Sąd uchylił odmowę świadczenia wychowawczego, bo ZUS nie sprawdził umowy zlecenia

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 28 kwietnia 2026 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania S. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 kwietnia 2026 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko [...] na okres od 01.02.2026 r. do 31.05.2026 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podniósł, że S. K. 9 lutego 2026 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 01.02.2026 r. do 31.05.2026 r. Po rozpatrzeniu wniosku, ZUS decyzją z 22 kwietnia 2026 r. odmówił prawa do świadczenia wychowawczego z powodu braku aktywności zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że ma zawartą umowę z firmą [...] [...] sp. z o.o. na wykonywanie umowy zlecenia do 4 marca 2026 r.

Dalej organ wskazał, że w postępowaniu odwoławczym na podstawie danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS zostało ustalone, że od 1 marca 2026 r. strona jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w firmie [...] sp. z.o.o. Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za marzec 2026 r. wyniosła [...] zł (kwota ta nie spełnia 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę).

Wobec powyższego, Prezes ZUS uznał, że stronie nie przysługuje żądane świadczenie, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508 tekst jedn.).

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia S. K. wskazała, że nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od lutego do maja 2026 r. Podniosła, że od 22 stycznia 2026 r. do 4 marca 2026 r. wykonywała prace na podstawie umowy zlecenia zawartej z firmą [...] [...] Sp. z o.o. i z tytułu tej umowy otrzymywała wynagrodzenie. Dopiero później dowiedziała się, że firma nie zgłosiła jej do ubezpieczenia. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie żądanego świadczenia co najmniej za kwiecień 2026 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że świadczenie za okres od 1.04. do 31.05.26 r. na dziecko [...] mogło zostać przyznane, gdyż zostało ustalone, że została spełniona przesłanka aktywności zawodowej za te miesiące, a skarżąca złożyła kolejny wniosek 10 kwietnia 2026 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS z 28 kwietnia 2026 r., utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 20 kwietnia 2026 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko [...] za okres od 1.02.26 r. do 31.05.26 r. z powodu niespełnienia przez skarżącą warunku aktywności zawodowej.

Zgodnie z art. 1 ust. 2a zdanie 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U.2026.508), prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f (tj. cudzoziemcom spełniającym wskazane w tych przepisach przesłanki), za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Jak wynika z art. 2 pkt 1a lit. a) tej ustawy jedną z form aktywności zawodowej jest podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 i 252) oraz z tytułu wykonywania umowy uaktywniającej określonej w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 798), od podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowiącej niemniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199 i 252) stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy zlecenia.

Z powyższej regulacji wynika więc, że obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W tej kwestii zawarta w art. 2 pkt 1a lit. a) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci definicja aktywności zawodowej zawiera wprost odesłanie do stosowania art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – czego nie dostrzegły organy rozstrzygające niniejszą sprawę.

Należy zauważyć, że skarżąca będąca cudzoziemcem posiadającym obywatelstwo ukraińskie, załączyła do skargi kserokopię umowy zlecenia, którą 22 stycznia 2026 r. zawarła z [...] [...] sp. z o.o. z siedzibą w Ł., i która według oświadczania skarżącej była wykonywana do 4 marca 2026 r. Okoliczność ta była zresztą znana organom, gdyż skarżąca o zawarciu powyższej umowy informowała również w odwołaniu od decyzji z 20 kwietnia 2026 r. Do skargi zostały również dołączone kserokopie przelewów od powyższego zleceniodawcy z 11 lutego 2026 r. i 11 marca 2026 r.

Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w momencie składania wniosku z 9 lutego 2026 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego skarżąca wykonując pracę na podstawie umowy zlecenia podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym, bez względu na to czy została zgłoszona przez zleceniodawcę do ubezpieczenia, czy też nie, a także bez względu na to, czy na jej koncie w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS figurowała taka informacja.

