Ogrodzenie i bramę cmentarza w zaleceniach pokontrolnych. WSA uchylił odmowę zmiany

Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności.

Zaleceniami pokontrolnymi z 9 kwietnia 2026 r. nr S.5180.8.2025.JK, wydanymi w związku z przeprowadzoną 16 grudnia 2025 r. kontrolą stanu zachowania zabytku – cmentarza ewangelickiego w W., położonego na działce oznaczonej nr geod. [...], obręb nr [...], wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Suwałkach z 26 sierpnia 1989 r. nr KL.WKZ 534/677/d/89, pod nr rej. [...], działając na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292, dalej: "u.o.z."), Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków – Delegatura w Suwałkach sformułował następujące zalecenia pokontrolne:

W terminie do 31 grudnia 2026 r. należy:

1. Usunąć samosiewy drzew i krzewów oraz usunąć drzewa, będące w złym stanie zdrowotnym, zagrażające bezpieczeństwu zdrowia osób przebywających na terenie cmentarza i mienia w postaci nagrobków;

2. Usunąć przedmioty składowane we wschodniej części cmentarza pochodzące z sąsiadującego gospodarstwa.

W terminie do dnia 31 grudnia 2027 r. należy:

3. Ogrodzić teren cmentarza;

4. Wyremontować pozostałości bramy, rekonstrukcję przewróconego przęsła z wykorzystaniem maksymalnej ilości materiału pierwotnego;

5. Uczytelnić mogiły poprzez ich odsłonięcie (m. in. usunięcie roślinności niskiej) oraz ustabilizować przechylone I przewrócone pomniki i nagrobki.

Organ wyjaśnił, że w trakcie przeprowadzonej kontroli przedmiotowego cmentarza stwierdził szereg nieprawidłowości dotyczących stanu zachowania zabytku, w tym przewrócenie jednego z przęseł bramy, znaczne zagęszczenie drzew i krzewów utrudniające dostęp do poszczególnych części cmentarza, obecność dwóch nor zwierzęcych oraz śladów bytowania zwierząt, w tym kości ludzkich wydobytych na powierzchnię, składowanie na terenie zabytku przedmiotów pochodzących z sąsiedniego gospodarstwa, a także zły stan zachowania nagrobków.

Organ podkreślił, że ustalenia poczynione podczas kontroli stanowiły podstawę do sformułowania wniosków i zaleceń pokontrolnych, których celem było usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości oraz ograniczenie dalszej degradacji substancji zabytkowej. Wskazał, że zaobserwowane nieprawidłowości przyczyniają się do stopniowego zacierania historycznego charakteru cmentarza i utraty czytelności założenia cmentarnego w krajobrazie gminy. Zagrożenia te wynikają zarówno z uszkodzenia elementów bramy i złego stanu zachowania nagrobków, jak i z nadmiernego zarastania terenu samosiewami drzew i krzewów oraz wykorzystywania go do składowania przedmiotów niezwiązanych z jego historyczną funkcją.

Powołując się na art. 4, art. 5 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. f u.o.z., organ wskazał na konieczność zapewnienia właściwego utrzymania cmentarza, ochrony jego wartości historycznych oraz zapobiegania dalszej degradacji. Podkreślił, że obowiązek sprawowania opieki nad zabytkiem spoczywa również na jego właścicielu, a realizacja zaleceń pokontrolnych jest niezbędna dla zachowania zabytku w odpowiednim stanie, przywrócenia czytelności historycznego założenia cmentarnego oraz poprawy dostępności jego terenu dla odwiedzających. Organ wskazał ponadto na art. 110 ust. 1 u.o.z., dotyczący odpowiedzialności za niezabezpieczenie zabytku w należyty sposób przed uszkodzeniem, zniszczeniem, zaginięciem lub kradzieżą.

W piśmie z 23 kwietnia 2026 r. Gmina Wiżajny wniosła zastrzeżenia do zaleceń pokontrolnych i zwróciła się o wydłużenie terminów realizacji zaleceń nr 1 i 5 do dnia 31 grudnia 2028 r., a w odniesieniu do zalecenia nr 2 - do dnia 31 grudnia 2027 r. oraz odstąpienie od obowiązków nr 3 i 4.

