Operacja kręgosłupa i zwolnienie lekarskie nie uzasadniły specjalnego zasiłku celowego. Sąd oddalił skargę

Decyzją z [...] r. wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), Burmistrz Miasta i Gminy R. (dalej: "organ pierwszej instancji", "Burmistrz") – działający przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. – odmówił J. D. (dalej: "skarżąca", "strona") przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że powodem odmowy jest niespełnione kryterium dochodowe, które w rodzinie skarżącej wynosi 1 646 zł, zaś dochód w rodzinie skarżącej to [...] zł, zatem skarżąca dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe. W sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności specjalne, aby móc przyznać zasiłek specjalny. Koszty przedstawione przez stronę są kosztami cyklicznymi, powtarzalnymi i przewidywalnymi, ponoszonymi co miesiąc.

Od ww. decyzji odwołała się skarżąca, zarzucając jej naruszenie:

- art. 8 ust. 2 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie, że w jej sprawie nie występują szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy, mimo ich oczywistego istnienia;

- naruszenie art. 7 oraz 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") poprzez nierzetelne i niepełne ustalenie stanu faktycznego;

- oparcie rozstrzygnięcia na wadliwym i obarczonym błędami wywiadzie środowiskowym;

- błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz pominięcie istotnych okoliczności zdrowotnych, rodzinnych i finansowych.

W uzasadnieniu odwołania strona wyjaśniła, że od października 2025 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z poważną operacją kręgosłupa, okres rekonwalescencji będzie wynosił co najmniej sześć miesięcy, co ogranicza jej możliwości zarobkowe. Jej rzeczywiste dochody uległy znacznemu obniżeniu, ponieważ w okresie zwolnienia lekarskiego otrzymuje ona 80% wynagrodzenia

i całkowicie utraciła dodatek za pracę w porze nocnej. Wskazała, że w związku ze swoim stanem zdrowia konieczny był jej przewóz do ośrodka w B.

w pozycji leżącej, co wygenerowało nadzwyczajne koszty, których nie poniosłaby gdyby nie nagłe i poważne pogorszenie stanu zdrowia. Zarzuciła, że fakt ten nie został uwzględniony w wywiadzie środowiskowym, a sam dokument zawiera nieścisłości oraz informacje niezgodne ze stanem faktycznym. Błędnie przyjęto, że jej sytuacja ekonomiczna nie uległa pogorszeniu, a koszty leczenia w sposób nieuprawniony oceniono jako "nieznaczące". Wadliwy wywiad środowiskowy doprowadził do błędnego i nieuzasadnionego wniosku o braku szczególnej sytuacji życiowej, o której mowa w art. 8 ust. 2 u.s.p.

Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy opisał stan faktyczny sprawy i wskazał przepisy mające zastosowanie w sprawie. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.s.p. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany

w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.s.p.). Przy czym przyznanie zasiłku celowego uwarunkowane jest spełnieniem kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 u.s.p., które dla osoby w rodzinie skarżącej wynosi 823 zł, co w przypadku dwuosobowej rodziny daje kwotę 1646 zł. Podając ustawową definicję dochodu organ odwoławczy wskazał, że strona prowadzi gospodarstwo domowe razem

z córką, a miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł, na co składają się wynagrodzenie za pracę strony, alimenty od byłego męża oraz świadczenie

z funduszu alimentacyjnego na córkę. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego, a wnioskodawczyni może się ubiegać jedynie o specjalny zasiłek celowy, przewidziany w art. 41 ust. 1 u.p.s., jednak jego przyznanie wymaga wystąpienia

w sprawie "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Powołując stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne Kolegium podało, że nie sposób uznać, że w niniejszym przypadku mamy do czynienia ze szczególnymi okolicznościami. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i choruje na zwyrodnienie wszystkich stawów kręgosłupa. Jest to choroba stała,

a wnioskodawczyni pracuje jako ochroniarz. Organ nie zakwestionował, że skarżąca przeszła operację kręgosłupa, jednak podkreślił, że była to operacja planowana, a ze szpitala skarżąca wyszła już 6 grudnia 2025 r. Wnioskodawczyni nie straciła pracy

i głównego źródła utrzymania, nie poniosła też żadnych szczególnych wydatków. Przedłożone do sprawy paragony i potwierdzenia zapłaty opiewają na kwotę

195,87 zł, przy czym na sumę tę składają się także koszty zakupu produktów, które są jedynie suplementami diety, a nie lekami. Z kolei koszty związane z utrzymaniem domu i córki nie odbiegają od ponoszonych przez każdą rodzinę. Kolegium wskazało, że sytuacja skarżącej jest w swoisty sposób stabilna; uzyskuje ona dochody, choć nie w takiej wysokości, jakiej oczekuje, jednak oceny tej nie zmieniają powołane

w odwołaniu okoliczności związane z utratą części dochodów czy niemożność

pracy w porze nocnej. Okoliczności te nie mogą być uznane za drastyczne i dotkliwe

w skutkach. Z tego względu organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że

w sprawie nie występują szczególne okoliczności. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że stan faktyczny sprawy został ustalony

w oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty i przeprowadzony z nią wywiad środowiskowy. Ustalenia wywiadu zostały potwierdzone własnoręcznym podpisem wnioskodawczyni, a z akt sprawy nie wynika, by skarżąca miała do niego jakiekolwiek uwagi. Dodał, że bez znaczenia pozostaje okoliczność z jakiego tytułu skarżąca otrzymuje alimenty od byłego męża, ponieważ nie kwestionuje ona otrzymywania kwoty 500 zł, którą to przyjęto do ustalenia dochodu.

Ostatecznie Kolegium podkreśliło, że co prawda decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to jednak nie pozwala to organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Organ ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym i nie może przyznać świadczenia w każdym przypadku, kiedy osoba oczekuje takiego wsparcia. Charakter specjalnego zasiłku celowego przemawia za tym, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu winny być absolutnie wyjątkowe, jako że o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a wyjątkowa, trudna sytuacja życiowa.

Pismem z 24 kwietnia 2026 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na ww. decyzję i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że decyzja narusza przepisy prawa poprzez błędną ocenę jej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Wskazała, że poniesione przez nią wydatki na leczenie, dojazdy i leki stanowią znaczące obciążenie domowego budżetu, zwłaszcza przy obniżonych dochodach w okresie leczenia

i rekonwalescencji. Zarzuciła, że organ ograniczył się do formalnej oceny dochodu, pomijając fakt, że środki te nie są wystarczające na pokrycie niezbędnych kosztów leczenia i codziennego funkcjonowania. W ocenie skarżącej organ nie dokonał pełnej i wnikliwej analizy jej sytuacji, przez co błędnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2026 r. poz. 143 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według ww. kryteriów tutejszy Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 13 maja 2026 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny.

Wykładnia powyższego przepisu nie budzi wątpliwości. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach – pomimo przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej – ma więc charakter wyjątkowy. Ustawodawca wprost bowiem wskazał, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nieposiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że nie należy ona do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych,

a ingeruje w sytuację życiową strony dotkliwie, czy wręcz drastycznie. Są to zatem zdarzenia występujące okazjonalnie, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (zob. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Taką wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie. W wyroku z 26 marca 2026 r., sygn. akt I OSK 838/25 (LEX nr 4070239) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "szczególnie uzasadniony przypadek występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości".

Ponadto należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 41 u.p.s. użył określenia "może być przyznany", co oznacza, że organ nie ma obowiązku jego przyznania. Świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego nie ma więc charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy. Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się

w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Wydanie decyzji w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego winno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (zob. wyrok NSA

z 23 stycznia 2026 r., sygn. akt I OSK 93/25, LEX nr 4031579), na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Decyzja odmawiająca przyznania skarżącej dofinansowania kosztów leczenia w formie specjalnego zasiłku celowego została wydana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, podczas którego organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, który przeprowadzany jest

w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej (art. 107 ust. 1 u.p.s.). Dokument ten podpisała skarżąca, nie kwestionując jego ustaleń. Zgodzić się należy z Kolegium, że wnioskodawczyni uzyskuje regularne (choć

niższe niż zwykle dochody), nie poniosła też żadnych szczególnych, nadzwyczajnych, udokumentowanych wydatków. Koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego nie odbiegają od tych, ponoszonych przez każdą rodzinę. Wnioskując o przyznanie pomocy na dofinansowanie kosztów leczenia skarżąca nie wskazała, co dokładnie miałoby być finansowane z tych środków i nie wykazała, że rehabilitacja konieczna będzie w zakresie przekraczającym możliwości publicznej służby zdrowia.

Co prawda organ pierwszej instancji lakonicznie uzasadnił swoją decyzję

z 15 grudnia 2025 r., jednak organ odwoławczy sanował przedmiotowe uchybienie, uzasadniając rozstrzygnięcie zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego – a taką jest decyzja

w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego – nie może być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Konkludując, zdaniem składu orzekającego tutejszego Sądu, nie nasuwają zastrzeżeń ustalenia stanu faktycznego, jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w kontekście standardów postępowania wynikających z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.