Zawieszona firma nie wystarczyła do umorzenia składek ZUS. Sąd oddalił skargę

Przedmiotem skargi M. G. (dalej: skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 4 maja 2026 r. nr UP-309/2026 utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 18 marca 2026 r. nr 553/2026 w przedmiocie omowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność, będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł.

Jak wynika z akt sprawy skarżący pismem z 15 grudnia 2025 r. (data wpływu do ZUS 15 grudnia 2025 r.) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i finansowej, która nie pozwala mu na spłatę jakichkolwiek zobowiązań.

Poinformował że od dłuższego czasu pozostaje bezrobotny, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w R.. Podkreślił, że nie posiada żadnych środków na utrzymanie ani na spłatę zobowiązań. Wskazał, że w stosunku do jego osoby prowadzone są liczne egzekucje o charakterze priorytetowym (urząd skarbowy, alimenty). Nadmienił, że dwukrotnie ubiegał się o ulgę w spłacie zaległości, jednak z powodu pogłębiającej się trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków na spłatę, nie był w stanie dotrzymać zawartych umów ratalnych.

Do wniosku dołączył oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym wskazując, że

-od czerwca 2012 r. jest rozwiedziony,

-jest mikroprzedsiębiorcą,

-w latach 2023-2025 z prowadzonej działalności gospodarczej przy przychodach w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł uzyskał dochody w wysokości [...] zł, [...] zł i [...] zł,

-nie pracuje zarobkowo, nie otrzymuje świadczeń emerytalno-rentowych i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,

nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy,

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

-ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów leczenia – [...] zł oraz innych –[...]zł,

-posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, zaciągniętych kredytów-[...] zł z ratą [...] zł miesięcznie oraz alimentacyjne [...] zł z ratą [...] zł miesięcznie, których nie spłaca i są dochodzone w trybie egzekucji komorniczej,

-nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, praw majątkowych i wierzytelności,

-podmiot nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym,

29 grudnia 2025 r. ZUS skierował do wnioskodawcy wezwanie o dostarczenie dokumentów dotyczących pomocy publicznej de minimis oraz innych dokumentów uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca uzupełnił dokumentację w sprawie i podtrzymał zakres żądania. Wskazał, że od dłuższego czasu pozostaje bez stałego źródła dochodu, nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych ruchomości (w tym pojazdów), oszczędności ani innych praw majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Do pisma dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej oraz dokumenty do pomocy publicznej.

ZUS decyzją z 18 marca 2025 r., działając na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 - dalej: u.s.u.s) oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 2003 r.":

1. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: od września 2022 r. do grudnia 2022 r., od czerwca 2023 r. do kwietnia 2024 r., od lipca 2024 r. do listopada 2024 r., od marca 2025 r. do października 2025 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: -składek-[...]zł,

-odsetek liczonych na 18 grudnia 2025 r. – [...] zł,

- kosztów upomnienia – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: od września 2022 r. do kwietnia 2024 r., od lipca 2024 r. do stycznia 2025 r., od marca 2025 r. do października 2025 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek –[...] zł,

-odsetek liczonych na 18 grudnia 2025 r. – [...] zł,

- kosztów upomnienia – [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: od listopada 2022 r. do grudnia 2022 r., od maja 2023 r. do kwietnia 2024 r., od lipca 2024 r. do listopada 2024 r., od marca 2025 r. do października 2025 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek-[...] zł,

-kosztów upomnienia – [...] zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s

Ponadto uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku na podstawie przesłanek umorzenia wynikających z rozporządzenia z 2003 r.

Organ stwierdził, że natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym i naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Organ wskazał, że wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej, zawiesił działalność gospodarczą, co oznacza, że zamierza ją wznowić, ponadto, jak sam wskazał, aktywnie poszukuje zatrudnienie na portalu Pracuj.pl oraz za pośrednictwem Urzędu Pracy.

Wnioskodawca nie zgodził się z rozstrzygnięciem ZUS z 18 marca 2026 r. i złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) oraz błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na zignorowaniu zbiegu egzekucji, systemowych barier na rynku pracy oraz ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych.

W ocenie skarżącego ZUS nie podjął rzetelnych kroków w celu ustalenia rzeczywistej skali jego zadłużenia u wierzycieli priorytetowych. Skarżący podkreślił, że organ rentowy opiera odmowę na teoretycznym założeniu, że w przyszłości podejmie pracę i spłaci dług, jednak ignoruje, że ciążą na nim zobowiązania o bezwzględnym priorytecie zaspokojenia: egzekucja alimentacyjna na [...] (sygn. akt ...) na kwotę ok. [...] zł oraz aktywne tytuły wykonawcze z Urzędu Skarbowego, łączna suma długów priorytetowych przekracza [...] zł i każdego dnia generuje nowe odsetki. Zaznaczył, że w przypadku umowy o pracę komornik z tytułu alimentów potrąci 60% wynagrodzenia, nie chroniąc nawet pensji minimalnej, a za resztę nie ma możliwości opłacenia czynszu, wyżywienia (minimum egzystencji) i rat ZUS. Z kolei w przypadku działalności gospodarczej (B2B), a na taką formę współpracy masowo naciskają obecnie pracodawcy - założenie działalności oznacza 100% zajęcie wpływów na rachunek firmowy przez organ egzekucyjny, co natychmiast prowadzi do bankructwa. Zdaniem skarżącego w takiej sytuacji ZUS nie odzyska żadnych środków, ponieważ każda wypracowana kwota zostanie w całości pochłonięta przez wierzycieli uprzywilejowanych.

