (str. 9-10 skargi). Po drugie, skarżąca wskazuje, że nie miała również obowiązku przekazania do organu egzekucyjnego kwoty 85.962,55 zł, ponieważ, zgodnie z art. 81 § 4 u.p.e.a., nie obejmował jej zakaz wypłat bez zgody organu egzekucyjnego, gdyż była ona przeznaczona na bieżące wynagrodzenia na pracę (str. 10 skargi).

8.3. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że weryfikacja tych okoliczności faktycznych powinna nastąpić w pierwszym rzędzie w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzanym w ramach postępowania zwyczajnego. Oznacza to, że skarżąca powinna te argumenty podnosić np. w zażaleniu. To w tym trybie sprawa podlega ponownemu rozpoznaniu przez organ drugiej instancji w pełnym jej spektrum. Tyle tylko, że skarżąca zażalenie wniosła po terminie, a jej wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony.

Jak wyżej wspomniano, trybem nadzwyczajnym, którego celem jest stworzenie prawnej możliwości (w pewnym zakresie) przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana ostateczna decyzja (postanowienie), jest wznowienie postępowania. Co więcej, jak wyjaśnił NSA w uchwale z 13 października 2025 r., II FPS 3/25, dotyczącej wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 o.p., zawierającego regulację analogiczną do art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, za przesłankę wznowienia postępowania na wniosek strony mogą być uznane nowe okoliczności lub nowe dowody, które były znane stronie w trakcie prowadzonego postępowania podatkowego, ale strona ich nie powołała.

Jednak skarżąca skorzystała z innej instytucji prawnej, składając wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 31 marca 2025 r.

W związku z tym Sąd ponownie podkreśla, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) mają charakter materialnoprawny i tkwią w samej decyzji, a nie jak w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym wznowienia postępowania, gdzie przyczyny wznowienia dotyczą postępowania poprzedzającego wydanie decyzji administracyjnej. Nie można powoływać się w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawy wznowienia postępowania. Nie jest też dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji (wyroki NSA z: 4 grudnia 2024 r., I OSK 1892/21; 10 lutego 2023 r., I OSK 1847/20).

8.4. Owszem, Sąd ma w polu widzenia, że można mówić o rażącym naruszeniu przepisów proceduralnych wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, zostały zastosowane nieprawidłowo albo w ogóle nie były zastosowane. Tak w doktrynie, jak i orzecznictwie utarty jest już pogląd, że rażące naruszenie prawa powinno przybrać postać ustalenia dyrektywy postępowania w sposób ewidentnie i jaskrawo sprzeczny z jednoznaczną i niepodlegającą wariantowej interpretacji treścią przepisu prawa. Przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie wówczas, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W odniesieniu do tych przepisów można by zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, zostały zastosowane nieprawidłowo albo w ogóle nie byłyby zastosowane (wyrok NSA z 25 maja 2020 r., I GSK 1711/19).

Rzecz jednak w tym, że skarżąca nawet nie wymienia w skardze przepisów procesowych, które naruszył organ egzekucyjny, wydając postanowienie z 31 marca 2025 r. i wadliwie przeprowadzając postępowanie dowodowe, nie mówiąc o wykazaniu, że naruszenie to miało charakter rażący, czyli ewidentny, jaskrawo sprzeczny z jednoznaczną treścią przepisu prawa, i ponadto przełożyło się bezpośrednio na treść tego postanowienia i w niej tkwi (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14).

Sąd z urzędu takich znamion nie dostrzega.

Po zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego (15 listopada 2024 r.), a przed wydaniem postanowienia z 31 marca 2025 r., organ egzekucyjny kilkukrotnie korespondował z bankiem w celu ustalenia stanu faktycznego. Po uzyskaniu informacji od skarżącej, że bank nie może zrealizować zajęcia z uwagi na brak środków, pismem z 12 grudnia 2024 r. NUS zwrócił uwagę skarżącej, że z zestawienia obrotu na rachunku zobowiązanej wynika, iż były przez nią dokonywane wpłaty i wypłaty, zaś analiza historii rachunku wskazuje, że zobowiązana korzysta ze środków zgromadzonych na rachunku, a z analizy obrotów wynika, iż pomimo wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy saldo ujemne się nie zmniejsza.

Skarżąca, pismem z 19 grudnia 2024 r., oświadczyła, że podtrzymuje informację, iż zobowiązana posiada otwarty limit w rachunku i pomimo wpływów saldo rachunku pozostawało ujemne, a zatem nie było do przekazania żadnych środków. Skarżąca dodała, że środki mogłyby zostać przekazane organowi egzekucyjnemu, gdyby saldo na rachunku zobowiązanej było dodatnie, a takiego nie było, oraz że zobowiązana korzystała ze środków w ramach limitu kredytowego. Ponadto przy pismach z 11 lutego 2025 r. skarżąca przekazała NUS historię z rachunków bankowych zobowiązanej.

W tym stanie rzeczy Sąd zauważa, że organ egzekucyjny przed wydaniem postanowienia zrealizował swoje obowiązki. W szczególności wraz z doręczeniem (15 listopada 2024 r.) bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zawarł w tym dokumencie informacje realizujące pouczenie, m.in. o treści art. 80 i 81 u.p.e.a.

Dotyczy to w szczególności zakomunikowania skarżącej, że jest zobowiązana, nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu, do zawiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty (art. 80 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), jak również tego, że wynikający z zajęcia zakaz wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy należności, o których mowa w arat. 81 § 4 i 5 u.p.e.a.).

Tymczasem skarżąca koncentrowała się na forsowaniu błędnego stanowiska (por. pkt 7.1 - 7.3. uzasadnienia), że pomimo wpłat przez zobowiązaną saldo na jej rachunku pozostawało ujemne, a zatem nie było do przekazania żadnych środków. To właśnie wówczas był czas, aby skarżąca wyjaśniła organowi egzekucyjnemu, że - jak to czyni teraz w skardze - określone kwoty są "tylko technicznym zapisem księgowym wynikającym z wypowiedzenia przez bank A.L. umowy limitu w rachunku bieżącym i skierowaniu ww. kwot zadłużenia przez Bank do windykacji", względnie, że nie ma obowiązku przekazania danych kwot, ponieważ były one przeznaczone na bieżące wynagrodzenia na pracę. Skoro zdarzenia stanowiące podstawę do takich argumentów miały zaistnieć 3 i 9 grudnia 2024 r., a nawet 18 listopada 2024 r., to bank dysponował czasem, aby pomiędzy datą zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (15 listopada 2024 r.) a wydaniem kwestionowanego postanowienia na podstawie art., 71a § 9 u.p.e.a. (31 marca 2025 r.) takie wyjaśnienia przedstawić.

W tym stanie rzeczy Sąd z urzędu (bo skarżąca ich nie konkretyzuje) nie dostrzega naruszenia, tym bardziej naruszenia rażącego, przez organ egzekucyjny przepisów postępowania, które mogłoby determinować konieczność stwierdzenia nieważności jego postanowienia z 31 marca 2025 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

9. Z tych wszystkich powodów skarga została oddalona.