Sąd oddalił skargę na uchylenie świadczenia pielęgnacyjnego, bo matka dostała wspierające

Decyzją z 10 grudnia 2025 r. Burmistrz Miasta (dalej: "burmistrz", "organ pierwszej instancji") uchylił decyzję z 16 listopada 2023 r. przyznającą B. C. (dalej: "skarżąca") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką M. T.

W uzasadnieniu podał, że skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne na okres od 18 marca 2023 r. na stałe. 8 grudnia 2025 r. organ pierwszej instancji został poinformowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o przyznaniu matce skarżącej świadczenia wspierającego od 24 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2031 r. W tej sytuacji, zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2026 r. poz. 873, dalej: "ustawa"), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdyż osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Burmistrz zaznaczył, że na mocy art. 63 ust. 11 ustawy świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, uważa się za nienależnie pobrane. Dodał, że ostatnie świadczenie zostało wypłacone za listopad 2025 r. Burmistrz poinformował ponadto, że odrębna decyzja zostanie wydana w sprawie nienależnie pobranych świadczeń.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżąca stwierdziła, że nikt nie informował jej o złożeniu wniosku o świadczenie wspierające przez matkę, mimo że bywała u niej bardzo często. Wyjaśniła, że o świadczeniu wspierającym zdecydowała jej bratowa, która zamieszkuje razem z jej matką. Skarżąca wyraziła niezrozumienie, że wiedząc o przyznaniu jej na stałe świadczenia pielęgnacyjnego, organ przyznał jej matce świadczenie wspierające i dopiero po 17 miesiącach powiadomił o tym skarżącą. Wskazała, że do zwrotu są ogromne kwoty, niemożliwe dla niej do spłaty. Obecnie pozostała bez środków do życia. Dodała, że gdyby wiedziała o powyższym, zrezygnowałaby z pobieranego świadczenia i złożyła wniosek do ZUS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "SKO") decyzją z 19 marca 2026 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

SKO podało, że z "raportu CBB – świadczenia wspierające za okres 3 października 2025 r. do 24 listopada 2025 r." i informacji z ZUS z 8 grudnia 2025 r. wynika, że na wniosek matki skarżącej z 8 października 2025 r., 17 października 2025 r. zostało jej przyznane świadczenie wspierające na okres od 24 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2013 r.

SKO przytoczyło treść art. 63 ust. 1, ust. 6 i ust. 11 ustawy o świadczeniu wspierającym. Wywiodło, że świadczenie wspierające i świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Oceniło, że fakt pobierania przez matkę skarżącej świadczenia wspierającego za okres od 24 czerwca 2024 r. do 30 czerwca 2031 r. stanowił okoliczność mającą wpływ na przyznane stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w związku z pobieraniem przez matkę świadczenia wspierającego skarżąca przestała spełniać przesłanki pozwalające na przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego zasadne było uchylenie decyzji przyznającej skarżącej prawo do tego świadczenia.

W skardze złożonej na ww. decyzję skarżąca przyznała, że nie jest możliwe jednoczesne pobieranie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego przez jej matkę. Podkreśliła, że nie wiedziała, że jej matka złożyła wniosek o ww. świadczenie, a także że obejmował on okres, w którym skarżąca pobrała świadczenie pielęgnacyjne. Stwierdziła, że od czerwca 2024 r. do listopada 2025 r. opiekowała się matką, a mimo to musi zwrócić pobrane świadczenie pielęgnacyjne. Wyraziła niezrozumienie, że wyłącznie ona musi zwrócić nienależnie pobrane świadczenie, w sytuacji gdy nie zawiniła tej sytuacji, gdyż nie wiedziała o zbiegu świadczeń. Dodała, że otrzymane pieniądze wydała na utrzymanie własne i matki, a ponadto obecnie jest poważnie chora. Stwierdziła, że to matka popełniła błąd, ubiegając się o świadczenie wspierające z datą wsteczną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie z 10 czerwca 2026 r. skarżąca wyraziła niezrozumienie, dlaczego ma zwracać pobrane świadczenie, skoro wszystko prawidłowo wykonywała. Dodała, że gdyby wiedziała o zamiarze złożenia wniosku o świadczenie wspierające przez matkę, zrezygnowałaby z pobieranego świadczenia i przeszła na emeryturę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja została wydana m.in. na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, z późn. zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że przewidziany w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej warunkowany jest zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Instytucja ta w założeniu ma zastosowanie do sytuacji faktycznych, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny" stan sprawy (z chwili ustalania prawa do świadczenia), a która spowodowała konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji. Obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, że po pierwsze nastąpiła zmiana stanu faktycznego w stosunku do pierwotnego, pozwalającego przyznać stronie uprawnienia, a nadto zmiana ta jest istotna z punktu widzenia nabycia tego uprawnienia.