Skarżący wskazał, że posiada wykształcenie średnie, a doświadczenie (sektor finansowy i motoryzacyjny) zderza się obecnie z automatyzacją (Al) oraz polityką zatrudniania niemal wyłącznie osób do 26. roku życia (tańszych dzięki zwolnieniom z PIT i preferencyjnym składkom ZUS). Zdaniem skarżącego, specyfika [...] rynku pracy faworyzuje wyłącznie pracowników z wyższym wykształceniem technicznym lub tanią siłę roboczą. Podkreślił, że nie uchyla się od pracy, posiada status osoby bezrobotnej i aktywnie poszukuje zatrudnienia, czego dowodzi załączony raport z portalu Pracuj.pl. Poinformował, że chciałby podnieść kwalifikacje, jednak komercyjne szkolenia są poza jego zasięgiem finansowym, a darmowe kursy z Urzędu Pracy są obecnie ograniczone brakiem środków publicznych na aktywizację.

Po rozpatrzeniu wniosku ZUS decyzją z dnia 4 maja 2026 r. nr UP- 309/2026 utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z 18 marca 2026 r. wydane w pierwszej instancji.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Następnie organ wymienił przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i wyjaśnił z jakich powodów nie można uznać, że wystąpił w stosunku do skarżącego którykolwiek z tych przypadków.

W szczególności wskazał, że wobec skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej 17 października 2025 r, co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził majątku z którego można prowadzić egzekucję. Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi przymusowe dochodzenie należności od kwietnia 2024 r. z rachunków bankowych skarżącego a zatem istnieje zatem możliwość wyegzekwowania zaległości.

Organ podkreślił, że skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego źródła dochodów i ponosi stałe, miesięczne wydatki z tytułu miesięcznych opłat [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów leczenia [...] zł oraz innych [...] zł nie wskazał jednak źródła finansowania tych wydatków. Jednocześnie zaznaczył, że nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.

W toku postępowania skarżący nie podnosił argumentu złego stanu zdrowia lub konieczności sprawowania opieki nas chorym członkiem rodziny.

Zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza nie została zakończona, ale zawieszona i według oświadczenia generowała ona dochody. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że skarżący w latach 2023-2025 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przy przychodach w wysokości odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł uzyskał dochody w wysokości [...] zł, [...] zł i [...] zł.

ZUS stwierdził, że skarżący jest wieku aktywności zawodowej (ma 45 lat) i w toku postępowania nie dowiódł, że sytuacja zdrowotna pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów, w tym na utrzymanie i spłatę zaległości składkowych.

Z akt sprawy wynika, że aktywnie poszukiwał zatrudnienia na portalu Pracuj.pl. oraz także za pośrednictwem Urzędu Pracy. Od 7 marca 2026 r. odbywa szkolenie, staż lub przygotowanie zawodowe, za które otrzymuje stypendium.

W ocenie ZUS umorzenie należności z tytułu składek w okoliczność niniejszej sprawy byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Wnioskodawca zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skargi zarzucił naruszenie:

- przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 KPA, poprzez pobieżną, wybiórczą i skrajnie nielogiczną ocenę zebranego materiału dowodowego, polegającą w szczególności na uznaniu faktu pobierania stypendium stażowego z Urzędu Pracy za okoliczność świadczącą o potencjalnej zdolności do uregulowania długu, przy jednoczesnym zignorowaniu celowego i zmiennego charakteru tych środków oraz ponoszonych realnych kosztów dojazdów, a także błędne ustalenie daty jego ubezpieczenia.

- prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., poprzez jego błędną wykładnię i odmowę zastosowania, mimo udowodnienia ponad wszelką wątpliwość, że spłata należności - nawet w ewentualnym systemie ratalnym - pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla jego utrzymania, ze względu na iluzoryczność takiego układu, i pozbawiła go elementarnego minimum egzystencji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wskazania wymaga, że kontrolowana decyzja dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczonego będącego jednocześnie ich płatnikiem.

W postępowaniu ze skargi na decyzję w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia należności składkowych sąd administracyjny nie ma kompetecji do badania prawidłowości okresu ubezpieczenia. Kwestia istnienia i wysokość zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz kontroli przwidłwości wydawanych w tym przedmiocie rozstrzygnięć nie podlega kognicji sadów administracyjnych lecz należy do właściwości sądow powszechnych, co wynika z art. 83 ust. 2 u.su.s.

Natomiast sądy administracyjne mają ściśle określone kompetencje w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i dotyczą one wyłącznie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku, decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru.

Tak więc w postępowaniu ze skargi na decyzję w sprawie umorzenia/odmowy umorzenia należności składkowych sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sporu o datę ubezpieczenia, którą kwestionuje skarżący. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z okresem ubezpieczenia, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości.

