Sąd uchylił decyzje ZUS o odmowie świadczenia wychowawczego i umorzył część postępowania

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28 kwietnia 2026 r. znak: 010070.680.1691283.2026, postępowanie nr 613560142, po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 kwietnia 2026 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. K. na okres od 01 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, że S. K. w dniu 9 lutego 2026 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r. Po rozpatrzeniu wniosku, ZUS decyzją z 22 kwietnia 2026 r. odmówił prawa do świadczenia wychowawczego z powodu braku aktywności zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że ma zawartą umowę z firmą R. sp. z o.o. na wykonywanie umowy zlecenia do 4 marca 2026 r.

Dalej organ wskazał, że w postępowaniu odwoławczym na podstawie danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zostało ustalone, że od 1 marca 2026 r. strona jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w firmie P. sp. z.o.o. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za marzec 2026 r. wyniosła 0,00 zł (kwota ta nie spełnia 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę).

Wobec powyższego, Prezes ZUS uznał, że stronie nie przysługuje żądane świadczenie, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508 tekst jedn.).

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia S. K. wskazała, że nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od lutego do maja 2026 r. Podniosła, że od 22 stycznia 2026 r. do 4 marca 2026 r. wykonywała pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z firmą R. Sp. z o.o. i z tytułu tej umowy otrzymywała wynagrodzenie. Dopiero później dowiedziała się, że firma nie zgłosiła jej do ubezpieczenia. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie żądanego świadczenia co najmniej za kwiecień 2026 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że jak ustalono została spełniona przesłanka aktywności zawodowej skarżącej za miesiące kwiecień i maj 2026 r., pozwalająca na przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Wniosek na O. K. został złożony 15 maja 2026 r., wobec czego ZUS przyznał świadczenie wychowawcze na to dziecko na okres od 1 maja 2026 r. do 31 maja 2026 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS z 28 kwietnia 2026 r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 20 kwietnia 2026 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko O. K. za okres od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r. z powodu niespełnienia przez skarżącą warunku aktywności zawodowej.

Zgodnie z art. 1 ust. 2a zdanie 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U.2026.508), prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f (tj. cudzoziemcom spełniającym wskazane w tych przepisach przesłanki), za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Jak wynika z art. 2 pkt 1a lit. a) tej ustawy jedną z form aktywności zawodowej jest podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 i 252) oraz z tytułu wykonywania umowy uaktywniającej określonej w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 798), od podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowiącej nie mniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 i 252) stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy zlecenia.

Z powyższej regulacji wynika więc, że obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W tej kwestii zawarta w art. 2 pkt 1a lit. a) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definicja aktywności zawodowej zawiera wprost odesłanie do stosowania art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – czego nie dostrzegły organy rozstrzygające niniejszą sprawę.

Należy zauważyć, że skarżąca będąca cudzoziemcem posiadającym obywatelstwo [...], załączyła do skargi kserokopię umowy zlecenia, którą 22 stycznia 2026 r. zawarła z R. sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi, i która według oświadczenia skarżącej była wykonywana do 4 marca 2026 r. Okoliczność ta była zresztą znana organom, gdyż skarżąca o zawarciu powyższej umowy informowała również w odwołaniu od decyzji z 20 kwietnia 2026 r. Do skargi zostały również dołączone kserokopie przelewów od powyższego zleceniodawcy z 11 lutego 2026 r. i 11 marca 2026 r.

Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w momencie składania wniosku z 9 lutego 2026 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca wykonując pracę na podstawie umowy zlecenia podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym, bez względu na to czy została zgłoszona przez zleceniodawcę do ubezpieczenia, czy też nie, a także bez względu na to, czy na jej koncie w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS figurowała taka informacja.

W tej sytuacji, w zakresie dotyczącym rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego za luty 2026 r., obowiązkiem organów było zbadanie, czy w styczniu 2026 r. – miesiącu poprzedzającym wniesienie wniosku - wymiar składki skarżącej na powyższe ubezpieczenia stanowił nie mniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podobnie jeśli chodzi o przyznanie omawianego świadczenia za marzec 2026 roku, Prezes ZUS dysponując informacją, że skarżąca ma zawartą z R. sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi umowę na wykonywanie zlecenia do 4 marca 2026 r., a więc w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej, również powinien przeanalizować, ile wyniosła suma składek na ubezpieczenie. Tymczasem organ, wbrew art. 1 ust. 2a zdanie 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił przyznania prawa do żądanego świadczenia, twierdząc, że z danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym wynika, że skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę zlecenia dopiero od 1 marca 2026 r. dokonanego przez płatnika P. Sp. z o.o., przed dniem 1 marca 2026 r. nie ma żadnego zgłoszenia S. K. do ubezpieczeń społecznych, a nadto za marzec 2026 r. nie została zgłoszona do ubezpieczenia na odpowiednim poziomie, gdyż suma składek wynosi 0 zł.