W odniesieniu do zalecenia dotyczącego budowy ogrodzenia, Gmina podniosła, że w jej ocenie przepis art. 40 ust. 1 u.o.z. uprawnia organ do zalecania czynności służących zapobieganiu degradacji zabytku, takich jak prace pielęgnacyjne, uporządkowanie i zabezpieczenie zabytku oraz terenu wokół niego czy wykonanie prac stabilizujących jego konstrukcję. Dlatego wykonanie nowego obiektu budowlanego w postaci ogrodzenia wykracza poza zakres czynności, które mogą zostać nałożone w trybie wskazanego przepisu. W odniesieniu do zalecenia dotyczącego remontu pozostałości bramy Gmina wskazała natomiast, że nie posiada dokumentacji pozwalającej na odtworzenie jej pierwotnego kształtu.

W piśmie z 11 maja 2026 r., nr S.5180.8.2025.JK, organ zmienił terminy wykonania zaleceń pokontrolnych w następujący sposób:

1. pkt 1, 2, 3 i 4 – do dnia 31 grudnia 2027 r.

2. pkt 5 - do dnia 31 grudnia 2028 r.

W pozostałym zakresie organ odmówił uwzględnienia zastrzeżeń Gminy, wskazując, że nie ma możliwości odstąpienia od realizacji zaleceń zawartych w punktach 3 i 4. Podkreślił, że realizacja zaleceń pokontrolnych wpisuje się w zakres opieki nad zabytkiem sprawowanej przez jego właściciela, o której mowa w art. 5 u.o.z. Wyjaśnił, że wpisanie cmentarza ewangelickiego w W. do rejestru zabytków uzasadniono jego znaczeniem jako enklawy zieleni w miejscowym krajobrazie oraz występowaniem na jego terenie zabytkowych krzyży nagrobnych z XIX i początku XX wieku. Ponadto w karcie ewidencyjnej zabytku nr [...], sporządzonej przez J. M. w maju 1987 r., odnotowano pozostałości bramy, a w jej pozycji 27 wskazano na potrzebę ogrodzenia cmentarza.

W ocenie organu przeprowadzona kontrola wykazała nieprawidłowości zarówno w zakresie utrzymania, jak i zabezpieczenia zabytku. Stwierdzono postępującą degradację cmentarza, przejawiającą się zarastaniem terenu samosiewami drzew i krzewów, zaśmiecaniem go, zniszczeniem bramy i pogorszeniem stanu zachowania nagrobków, a także wydobywaniem szczątków ludzkich na powierzchnię przez dzikie zwierzęta. Organ wskazał, że stan zachowania zabytku jest zły, a jego historyczny charakter stał się niemal nierozpoznawalny w krajobrazie.

Organ uznał, że niewykonanie zaleceń pokontrolnych z 9 kwietnia 2026 r. może prowadzić do dalszej degradacji, a w konsekwencji do zniszczenia cmentarza. Podkreślił, że zalecenie dotyczące wykonania ogrodzenia podyktowane jest koniecznością zabezpieczenia terenu, w szczególności w związku z obecnością szczątków ludzkich wydobywanych przez zwierzęta oraz składowaniem w jego wschodniej części przedmiotów pochodzących z sąsiedniego gospodarstwa. Z kolei remont pozostałości bramy ma służyć zachowaniu i wyeksponowaniu walorów zabytkowych cmentarza.

Odnosząc się do argumentu Gminy dotyczącego braku dokumentacji umożliwiającej odtworzenie pierwotnego kształtu bramy, organ wskazał, że okoliczność ta nie stanowi wystarczającej podstawy do odstąpienia od realizacji zalecenia. Jednocześnie poinformował, że Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków – Delegatura w Suwałkach udostępnia, na wniosek zainteresowanego, dokumentację zgromadzoną w swoich zasobach archiwalnych.

Organ podkreślił, że zakres zaleconych prac służy zabezpieczeniu zabytku, poprawie jego stanu zachowania, przywróceniu czytelności historycznego założenia cmentarnego oraz zwiększeniu dostępności jego terenu dla odwiedzających. W konsekwencji uznał, że wydane zalecenia pokontrolne zmierzają do usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli i mieszczą się w zakresie kompetencji określonych w art. 40 ust. 1 u.o.z.

Gmina Wiżajny na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") wniosła do sądu administracyjnego skargę na zalecenia pokontrolne z 9 kwietnia 2026 r. oraz stanowisko z 11 maja 2026 r. Zaskarżając powyższe akty w części dotyczącej zobowiązania do wykonania ogrodzenia cmentarza, zarzuciła naruszenie art. 40 ust. 1 i ust. 2b pkt. 2 u.o.z., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na zobowiązaniu skarżącej do wykonania nowego obiektu budowlanego w postaci ogrodzenia. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenia zaskarżonego zalecenia oraz stanowiska o odmowie zmiany zalecenia.