W tej sytuacji, w zakresie dotyczącym rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego za luty 2026 r., obowiązkiem organów było zbadanie, czy w styczniu 2026 r. – miesiącu poprzedzającym wniesienie wniosku - wymiar składki skarżącej na powyższe ubezpieczenia stanowił niemniej niż 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podobnie jeśli chodzi o przyznanie omawianego świadczenia za marzec 2026 roku, Prezes ZUS dysponując informacją, że skarżąca ma zawartą z [...] [...] sp. z o.o. z siedzibą w Ł. umowę na wykonywanie zlecenia do 4 marca 2026 r., a więc w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki aktywności zawodowej, również powinien przeanalizować, ile wyniosła suma składek na ubezpieczenie. Tymczasem organ, wbrew art. 1 ust. 2a zdanie 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił przyznania prawa do żądanego świadczenia, twierdząc, że z

danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym wynika, że skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia jako osoba wykonująca umowę zlecenia dopiero od 1 marca 2026 r. dokonanego przez płatnika [...] Sp. z o.o., przed dniem 1 marca 2026 r. nie ma żadnego zgłoszenia S. K. do ubezpieczeń społecznych, a nadto za marzec 2026 r. nie została zgłoszona do ubezpieczenia na odpowiednim poziomie, gdyż suma składek wynosi [...] zł.

W tym miejscu istotnym jest zaznaczenie, że obowiązkiem ZUS jest samodzielne uzyskiwanie lub weryfikowanie danych uzyskanych z posiadanych systemów informacji, ale samo ograniczenia czynności weryfikacyjnych wyłącznie do tych systemów nie jest zgodne z prawem. Wynika to z art. 13 ust. 4 lit. d ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dołącza się inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku. Dalej z art. 28 ust. 1 tej ustawy wynika, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co zobowiązuje te organy do stosowania kodeksowych uregulowań w zakresie m.in. prowadzenia postępowania dowodowego i towarzyszących mu zasad postępowania administracyjnego.

Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżąca konsekwentnie wskazywała na wykonywanie umowy zlecenia z [...] [...] sp. z o.o. z siedzibą w Ł. w okresie od daty zawarcia tej umowę w okresie od 22 stycznia 2026 r. do 4 marca 2026 r. Na dowód tego przedstawiła kserokopię przelewów tytułem wynagrodzenia od powyższej spółki z 11 lutego 2026 r. i z 11 marca 2026 r. Na skutek jednak ograniczenia postępowania dowodowego do sprawdzenia danych istniejących w Kompleksowym Systemie Informatycznym, organy nie przeanalizowały powyższych danych i oświadczeń skarżącej.

Mając to wszystko na uwadze, należy stwierdzić, że obie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj.: art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz z dokonaniem błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1a lit. a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu, poddając szczegółowej weryfikacji nie tylko wpisy w posiadanym systemie, ale również twierdzenia strony i przedstawione przez nią dokumenty - mogące mieć wpływ na ustalenie prawa do przyznania żądanego świadczenia.

Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", uchylił obie decyzje wydane w sprawie.

Na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne dotyczące przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2026 r. do 31 maja 2026 r. Należy wskazać, że istota umorzenia postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. nawiązuje do instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty. W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 listopada 2022 r. II SA/Łd 1030/18).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem organy rozstrzygając sprawę, z opisanymi wyżej naruszeniami przepisów postępowania i prawa materialnego nie uwzględniły wniosku skarżącej z 9 lutego 2026 r. w zakresie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego za okres 1 kwietnia 2026 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko [...]. Jak wynika z akt administracyjnych

świadczenie to zostało przyznane dopiero 1 czerwca 2026 r., na skutek rozpoznania wniosku skarżącej z 10 kwietnia 2026 r. W tej sytuacji jednak uchylanie - w powyższym zakresie - wydanych w niniejszej sprawie decyzji, bez umarzania postępowania w tej części, tylko w celu rozpoznania przez organy wniosku z 9 lutego 2026 r., co do okresu 1 kwietnia 2026 r. - 31 maja 2026 r., musiałoby się zakończyć wydaniem przez organy rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego.