Niedziela Wydanie nr 36

Sygnatura akt
I SA/Wr 305/26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Rodzaj
Wyrok
Data orzeczenia
8 września 2026 r.
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
W serwisie od

Zestawienie z tego dnia
Kategorie
Sądy administracyjne
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
© autorzy OpenStreetMap

Sądy administracyjne

Zbycie udziału w spadku przed stwierdzeniem nabycia. WSA uchylił odmowę zgody

Przejdź do orzeczenia, 16 min czytania

Spór

Skarżąca wnioskowała o zgodę urzędu skarbowego na zbycie udziału w spadku po siostrze przed sądowym stwierdzeniem nabycia spadku. Organy odmówiły, uznając, że bez takiego dokumentu nie jest ona stroną postępowania.

Ustalenia sądu

Sąd ustalił, że skarżąca przyjęła spadek i że przepis art. 1051 KC dopuszcza jego zbycie po przyjęciu. Organy nie rozpatrzyły wniosku merytorycznie, a utrzymały postanowienie, choć właściwą formą była decyzja.

Rozstrzygnięcie

WSA uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna i zasądził od organu na rzecz skarżącej 697 zł kosztów postępowania.

Dlaczego

Dla wyrażenia zgody na zbycie spadku wystarczy oświadczenie o przyjęciu spadku, a nie prawomocne postanowienie sądu. Ponadto utrzymanie w mocy postanowienia zamiast decyzji stanowiło naruszenie przepisów postępowania.

Dla firm

Spadkobierca, który przyjął spadek, może wnioskować o zgodę na jego zbycie na podstawie oświadczenia o przyjęciu spadku, bez wcześniejszego postanowienia o stwierdzeniu nabycia. Organ podatkowy musi rozpatrzyć taki wniosek merytorycznie.

Więcej o sprawie

Strona chciała przekazać siostrze w formie darowizny udział 1/2 w nieruchomości, wchodzący w skład spadku po zmarłej w 2014 r., zanim sąd stwierdzi nabycie spadku.

Reasumując, dla wyrażenia zgody na zbycie spadku dostateczne jest wylegitymowanie się oświadczeniem o przyjęciu spadku.

Z uzasadnienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Rozstrzygnięcie
Uchylono decyzję I i II instancji
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sygnatura
I SA/Wr 305/26

Treść orzeczenia około 16 minut czytania

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Horobiowski, sędzia WSA Dagmara Stankiewicz-Rajchman, Protokolant: Starszy specjalista Magdalena Rogalewicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2026 r. nr 0201-IOM.4104.75.2025 w przedmiocie odmowy wydania zgody na dysponowanie rzeczami lub prawami majątkowymi nabytymi w drodze dziedziczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław - Fabryczna z 03 listopada 2025 r., znak sprawy 0224 -SPM.4054.2557.2025; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

Postępowanie przed organami

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (DIAS, Organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław - Fabryczna (NUS, Organ I instancji) z 03.11.2025 r., znak sprawy: 0224-SPM.4054.2557.2025 w przedmiocie odmowy wydania L. P. (Strona, Skarżąca) zgody na dysponowanie rzeczami lub prawami majątkowymi nabytymi w drodze dziedziczenia.

W złożonym w dniu 6 października 2025 roku wniosku Strona zwróciła się na podstawie art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 roku o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1837 ze zm. dalej u.p.s.d.) o wydanie pisemnej zgody na dokonanie w formie aktu notarialnego darowizny na rzecz siostry spadku, w skład którego wchodzi udział 1/2 części w nieruchomości gruntowej, przed uzyskaniem dokumentu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku po zmarłej W. D. (Spadkodawczyni).

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Spadkodawczyni zmarła [...] października 2014 roku oraz że protokołem z dnia 22 maja 2025 roku został otwarty i ogłoszony Jej testament. Z uwagi jednak na duży krąg spadkobierców ustawowych wyżej wskazanej Spadkodawczyni niemożliwe jest przeprowadzenie postępowania spadkowego poprzez sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia. W związku z czym jedyną możliwością jest przeprowadzenie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku, które będzie długotrwałe, a Wnioskodawczyni przed jego zakończeniem ma zamiar dokonać darowizny majątku spadkowego na rzecz siostry. Powyższe okoliczności, według Strony, uzasadniają wystąpienie z przedmiotowym wnioskiem przed przeprowadzeniem postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po Spadkodawczyni.