Trzeba zauważyć, że jak wynika z odpowiedzi na skargę oraz akt administracyjnych, organ ostatecznie przyznał świadczenie wychowawcze na dziecko D. K. za okres od 1 kwietnia 2026 r. do 31 maja 2026 r. – na wniosek złożony w dniu 10 kwietnia 2026 r. Przyznał tym samym, że spełniona jest przesłanka aktywności zawodowej skarżącej w marcu i kwietniu 2026 r. Z kolei wniosek m.in. na dziecko O. K. został złożony w dniu 15 maja 2026 r., wobec czego ZUS przyznał – powołując się na treść art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek – ww. świadczenie na to dziecko na okres od 1 do 31 maja 2026 r. Załączone do skargi zaświadczenie z dnia 13 maja 2026 r. potwierdza, że skarżąca była zatrudniona w firmie P. Sp. z o.o. w K. na podstawie umowy zlecenia od 1 marca 2026 r., osiągając wynagrodzenie 4.019,20 zł za miesiąc marzec i 4.521,60 zł za kwiecień 2026 r. Te okoliczności również organ winien wziąć pod uwagę w rozpatrywanej sprawie jeśli chodzi o świadczenie za okres kwietnia 2026 r.

W tym miejscu istotnym jest zaznaczenie, że obowiązkiem ZUS jest samodzielne uzyskiwanie lub weryfikowanie danych uzyskanych z posiadanych systemów informacji, ale samo ograniczenie czynności weryfikacyjnych wyłącznie do tych systemów nie jest zgodne z prawem. Wynika to z art. 13 ust. 4 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dołącza się inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Dalej z art. 28 ust. 1 tej ustawy wynika, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co zobowiązuje te organy do stosowania kodeksowych uregulowań w zakresie m.in. prowadzenia postępowania dowodowego i towarzyszących mu zasad postępowania administracyjnego.

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżąca konsekwentnie wskazywała na wykonywanie umowy zlecenia z R. sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi w okresie od daty zawarcia tej umowy w okresie od 22 stycznia 2026 r. do 4 marca 2026 r. Na dowód tego przedstawiła kserokopię przelewów tytułem wynagrodzenia od powyższej spółki z 11 lutego 2026 r. i z 11 marca 2026 r. Na skutek jednak ograniczenia postępowania dowodowego do sprawdzenia danych istniejących w Kompleksowym Systemie Informatycznym, organy nie przeanalizowały powyższych danych i oświadczeń skarżącej. Podobna sytuacja ma miejsce jeśli chodzi o dalsze zatrudnienie w firmie P. Sp. z o.o. w K., gdzie skarżąca pracowała od 1 marca 2026r.

Mając to wszystko na uwadze, należy stwierdzić, że obie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz z dokonaniem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1a lit. a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu, poddając szczegółowej weryfikacji nie tylko wpisy w posiadanym systemie, ale również twierdzenia strony i przedstawione przez nią dokumenty – mogące mieć wpływ na ustalenie prawa do przyznania żądanego świadczenia.

Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", uchylił obie decyzje wydane w sprawie.

Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne dotyczące przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 do 31 maja 2026 r. Należy wskazać, że istota umorzenia postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. nawiązuje do instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 listopada 2022 r. II SA/Łd 1030/18).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem organy rozstrzygając sprawę, z opisanymi wyżej naruszeniami przepisów postępowania i prawa materialnego nie uwzględniły wniosku skarżącej z 9 lutego 2026 r. w zakresie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres 1 do 31 maja 2026 r. na dziecko O. K. Jak wynika z akt administracyjnych świadczenie to zostało przyznane dopiero 1 czerwca 2026 r., na skutek rozpoznania wniosku skarżącej z 15 maja 2026 r. W tej sytuacji jednak uchylanie - w powyższym zakresie - wydanych w niniejszej sprawie decyzji, bez umarzania postępowania w tej części, tylko w celu rozpoznania przez organy wniosku z 9 lutego 2026 r., co do okresu 1-31 maja 2026r., musiałoby się zakończyć wydaniem przez organy rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.