Spółka chciała umorzenia egzekucji VAT, bo decyzji nie doręczono

Postanowieniem z 12 marca 2026 r. znak: 1201-IEE.7113.1.13.2026.11.KJ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej: Dyrektor) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza (dalej: Naczelnik) z 11 grudnia 2025 r. nr 1208-SEE.7113.998.2025.2 odmawiające A. Sp. z o.o. (dalej: Spółka) umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Naczelnik jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego wierzyciela - Naczelnika Małopolskiego Urzędu Skarbowego w Krakowie nr: 605.219. Tytuł obejmuje zaległości składkowe w podatku od towarów i usług za 03 i 06.2012 r. w kwocie 165.002,00 zł należności głównej, do której należy doliczyć odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne. Tytuł wykonawczy doręczono Spółce 22 marca 2016 r.

Spółka pismem z 27 sierpnia 2025 r. złożyła do wierzyciela wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług za lata 2012 – 2014. Na skutek utraty przez ww. organ statusu organu egzekucyjnego wniosek został przekazany do właściwego organu egzekucyjnego. Jednocześnie wierzyciel, stwierdził brak przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz poinformował, że obecnie egzekucja prowadzona jest wyłącznie w zakresie należności z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. Pozostałe postępowania egzekucyjne prowadzone wobec Spółki zostały umorzone z uwagi na bezskuteczność egzekucji.

Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia Dyrektora, w stosunku do zobowiązania w podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. objętego tytułem wykonawczym nr 605.2019, bieg terminu przedawnienia został przerwany z powodu zajęcia rachunku bankowego oraz wszczęcia przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Krakowie 20 grudnia 2016 r. postępowania karno-skarbowego w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2012 r. do sierpnia 2014 r. Zawiadomienie organu egzekucyjnego o wszczęciu postępowania karno-skarbowego, zostało doręczone Spółce 17 lutego 2017 r.

Dyrektor wskazał, że zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2026 r. poz. 268 ze zm. – dalej: u.p.e.a.) organ egzekucyjny bada wyłącznie dopuszczalność prowadzenia egzekucji na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego, a nie prawidłowość ani treść decyzji będącej podstawą tego tytułu. Tymczasem argumentacja Spółki dotycząca nieprawidłowego doręczenia decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, a w konsekwencji twierdzenie o przedawnieniu zobowiązań podatkowych za wskazane okresy rozliczeniowe, odnosi się do okoliczności poprzedzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego, tj. do etapu postępowania podatkowego zakończonego wydaniem decyzji określających zobowiązanie podatkowe. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nie służy ponownemu badaniu prawidłowości rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniu podatkowym ani weryfikacji prawidłowości doręczenia decyzji będących źródłem obowiązku. Dyrektor podkreślił, że organ egzekucyjny związany jest treścią tytułu wykonawczego i nie jest uprawniony do badania zasadności oraz prawidłowości aktu administracyjnego stanowiącego podstawę powstania egzekwowanego obowiązku. W konsekwencji Dyrektor uznał, że zarzuty odnoszące się do wadliwości doręczenia decyzji podatkowych oraz wynikającego z tego – zdaniem Spółki, przedawnienia zobowiązań podatkowych, dotyczą istnienia i wymagalności obowiązku wynikającego z tych decyzji, a zatem pozostają poza zakresem kognicji organów prowadzących postępowanie egzekucyjne.

Spółka w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzuciła niewłaściwe zastosowanie przepisów:

1/ art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a (odpowiednio art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r), w związku z brakiem zastosowania przez organ kontroli skarbowej oraz organ podatkowy art. 138m ustawy z dnia 23 grudnia 2024 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 - dalej: O.p.) a także w związku z niewłaściwym zastosowaniem art. 150 § 1 pkt 1 O.p. poprzez umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo wystąpienia obligatoryjnej przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej:

2/ art. 29 § 1, w związku z art. 59 § 1 pkt 1) u.p.e.a. (odpowiednio art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r.] poprzez nieuprawnione przyjęcie, że brak obowiązku badania zasadności egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny wyklucza merytoryczne rozpoznanie zasadności wystąpienia obligatoryjnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (odpowiednio art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r.);