W ocenie skarżącej zalecenia w części dotyczącej zobowiązania do wykonania ogrodzenia cmentarza pozostają w sprzeczności z treścią art. 40 ust. 1 u.o.z. Przepis ten uprawnia organ do zalecenia czynności służących usunięciu nieprawidłowości w bieżącym utrzymaniu zabytku, w szczególności działań o charakterze zapobiegawczym, zaliczanych do profilaktyki konserwatorskiej. Ich zakres może obejmować takie czynności jak udrożnienie i naprawa rynien, uszczelnienie dachu, uporządkowanie i zabezpieczenie zabytku oraz terenu wokół niego, działania pielęgnacyjne, profilaktyczne, bieżącą konserwację czy wykonanie prac zabezpieczających i stabilizujących konstrukcję. Natomiast w przedmiotowej sprawie konserwator zabytków zalecił wykonanie nowego obiektu budowlanego w postaci ogrodzenia, co nie mieści się w dyspozycji cytowanego przepisu. W ocenie Gminy wykonanie tych robót nie stanowi działania mieszczącego się w pojęciu konserwacji zapobiegawczej, a treść zaleceń pokontrolnych wykracza poza dopuszczalne granice obowiązków, które mogą zostać nałożone w tym trybie. Gmina podniosła ponadto, że wykonanie ogrodzenia wiąże się z wysokimi kosztami, tym bardziej że jest również właścicielem innych zabytkowych cmentarzy.

Powyższa skarga zarządzeniem z 25 czerwca 2026 r. przewodniczącej wydziału została rozdzielona na dwie skargi, tj. skargę na zalecenia pokontrolne z 9 kwietnia 2026 r., którą zarejestrowano pod sygnaturą II SA/Bk 454.26 i skargę w sprawie niniejszej na odmowę zmiany zaleceń pokontrolnych z 11 maja 2026 r. Prawomocnym postanowieniem z 24 lipca 2026 r. odrzucono skargę na zalecenia pokontrolne z powodu braku uiszczenia wpisu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądu w sprawie niniejszej jest stanowisko wojewódzkiego konserwatora zabytków wydane w wyniku rozpatrzenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych wniesionych przez podmiot uprawniony. Skarga w przedmiocie samych zaleceń pokontrolnych została prawomocnie odrzucona.

Z uwagi na przedmiot zaskarżenia sąd w pierwszej kolejności wypowie się w kwestii dopuszczalności drogi sądowej.

W tym zakresie wskazać należy, że stosownie do treści art. 40 ust. 1 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków, na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, w przypadku ustalenia, że zabytek jest w nieodpowiednim stanie zachowania, może wydać kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z.

Na gruncie tych przepisów w orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zalecenia pokontrolne podlegają kognicji sądu administracyjnego jako inny niż decyzja lub postanowienie akt z zakresu administracji publicznej (vide: np. wyroki: WSA w Warszawie z 18 listopada 2015 r., VII SA/Wa 505/15 oraz WSA w Gdańsku z 24 kwietnia 2019 r., II SA/Gd 895/18, pub. CBOSA).

Ustawą z 22 czerwca 2017 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 1595), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r., wprowadzono regulację umożliwiającą kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej zgłoszenie, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaleceń, pisemnych, umotywowanych zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych, a także przedstawienie dodatkowych wyjaśnień lub dokumentacji (art. 40 ust. 2a u.o.z.).

W przypadku zgłoszenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych wojewódzki konserwator zabytków, w terminie 14 dni od dnia ich otrzymania, może zmienić zalecenia pokontrolne i przekazać je wraz z uzasadnieniem kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej - w przypadku stwierdzenia zasadności całości lub części zastrzeżeń (art. 40 ust. 2b pkt 1 u.o.z.) albo odmówić zmiany zaleceń pokontrolnych i przekazać swoje stanowisko wraz z uzasadnieniem - w przypadku nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości (art. 40 ust. 2b pkt 2 u.o.z.).

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 stycznia 2020 r., II OSK 79/20, wyraził pogląd, który skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni aprobuje, że także stanowisko wojewódzkiego konserwatora zabytków wydane w wyniku rozpatrzenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych wniesionych przez podmiot uprawniony może stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego. Stwierdzić zatem należy, że droga sądowa w sprawie niniejszej była dopuszczalna. Pismo konserwatora zabytków z 11 maja 2026 r., stanowiące odpowiedź na zastrzeżenia do zaleceń pokontrolnych, mogło również stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego, wniesionej w trybie i na zasadach określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismo to stanowi akt z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Przechodząc do merytorycznej oceny sprawy, sąd wskazuje, że zasadnicza kwestia związana z wydawaniem zaleceń pokontrolnych dotyczy tego, jakiego rodzaju nieprawidłowości w stanie zabytku mogą mieścić się w pojęciu "nieodpowiedniego stanu zachowania" – art. 40 ust. 1 u.o.z. Pojęcie to ma charakter nieostry i nie zostało zdefiniowane ustawowo. Dla ustalenia jego znaczenia pomocna może być wykładnia systemowa przepisów u.o.z., w szczególności art. 49 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.

Zestawienie art. 40 ust. 1 i art. 49 ust. 1 u.o.z. wskazuje, że organ ochrony zabytków dysponuje co najmniej dwoma środkami prawnymi służącymi reagowaniu na nieprawidłowości w stanie zachowania zabytku. Wybór odpowiedniego środka nie jest dowolny, lecz zależy od charakteru i wagi stwierdzonych nieprawidłowości oraz od spełnienia przesłanek określonych w ustawie. W przepisach tych posłużono się pojęciami niedookreślonymi: "nieodpowiedni stan zachowania zabytku" – w art. 40 ust. 1 u.o.z. – oraz "zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku" – w art. 49 ust. 1 u.o.z.

Zdaniem sądu analiza tych pojęć prowadzi do wniosku, że wydanie zaleceń pokontrolnych powinno nastąpić w stanach "mniejszej wagi", zaś w każdej "poważniejszej" sytuacji i przy spełnieniu ustawowych przesłanek, zachodzi konieczność wydania decyzji na podstawie art. 49 ust. 1 u.o.z. (por. J. Kobyliński, "Charakter prawny zaleceń pokontrolnych wydawanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków", Monitor Prawniczy 2020, nr 19, Legalis). Z wydaniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem dla adresata dalej idące gwarancje procesowe właściwe dla postępowania jurysdykcyjnego niż te przewidziane w przypadku zaleceń pokontrolnych.

W niniejszej sprawie należy również uwzględnić pogląd, zgodnie z którym zalecenia wskazują dysponentowi zabytku konieczne z punktu widzenia ochrony działania, zapobiegające możliwej destrukcji danego zabytku (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 30 stycznia 2019 r., II SA/Gd 621/18, Legalis). Ich celem jest zapewnienie zachowania zabytków w należytym stanie. Bieżąca konserwacja i działania o charakterze porządkowym pozwalają na utrzymanie obiektu w stanie niepogorszonym. Wspomniane zapobieganie niszczeniu, czyli tzw. konserwacja zapobiegawcza, obejmującą działania pozwalające na przeciwstawianie się procesom niszczenia substancji zabytku, w tym poprzez systematyczne wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych, właściwe użytkowanie i codzienną realizację profilaktyki konserwatorskiej (B.J. Rouba, Pielęgnacja świątyni i innych zabytków. Książka nie tylko dla księży, Toruń 2014, s. 26–29).

Zalecenia pokontrolne stanowią więc podstawowe narzędzie służące zapewnieniu właściwej konserwacji zapobiegawczej obiektu, w szczególności poprzez realizację prac zaliczanych do profilaktyki konserwatorskiej. Ich zakres może obejmować takie czynności jak np. udrożnienie i naprawę rynien, uszczelnienie dachu, uporządkowanie i zabezpieczenie zabytku oraz terenu wokół zabytku, wykonanie prac zabezpieczających czy stabilizujących konstrukcję itd. Innymi słowy służą one zapewnieniu odpowiednich warunków technicznych (w tym w zakresie czystości samego zabytku i jego otoczenia), klimatycznych oraz oświetlenia zabytku. Jak podkreśla B. Rouba, działanie zgodne zasadami ochrony konserwatorskiej sprawia, że braku codziennej dbałości o zabytki nie powinno zastępować się "konserwacją aktywną" ani tym bardziej renowacją (vide: wyrok WSA w Krakowie z 18 marca 2025 r., II SA/Kr 48/25 oraz B.J. Rouba, Pielęgnacja świątyni i innych zabytków. Książka nie tylko dla księży, Toruń 2014, s. 29; K. Zalasińska, "Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Komentarz", Legalis 2020, art. 40).