Wskazać należy, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku, nawet w przypadku wystąpienia określonych przesłanek. Umorzenie stanowi odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia ciężarów publicznoprawnych i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy zostanie wykazana całkowita nieściągalność należności lub szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi.

Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone są w przepisach art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia wykonawczego z 2003r.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia też wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie, a następnie po ewentualnym ustaleniu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek umorzeniowych, przystępuje - korzystając z przysługującego mu uznania administracyjnego - do oceny zasadności ewentualnego umorzenia dochodzonej zaległości składkowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Zatem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w wyżej przywołanych przepisach przesłanki umorzenia, gdyż dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i nie może być traktowana jako alternatywny sposób regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Jej zastosowanie jest dopuszczalne jedynie w sytuacjach szczególnych, wyraźnie odbiegających od typowych trudności finansowych, które mogą dotykać zobowiązanych.

W ramach postępowania sądowoadministracyjnego badana jest zatem zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania istnienia przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1–3 u.s.u.s.

Wskazać należy, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą.

Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie skarżącego jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również w tej sytuacji nie ma zastosowania.

Co do przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. stwierdzić należy, iż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący jedynie zawiesił działalność gospodarczą, a zatem nadal posiada status przedsiębiorcy.

Nie można stwierdzić także zaistnienia przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Dyrektor Oddziału ZUS w R. wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone przez składki i dokonał zajęcia rachunków bankowych. Dokonane czynności nie doprowadziły do wyegekwowania należności, jednakże postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Zakład nie wyczerpał możliwości przymusowego dochodzenia należności. Organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W ocenie Sądu ZUS nie naruszył również przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego z 2003 r. W tym zakresie należało ocenić, czy w razie odmowy umorzenia należności powstałoby niebezpieczeństwo wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Do takich zagrożeń zaliczono w powołanym rozporządzeniu w szczególności pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że ulga w postaci umorzenia jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie wyjątkowych, aby nie rzec nadzwyczajnych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne, wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS jest realnie niemożliwe lub wiązało się ze skutkami nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. Omawiana instytucja służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Należy zgodzić się z organem, że jeśli nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia należności, a tym samym, aby naruszone zostały wskazane w skardze przepisy prawa materialnego.

W ocenie Sądu, organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez skarżące okoliczności i dokonał ich prawidłowej oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Trudno się nie zgodzić z organem, że umorzenie zaległości wobec ZUS w przedmiotowej sprawie byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej Do osiągnięcia wieku emerytalnego przez pozostało mu jeszcze 20 lat. W toku postępowania nie dowiódł, że sytuacja zdrowotna pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów, w tym na utrzymanie i spłatę zaległości składkowych. Nie dowiódł również, ze poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, ze opłacenie należności z tytułu składek pozbawi go możliwości dalszego prowadzenia aktualnie zawieszonej działalności gospodarczej.

Wskazać należy, że skarżący działalność gospodarczą zawiesił 17 października 2025 r. Z przedłożonych do sprawy dokumentów wynika, że w ostatnich latach, tj. 2023, 2024 oraz do 09/2025 uzyskiwał dobre wyniki finansowe: w 2023 roku (przychód – [...] zł; koszty – [...] zł; dochód – [...] zł), w 2024 roku (przychód – [...] zł; koszty – [...] zł; dochód – [...] zł), do 09/2025 roku (przychód – [...] zł; koszty – [...] zł; dochód – [...] zł), a mimo tego nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, stając się dłużnikiem wobec ZUS.

Podkreślić należy, że nie upłynął jeszcze 5 letni termin, w którym zaległości mogą być dochodzone a ZUS jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie, które jest wymagalne.

Ponadto z akt sprawy wynika, że od 7 marca 2026 r. Urząd Pracy zgłosił skarżącego do ubezpieczeń jako osobę pobierającą stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego co świadczy o tym, że wykazuje on gotowość do podjęcia zatrudnienia, a obecna trudna sytuacja ma charakter jedynie przejściowy. Nie można zatem jednoznacznie wykluczyć, że w przyszłości nie będzie osiągał dochodów z tytułu zatrudnienia, w wysokości pozwalającej na spłatę zadłużenia czy to w formie dobrowolnej czy to w ramach potrąceń egzekucyjnych.

Podkreślenia również wymaga, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. ZUS, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli.

Instytucja umorzenia nie może służyć rozwiązywaniu trudności finansowych zobowiązanych, ponieważ w konsekwencji prowadziłoby to do nieuzasadnionego przerzucania ciężaru składek na pozostałych płatników i obywateli. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjna zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi, przytaczane we wniosku okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości.

W ocenie Sądu organ prawidłowo zgromadził i poddał ocenie materiał dowodowy w sprawie. Postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 77 § 1 k.p.a., a dokonana przez organ ocena dowodów mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Organ wyjaśnił również stronie przesłanki, którymi kierował się przy wydaniu decyzji, realizując obowiązek wynikający z art. 11 k.p.a. W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał jakimi przesłankami kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i argumentacja ta zasługuje, zdaniem Sądu, na akceptację.

Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.