3/ art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2025 r. poz. 869) poprzez nieuprawnione przyjęcie, że wpisy rejestru korzystają z domniemania prawdziwości, pomimo istnienia dowodów, o których mowa w art. 76 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 1691 – dalej: k.p.a.), obalających ww. domniemanie;

4/ art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, a także podjęcie rozstrzygnięcia bez poszanowania przepisów prawa regulujących postępowanie administracyjne w przedmiocie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji;

5/ art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez pominięcie w toku postępowania administracyjnego dowodów, którym ustawa nadaje moc szczególną;

6/ art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady zaufania obywatela do organów państwa;

7/ art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez wydanie aktu administracyjnego bez wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ załatwiając sprawę administracyjną, tj. o treści godzącej w zasadę przekonania;

8/ art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez brak oceny faktycznej i prawnej powołanego przez stronę skarżącą materiału dowodowego oraz przepisów prawa wyrażającą się wydaniem rozstrzygnięcia sprzecznego z treścią dowodów i przepisów prawa powołanych przez stronę w toku postępowania administracyjnego;

9/ art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez brak przeprowadzenia dowodów z przesłuchań świadków, pomimo wniosku dowodowego Spółki, w sytuacji gdy art. 75 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracyjny obowiązek przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka, jeśli dowód ten może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczny z prawem;

10/ art. 124 § 1 pkt 4, art. 124 § 2, art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a poprzez brak powołania w zaskarżonym postanowieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazującej - na domniemywaną przez organ - bezzasadność żądań strony i w konsekwencji także brak jej wyjaśnienia, jak również brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, pomimo że Spółka w toku postępowania administracyjnego w sposób precyzyjny i obszerny przedstawiła przepisy prawa oraz dowody uzasadniające konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika i zasądzenie kosztów procesowych według norm prawem przepisanych.

Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2027 ze zm. – dalej: u.z.u.p.e.a.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Postępowanie egzekucyjne wobec Spółki zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2016 r. i doręczonych Spółce 3 listopada 2016 r., wobec tego zastosowanie znajdą regulacje prawne obowiązujące przed zmianą. Analizując treść argumentacji Spółki oraz powołaną przez nią argumentację, uznać należy, że rozważana powinna być podstawa umorzenia określona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w wersji obowiązującej przed nowelizacją wprowadzoną przepisami u.z.u.p.e.a. Tak też zostało to doprecyzowane w złożonej skardze i w istocie argumentacja Dyrektora również odnosi się do przypadku określonego w tym przepisie.

Jak wynikało z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Zdaniem Spółki obowiązek określony w tytule wykonawczym nie może być wykonywany, gdyż decyzja administracyjna, stanowiąca podstawę tego obowiązku nie została doręczona Spółce, czyli nie weszła do obrotu prawnego. Dodatkowo powołano się na przedawnienie dochodzonego zobowiązania, gdyż nie doszło do skutecznego jego zawieszenia lub przerwania.

Sporną kwestią na etapie rozpatrywania skargi w niniejszym postępowaniu, jest odpowiedź na pytanie, czy organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego, powinien w ramach ustalania wystąpienia przesłanki umorzenia postępowania powołanej w niniejszej sprawie, dokonać badania, czy decyzja stanowiąca podstawę obowiązku została doręczona i tym samym, czy weszła do obrotu prawnego i można na jej podstawie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku Dyrektora, możliwość taka istnieje. W tym zakresie Sąd podziela argumentację zaprezentowaną w wyroku NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 2963/21 (powoływane orzeczenia dostępne są na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl) i wykorzysta ją w dalszej części uzasadnienia. Wskazać w związku z tym należy, że badając, czy decyzja weszła do obrotu prawnego, organ egzekucyjny w żadnym zakresie nie bada zasadności czy wymagalności obowiązku objętego tą decyzją, a jedynie ocenia, czy obowiązek wskazany w tytule egzekucyjnym istnieje w sensie prawnym; zatem ustalenie, czy decyzja została prawidłowo doręczona, nie prowadzi do podważenia określonego nią obowiązku, a jedynie ma na celu sprawdzenie, czy obowiązek ten istnieje. Badanie istnienia egzekwowanego obowiązku we wskazanym zakresie nie oznacza wprowadzenia dodatkowego, nadzwyczajnego trybu weryfikowania decyzji ostatecznych, jako że przedmiotem badania jest tylko formalna kwestia skuteczności doręczenia decyzji, a nie zawarte w niej rozstrzygnięcie.