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że pojęcie "nieodpowiedniego stanu zachowania zabytku" w kontekście art. 40 ust. 1 u.o.z. odnosi się przede wszystkim do jego stanu w aspekcie bieżącego utrzymania, nie zaś do stanu docelowego, optymalnego z konserwatorskiego punktu widzenia. Przedmiotem zaleceń mogą być zatem działania służące bieżącemu zapobieganiu niszczeniu zabytku, w tym zabiegi pielęgnacyjne i porządkowe oraz zabezpieczenie obiektu lub jego elementów przed odpadnięciem, działaniem czynników atmosferycznych lub innymi zagrożeniami.

Należy zatem odróżnić działania służące bieżącemu utrzymaniu i zabezpieczeniu istniejącej substancji zabytkowej od robót remontowych lub odtworzeniowych, których celem jest wykonanie nowych elementów albo odtworzenie historycznego zagospodarowania obiektu.

Uwzględniając powyższe rozważania, w ocenie sądu, obowiązki zawarte w pkt 3 i 4 zaleceń pokontrolnych, dotyczące ogrodzenia terenu cmentarza oraz wyremontowania pozostałości bramy wraz z rekonstrukcją przewróconego przęsła z wykorzystaniem maksymalnej ilości materiału pierwotnego, wykraczają poza zakres obowiązków, które mogły zostać nałożone w trybie art. 40 ust. 1 u.o.z.

O ile usunięcie samosiewów drzew i krzewów, usunięcie przedmiotów składowanych na terenie cmentarza oraz odsłonięcie i ustabilizowanie nagrobków można zakwalifikować jako działania zmierzające do usunięcia nieprawidłowości w bieżącym utrzymaniu zabytku, o tyle wykonanie ogrodzenia oraz remont bramy połączony z rekonstrukcją jej elementu mają odmienny charakter. Są to prace o charakterze remontowym i odtworzeniowym, których konieczność nie wynika wyłącznie z potrzeby bieżącego uporządkowania i zabezpieczenia terenu, lecz wiąże się również z wykonaniem nowego elementu oraz odtworzeniem lub uzupełnieniem historycznej struktury cmentarza.

W tych okolicznościach sąd uznał, że obowiązki określone w punktach 3 i 4 zaleceń pokontrolnych nie zostały wykazane jako działania mieszczące się w granicach konserwacji zapobiegawczej, rozumianej jako bieżąca dbałość o stan zabytku i zapobieganie jego dalszej degradacji. Nakazane prace mają bowiem szerszy charakter i zmierzają również do wykonania nowego elementu oraz odtworzenia elementów historycznej struktury cmentarza. W związku z tym w ponownie prowadzonym postępowaniu w przedmiocie zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych, organ mając na uwadze stanowisko sądu, rozważy możliwość odstąpienia od obowiązków nr 3 i 4 jako nałożonych w niewłaściwym trybie i rozważy wdrożenie trybu z art. 49 u.o.z.

Odnosząc się do argumentu skarżącej dotyczącego wysokich kosztów wykonania ogrodzenia cmentarza, podnieść należy, że niewątpliwie nakazane w zaleceniach pokontrolnych prace potencjalnie stanowią obciążenie finansowe dla właściciela, jednakże wobec ciążących na nim z mocy prawa obowiązków (art. 5 u.o.z.), argumenty natury ekonomicznej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej obiektu, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją (vide: wyrok WSA w Warszawie z 28 czerwca 2017 r., VII SA/Wa 1816/16, pub. CBOSA). Zgodnie z ogólną zasadą, przewidzianą w u.o.z., obowiązek finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach obciąża podmioty posiadające tytuł prawny do dysponowania zabytkiem, w tym ich właścicieli. Dysponenci zabytków mogą jednak ubiegać się o dotacje na sfinansowanie kosztów powyższych prac i robót, udzielane przez organy państwowe (ministra właściwego ds. kultury oraz wojewódzkich konserwatorów zabytków), jak i organy stanowiące gmin i powiatów (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z 9 października 2023 r., II SA/Rz 641/23, pub. CBOSA).

Podstawą zakwestionowania zaleceń w niniejszej sprawie nie jest zatem ich kosztowność, lecz charakter nakazanych prac i brak wystarczających podstaw do uznania, że obowiązki z pkt 3 i 4 mieszczą się w granicach obowiązków, które mogą być nałożone na podstawie art. 40 ust. 1 u.o.z.

Mając powyższe na uwadze, sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony akt.

Barbara Romanczuk Elżbieta Lemańska Marta Joanna Czubkowska