NUS ustalił, że w ewidencjach i rejestrach prowadzonych przez organy podatkowe nie zostały zarejestrowanie dokumenty, potwierdzające nabycie przez Stronę praw do spadku po zmarłej Spadkodawczyni. Uwzględnił także obowiązujące w zakresie dziedziczenia przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm dalej K.c.) oraz ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm. dalej K.p.c.).

NUS wskazał, że zgodnie z art. 924 K.c., spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, co oznacza, że z tą chwilą należące do spadkodawcy prawa i obowiązki majątkowe o charakterze cywilnoprawnym, niewygasające z chwilą śmierci, stają się spadkiem, czyli wyodrębnioną masą majątkową, podlegającą przepisom prawa spadkowego, która w drodze sukcesji generalnej przechodzi na określone podmioty. Należy jednak podkreślić, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (podobnie jak akt poświadczenia dziedziczenia) potwierdza nabycie spadku, zgodnie z art. 1025 ustawy K.c., a więc zdarzenie, z którym wiąże się powstanie obowiązku podatkowego, wynikającego z art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d.. Co prawda, spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci Spadkodawcy, a postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny, to jednak względem organu podatkowego oraz osób trzecich, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko sądowym stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 K.c.). Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie tylko potwierdza, że spadkobierca nabył spadek: ale określa także wysokość udziałów w spadku, a w razie dziedziczenia testamentowego - wskazuje formę testamentu oraz powołuje protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu (art. 677 § 11 pkt 3 K.p.c.). W szczególności określenie udziałów w spadku ma istotne znaczenie z punktu widzenia zakresu opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn, czego następstwem jest możliwość wydania zgody lub zaświadczenia, o których mowa w art. 19 ust. 6 u.p.s.d.. Brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (lub aktu poświadczenia dziedziczenia) powoduje zatem niepewność zarówno co do statusu podatnika (spadkobiercy), jak i zakresu ciążącego na nim obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn.

Mając na uwadze uregulowania zawarte w art. 19 ust. 6 u.p.s.d., informacje wynikające z ewidencji i rejestrów prowadzonych przez organy podatkowe oraz obowiązujące w zakresie dziedziczenia przepisy ustaw Kodeks cywilny oraz Kodeks postępowania cywilnego, NUS nie znalazł podstaw prawnych do wydania zgody o treści żądanej przez Stronę przed przeprowadzeniem postępowania w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po Spadkodawczyni.

W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej DIAS uznał, że wniosek z 06.10.2025 r. nie dotyczył wydania przez organ zaświadczenia. Strona bowiem wystąpiła o wydanie zgody na dokonanie darowizny spadku. W ocenie organu II instancji do wydania zgody, o której mowa w art. 19 ust. 6 u.p.s.d. zastosowanie mają przepisy ogólne ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm. dalej O.p.), w tym przepis art. 207 O.p. dotyczący orzekania w sprawie w drodze decyzji. Niewątpliwie jednak w przedmiotowej sprawie organ I instancji, odmówił wydania zgody w drodze postanowienia, przywołując jako podstawę prawną art. 306c i art. 306b § 1 O.p. oraz art. 19 ust. 6 u.p.s.d. Powołano zatem nieprawidłową podstawę rozstrzygnięcia. Zdaniem DIAS jednak tej nieprawidłowości nie można zakwalifikować jako wydania aktu bez podstawy prawnej. W związku z tym należy zauważyć nieprawidłowość polegającą na wydaniu przez organ podatkowy I instancji rozstrzygnięcia w sprawie w formie postanowienia, zamiast decyzji. Pomimo powyższego, nieprawidłowości nie mogły stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Jak wynika bowiem z orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz stanowiska doktryny istotna jest treść aktu, a nie jego forma. Jeśli organ rozstrzygnął merytorycznie wniosek o wydanie zgody, wydając akt odmawiający wydania zgody, to bez względu na to, czy nazwał ten akt decyzją czy postanowieniem, to i tak treść aktu przesądza o podjętym rozstrzygnięciu. W ocenie DIAS wydany przez organ podatkowy I instancji akt spełnia wymogi decyzji zawarte w art. 210 § 1 O.p..

DIAS wskazał, że wykładni art. 19 ust. 6 u.p.s.d. (w wersji obowiązującej co prawda w 2002 r.- ale zawierającej tożsame regulacje w zakresie spadków) dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16.04.2002 r. sygn. akt SK 23/01 w sprawie stwierdzenia zgodności art. 19 ust. 6 u.p.s.d. z art. 21, art. 31 ust. 3 oraz z art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej.

Dalej organ przytoczył regulacje K.c. i innych ustaw dotyczące nabywania spadku i dokumentów te fakty potwierdzających.