Badanie zasadności wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego związanego z brakiem wymagalności obowiązku może obejmować także badanie skuteczności wejścia do obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a więc również badanie prawidłowości doręczenia tej decyzji (por.: wyrok NSA z 2 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 556/21 – wydanego wprawdzie w związku z wystawieniem zarządzenia zabezpieczającego, lecz tezy którego mogą zostać odniesione do postępowania egzekucyjnego). W wyroku z 3 sierpnia 2021 r., sygn. akt III FSK 92/21, NSA uznał, że pogląd, iż w ramach postępowania egzekucyjnego może być także weryfikowana prawidłowość doręczenia decyzji stanowiącej podstawę prawną egzekwowanego obowiązku oraz postanowienia kreującego jego wymagalność, również znajduje aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności, istotą omawianej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zbadania, czy egzekucja zasadnie jest prowadzona, a więc, czy egzekwowany obowiązek w dacie wszczęcia egzekucji istniał i był wymagalny.

Badanie skuteczności doręczenia aktów kreujących bądź stwierdzających istnienie i wymagalność tego obowiązku jest więc niezbędnym elementem rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego i nie oznacza badania sprawy podatkowej, jako że sprawdzenie doręczeń ma charakter czynności materialno-technicznej. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2022 r., sygn. akt III FSK 4778/21, mogą zaistnieć sytuacje, gdy w zakresie badania dopuszczalności egzekucji mieścić się będą ustalenia dotyczące doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wykonania obowiązku.

Wobec powyższego za niezasadne uznać należy stanowisko Dyrektora, który powołując się na art. 29 § 1 u.p.e.a. uznał, że nie jest uprawniony do zbadania, czy decyzja stanowiąca podstawę prowadzenia egzekucji weszła do obrotu prawnego.

Tożsame uwagi odnieść należy do kwestii związanych z wystąpieniem przesłanek zawieszenia bądź przerwania biegu terminu przedawnienia, jeżeli wystąpienia takich zdarzeń uzależnione jest od prawidłowości doręczenia określonego aktu.

Błędnie powołując się na dyspozycję wynikającą z art. 29 § 1 u.p.e.a., nie dokonano na etapie postępowania egzekucyjnego żadnych czynności, zmierzających do ustalenia prawidłowości doręczenia. W tym kontekście wskazać należy, że rolą sądu administracyjnego jest kontrola zgodności z prawem działań lub zaniechań organów administracji publicznych, nie zaś ich zastępowania w realizacji powierzonych im zadań. Z tego powodu Sąd nie może na etapie rozpatrywania skargi przesądzić, czy stanowisko Spółki w zakresie niewymagalności obowiązku jest uzasadnione. Zastąpiłby bowiem w tym zakresie Dyrektora, którego postanowienie jest przedmiotem kontroli wywołanej wniesieniem skargi i który w żaden sposób okoliczności tej nie badał.

Na zakończenie Sąd wskazuje, że nie podziela stanowiska Spółki, która twierdzi, iż istnieje możliwość umorzenia postępowań egzekucyjnych, które zostały zakończone postanowieniem o umorzeniu z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Brak jest bowiem podstaw do umorzenia postępowań, które się nie toczą. Nie ma również podstaw prawnych, aby zmienić podstawę prawną umorzenia tych postępowań.

Z tych wszystkich powodów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie. Biorąc pod uwagę, że postanowienie Naczelnika dotknięte jest tożsamymi uchybieniami, zostało ono uchylone w oparciu o dyspozycję wynikającą z art. 135 p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu Naczelnik dokonana zbadania, czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i w konsekwencji możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku odpowiedzi pozytywnej, konieczne będzie zbadanie, czy doszło do skutecznego zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia w kontekście zawiadomienia Spółki o czynnościach mających wpływ na te zdarzenia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzone koszty składa się wpis w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika Spółki (480 zł) o wysokości którego orzeczono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2026 r. poz. 215) oraz oplata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).