Reasumując, każda z wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek stanowi samodzielną i odrębną podstawę uchylenia lub zmiany decyzji, przy czym zakresy wszystkich wyszczególnionych podstaw uchylenia lub zmiany decyzji są rozłączne. Zatem organ musi wykazać, że zaistniała przynajmniej jedna z ww. przesłanek uprawniająca do zmiany decyzji albo jej uchylenia bez zgody strony. Należy więc dokonać weryfikacji, na ile wystąpienie jednej z tych przesłanek wpłynęło na podstawę faktyczną lub prawną decyzji przyznającej świadczenie. Analiza tych okoliczności musi odbywać się więc w odniesieniu do przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego. Dodać również należy, że ostatnia z przesłanek wskazanych w omawianym przepisie określona została w sposób ogólny, jako wystąpienie "innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń". Przesłanka ta swym zakresem obejmuje wszelkie okoliczności świadczące o wystąpieniu negatywnej przesłanki przyznania (a w konsekwencji też pobierania) świadczenia rodzinnego.

W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej 8 października 2025 r. złożyła dwa wnioski o przyznanie świadczenia wspierającego, które zostało jej przyznane 17 października 2025 r. w wysokości 60 % renty socjalnej na okres od 24 czerwca 2024 r. do 28 lutego 2025 r. oraz od 1 marca 2025 r. do 30 czerwca 2031 r.

Jak zasadnie wskazało SKO, od 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany w systemie świadczeń, gdyż ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023, poz. 1429 z późn. zm.) wprowadzono dla osób niepełnosprawnych możliwość ubiegania się o świadczenie wspierające zamiast świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Z uwagi na zmianę w systemie świadczeń ustawodawca wprowadził do ustawy o świadczeniu wspierającym przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 63 ust. 6 ustawy o świadczeniu wspierającym świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego.

Z art. 63 ust. 6 ww. ustawy wynika, że osoby, które nabyły prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy zmieniającej mogą zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad która jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego. Nie jest bowiem możliwe jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia wspierającego za ten sam okres świadczeniowy i na tą samą osobę. Innymi słowy, skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Treść tego przepisu jest jednoznaczna i wynika z niego wprost, że jedyną okolicznością, która przesądza o obowiązku organu uchylenia decyzji przyznającej opiekunowi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że osobie wymagającej opieki przyznane zostało prawo do świadczenia wspierającego. W konsekwencji, w stanie faktycznym sprawy, prawidłowo organy obu instancji oceniły, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej matka ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, to jest od 24 czerwca 2024 r. Zasadne więc było uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie doszło bowiem do zbiegu uprawnień do dwóch wykluczających się świadczeń: świadczenia wspierającego od 24 czerwca 2024 r. przyznanego matce skarżącej i świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez skarżącą w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Z chwilą otrzymania przez matkę skarżącej świadczenia wspierającego, odpadła podstawa faktyczna i prawna do pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja nie rozstrzyga o uznaniu za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu przez skarżącą pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu okoliczności wskazywane przez skarżącą w odwołaniu i skardze, dotyczące braku jej wiedzy o złożeniu wniosku o świadczenie wspierające i o treści tego wniosku, braku wpływu na zaistniały zbieg świadczeń, a także odnoszące się do jej sytuacji materialnej i stanu zdrowia, z uwagi na treść art. 63 ust. 6, nie mogły być wzięte pod uwagę przez organy orzekające w niniejszej sprawie i sąd. Przedmiotem niniejszej sprawy jest bowiem wyłącznie stwierdzenie, czy skarżącej przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy jej matka otrzymała świadczenie wspierające. Nie oznacza to, że skarżąca nie będzie mogła w odrębnym postępowaniu, jeżeli zostanie wszczęte w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i o obowiązku zwrotu przez skarżącą tego świadczenia, podnosić ww. faktów, a także bronić swoich praw zarówno w postępowaniu odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.

Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż SKO w odpowiedzi na skargę złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.