W konkluzji wskazał, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, stosownie do art. 1027 K.c., stanowi wyłączny dowód nabycia praw do spadku względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia (obok zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia) Spadkobierca nie może udowodnić swoich praw do spadku, w tym także wysokości przysługującego mu udziału spadkowego, za pomocą jakichkolwiek innych dowodów (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dnia 1 marca 2022 r., sygn. akt I NSNc 39/21).

DIAS podkreślił, że organ administracji nie może orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza, jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego.

Zgodzić się należy, że spadkobiercy nie mają obowiązku uzyskiwania dokumentu potwierdzającego nabycie spadku, niemniej w niektórych sytuacjach może im być to potrzebne, np. w celu dokonania sądowego działu spadku, wykazania swojego statusu wobec osób trzecich nieroszczących sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, ujawnienia się w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości uzyskanej w wyniku dziedziczenia czy wykazania następstwa prawnego po zmarłym przed organami administracji publicznej.

Skoro zatem Strona nie potwierdziła w sposób prawem przewidziany swoich praw do spadku, nie jest możliwe wyrażenie przez organ podatkowy zgody na zbycie praw do spadku (udziału w spadku), ponieważ wyrażenie "zgody na zbycie praw" zakłada istnienie i posiadanie tych praw, jak też - co nie mniej istotne - zakłada istnienie pewności, co do tego stanu rzeczy przez podmiot wydający "zgodę". Organ podatkowy wiedzy o wnioskowanym stanie rzeczy nie posiadał z urzędu, zatem nie był zobowiązany i uprawniony do wydania wnioskowanego rozstrzygnięcia "pozytywnego". W ocenie Organu dla wyrażenia zgody przez naczelnika urzędu skarbowego w trybie art. 19 ust. 6 u.p.s.d. niezbędne jest uprzednie ustalenie spadkobierców i ich udziałów w spadku, masy spadkowej, która ma wpływ na ewentualne powstanie obowiązku podatkowego (z uwzględnieniem włączeń i zwolnień), co skutkuje wysokością zobowiązania podatkowego. Powyższy stan faktyczny ma istotne znaczenie dla ustanowienia zabezpieczenia wykonania tego obowiązku i pozwalają na dokonanie wymiaru zobowiązania podatkowego oraz jego zaspokojenie. A więc jest także przesłanką do oceny możliwości wydania zgody.

Mając na uwadze powyższe, skoro Wnioskodawczyni nie legitymuje się urzędowym dokumentem potwierdzającym jej status, jako spadkobierczyni po ww. zmarłej, a zobowiązanie podatkowe z tytułu nabycia spadku po ww. zmarłej nie zostało zabezpieczone na majątku podatnika poprzez ustanowienie odpowiednich środków zabezpieczających, oraz nie zastosowano również ulg w spłacie podatków (rozłożenia na raty) należy stwierdzić, że NUS zasadnie odmówił wydania Wnioskodawczyni zgody, o której mowa w art. 19 ust. 6 u.p.s.d.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie art. 1051 K.c., co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że spadkobierca, który spadek przyjął nie może zbyć spadku i musi uzyskać stwierdzenie nabycia spadku, podczas, gdy z tego przepisu expressis verbis wynika uprawnienie osoby, która przyjęła spadek do zbycia tego spadku.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko organu II instancji, w myśl którego spadkobierca testamentowy musi legitymować się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. W szczególności nie zasługuje na aprobatę twierdzenie, zgodnie z którym "wobec braku przeprowadzonego postępowania spadkowego, nie można wykluczyć zaistnienia rozpatrywanej sytuacji" w której odnajdzie się późniejszy testament zmarłego (przyp. skarżącej). Organ drugiego stopnia nie dostrzega, że późniejszy testament zmarłego może zostać odnaleziony także po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku, a nie tylko po złożeniu przez spadkobiercę testamentowego oświadczenia o przyjęcia spadku lub też w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Racjonalny ustawodawca przewidział taką ewentualność i w takim też celu wprowadził m.in. art. 679 K.p.c. Istnieją także inne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, które stanowią narzędzie do uchylenia postanowienia w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, gdyby termin, o którym mowa w art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego został przekroczony.

Tak zaprezentowane stanowisko organu odwoławczego, zdaniem pełnomocnika, doprowadziłoby do faktycznej niemożliwości stosowania norm prawnych przyjętych przez racjonalnego ustawodawcę. System prawa prywatnego działa niejako obok systemu prawa publicznego, niemniej oba te systemy prawa w wielu miejscach się wzajemnie przenikają i razem stanowią całość. W tym miejscu wskazać należy, że nie istnieje norma prawna w systemie prawa publicznego, która byłaby sprzeczna z art. 1051 K.c. lub też wprost wyłączała jego stosowanie. Wynika to z faktu, że racjonalny ustawodawca świadomie przewidział, że możliwe jest zawarcie umowy zobowiązującej, która dotyczy całości lub części spadku przed stwierdzeniem nabycia spadku.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to zastrzeżenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

W tak zakreślonym zakresie kognicji zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu. Przy czym oprócz podniesionych w skardze zarzutów sąd dopatrzył się także innych wad.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że organy obu instancji przyjmują, że skarżąca nie wylegitymowała się jako spadkobierca. A więc nie wykazała, że jest stroną postępowania administracyjnego. Gdyby uznać ten pogląd za prawidłowy, właściwą formą rozstrzygnięcia byłoby postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania."

Zastrzec jednak należy w tym miejscu, że Sąd poglądu o braku legitymacji procesowej skarżącej oraz o niemożliwości wydaniu zgodny nie podziela. Zasadny jest w tym zakresie zarzut naruszenia art.1051 K.c., zgodnie z którym "Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego." Strona zwracała się z wnioskiem o wyrażenie zgody na zbycie spadku na podstawie tego przepisu. Organy jak się zdaje, nie dostrzegły różnicy pomiędzy zbyciem spadku a zbyciem przedmiotów wchodzących w skład spadku. Jak wskazuje się w doktrynie "Umowa zbycia spadku znajduje swoją regulację w art. 1051–1057 K.c. Uzewnętrznia się w niej autonomia woli spadkobiercy, która w innych instytucjach prawa spadkowego podlega ścisłym ograniczeniom. Odrzucenie spadku (art. 1020) pociąga za sobą określone w przepisach skutki prawne, których modyfikacja nie jest możliwa w oświadczeniu woli odrzucającego (są to normy ius cogens: w szczególności niedopuszczalne jest odrzucenie spadku na rzecz wskazanej przez zainteresowanego osoby). Wobec powyższego ustawodawca wprowadził instytucję umownego zbycia spadku, która łagodzi formalizm odrzucenia spadku. Liberalizacja rygorów, którymi obudowane jest samo odrzucenie, zostało natomiast przez ustawodawcę uznane za zbytnio zagrażające szybkiemu i niebudzącemu wątpliwości ustaleniu kręgu osób dziedziczących (celowi temu sprzeciwiałoby się odrzucenie oparte na normach iuris dispositivi, dopuszczających jego charakter częściowy wedle uznania odrzucającego i pozwalających na swobodne wskazanie osób, którym odrzucone udziały przypadną). W sytuacji, gdy spadek został już przyjęty przez spadkobiercę, może stać się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego przy użyciu głównego instrumentu tego obrotu, czyli umowy. Strony umowy zbycia spadku określone zostały przez art. 1051 K.c. w ten sposób, iż zbywcą może być jedynie spadkobierca, który spadek przyjął. Nabywca nie jest natomiast określony w tym przepisie jakąkolwiek cechą, która miałaby być jego obiektywnym wyróżnikiem. Płynie stąd wniosek, iż nabywcą może być każda osoba fizyczna, prawna i jednostka z art. 331. Nie ma też przeszkód, aby zbycie nastąpiło na rzecz innego spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego, niezależnie od tego, czy przyjęli oni udział w spadku im samym przypadający. Przez przyjęcie spadku, o którym mowa w art. 1051, należy rozumieć zarówno przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (w tym następujące przez upływ terminu z art. 1015 § 2), jak i przyjęcie wprost. (...) Przepis art. 1051, stanowiąc o przyjęciu spadku przez spadkobiercę zbywcę, wyznacza początkowy moment okresu, w którym dopuszczalne jest zawarcie komentowanej umowy. Końcowego momentu przepisy nie wskazują, ale z ich celu należy sądzić, iż jest nim w sytuacji, gdy spadek przypadł jednemu spadkobiercy, moment ustania faktycznego, gospodarczego wyodrębnienia spadku w majątku spadkobiercy (odrębność prawna zniknęła tu wraz z przyjęciem spadku), natomiast w sytuacji wielości spadkobierców owym końcowym momentem jest dział spadku. Przepis art. 1051 określa przedmiot umowy zbycia spadku jako całość spadku albo jego część, przy czym tak samo nakazuje go określać w razie zbycia udziału w spadku. Wynika stąd, że przedmiotem komentowanej umowy może być cały spadek lub określony ułamkiem fragment tej całości (w razie gdy spadek był nabyty przez jednego spadkobiercę) albo cały udział spadkowy lub określony ułamkiem fragment tego udziału (w przypadku, gdy zbywcą jest jeden spośród kilku spadkobierców). Jeśli jedyny spadkobierca zbywa określony ułamkiem udział w całości spadku, dochodzi do powstania wspólności majątku spadkowego między zbywcą a nabywcą, a instrumentem wyjścia z tej wspólności jest dział spadku. Mimo pewnych kontrowersji doktrynalnych przez spadek w rozumieniu art.1051 należy rozumieć ogół praw i obowiązków majątkowych spadkodawcy, niewygasających z chwilą jego śmierci i nieprzechodzących na inne osoby w oparciu o reguły odrębne od zasad dziedziczenia, co odpowiada pojęciu spadku na tle art. 922 K.c. Oznacza to, że na nabywcę przechodzą nie tylko aktywa, lecz także pasywa spadku. Uzasadnione jest zatem stanowisko, według którego umowa zbycia spadku jest źródłem sukcesji generalnej. Z treści art. 1054 wynika, że spadek podlega zbyciu w stanie takim, w jakim znajdował się w dacie otwarcia spadku. Z kolei art. 1055 § 1 K.c. normuje odpowiedzialność zbywcy i nabywcy za długi spadkowe jedynie w stosunkach zewnętrznych (między stronami zbycia spadku a wierzycielami spadkowymi) i nie może być używany jako argument przeciwko tezie o wejściu pasywów do majątku nabywcy. Określenie przedmiotu umowy w art. 1051 K.c. przesądza także o oczywistej różnicy między zbyciem spadku (udziału w spadku) a zbyciem udziału w przedmiocie należącym do spadku, którego dopuszczalność i skutki na płaszczyźnie działu spadku uregulowane są w art. 1036 K.c" (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.),Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany Opublikowano: LEX/el. 2026).

Jest przy tym niewątpliwe, że w wypadku, kiedy finalnie okaże się, że zbywcy nie przysługiwały prawa do spadku umowa o jego zbyciu okaże się bezskuteczna. Natomiast wobec solidarnej odpowiedzialności za długi spadkowe zbywcy i nabywcy rozważania organów na temat konieczności ustalenia masy spadkowej i wysokości ewentualnego podatku są bezprzedmiotowe. Wskazać należy, że powołane w tym zakresie orzecznictwo dotyczy wyrażenia zgody na zbycie przedmiotów wchodzących w skład spadku, a nie zbycie prawa do spadku.

Przepis art. 19 u.p.s.d. nie określa momentu, od którego zgoda na zbycie spadku może być wyrażona. Nie zawiera także żadnych wymogów formalnych, co do osoby ubiegającej się o taką zgodę.

Słusznie podnosi skarżąca, że zbycie spadku możliwe jest od momentu jego przyjęcia. Nie jest więc dopuszczalna taka interpretacja przepisów prawa podatkowego, która czyniłaby niemożliwym realizację uprawnień wynikających z przepisów prawa cywilnego. Skoro spadkobierca może zbyć spadek po jego przyjęciu, to także po jego przyjęciu może ubiegać się o wszelkie niezbędne w celu takiego zbycia zezwolenia.

Reasumując, dla wyrażenia zgody na zbycie spadku dostateczne jest wylegitymowanie się oświadczeniem o przyjęciu spadku.

Wobec tego organy winny rozpatrzyć wniosek skarżącej merytorycznie. W ponownym postępowaniu organy zobowiązane będą merytorycznie ocenić, czy planowane zbycie udziałów w spadku zagraża interesom Skarbu Państwa.

Niezależnie od powyższego naruszenia przepisów prawa materialnego sąd dopatrzył się także istotnego naruszenia przepisów o postępowaniu. Niezależnie od wskazanej na wstępie nieprawidłowej formy rozstrzygnięcia, błędem było utrzymanie mocy postanowienia, gdy w prawidłową formą rozstrzygnięcia jest decyzja. Wbrew bowiem stanowisku DIAS postanowienie nie jest tożsame co do treści z decyzją. Istotną różnicą mającą wpływ na uprawnienia strony jest w tym zakresie między innymi pouczenie, co do przysługujących środków zaskarżenia.

W kwestii kosztów postępowania podstawą wyroku był art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. Na koszty te (597 zł) złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1) lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 215).

Podstawa prawna: Dz.U. 2024 poz 1837 art. 19 ust. 6; Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t. j.)

Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn

Pełny tekst i metryka orzeczenia: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA). Tytuł i streszczenie przygotował model językowy na podstawie treści orzeczenia. Orzeczenie może być nieprawomocne.