Zbiorniki na wodę deszczową uchylone. Sąd wskazał na zasypany rów i nawiezioną ziemię

Pismem z dnia 5 stycznia 2024 roku A. K. poinformowała Urząd Gminy w [...], że jej sąsiedzi zamieszkujący przy ulicy [...] podnieśli znacząco teren na działce nr [...] (przywożąc 70 wywrotek 8 tonowych ziemi), co spowodowało naruszenie zmian naturalnego spływu wód deszczowych i roztopowych na jej grunty.

Pismem z dnia 19 stycznia 2024 roku J. M. wyjaśniła, że działkę nr [...] wraz z mężem zakupili w takim stanie w jakim jest obecnie.

Pismem z dnia 29 stycznia 2024 roku A. M. zwrócił uwagę na rynny odprowadzające wodę deszczowa, która zalewa drogę tj. działkę nr [...], a finalnie także działki [...] oraz [...].

Pismem z dnia 02 lutego 2024 roku A. M. ponowił zgłoszenie zalewania działki drogowej, a finalnie również działki nr [...] oraz nr [...].

Pismem z dnia 02 lutego 2024 roku M. T. zgłosiła zalewanie działki drogowej, a finalnie również działki nr [...] oraz nr [...].

Pismem z dnia 29 lutego 2024 roku M. T. i A. M. zwrócili uwagę, że przy budowie drogi prywatnej przy ulicy [...] teren został wybrukowany przez co zmieniło się współczynnik przepuszczalności gruntu, co zmieniło ilość wody jak również czas w którym dopływa na działki nr [...] oraz [...] w związku z czyn zmieniło się natężenie przepływu niż gdyby była nieutwardzona, w konsekwencji powinny wszyscy współwłaściciele działek nr [...] oraz [...] powinni partycypować w kosztach budowy ewentualnego kolektora wody opadowej.

W dniu 29 lutego 2024 roku wykonano wizję terenową, której szczegółowe ustalenia znalazły wyraz w protokole.

Pismem z dnia 19 lipca 2024 roku Wójt Gminy [...] przekazał Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w [...] akt sprawy w przedmiocie zagospodarowania wód opadowych i roztopowych w rejonie ul [...] w [...].

Pismem z dnia 23 lipca 2024 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] zwrócił przesłane akta Wójtowi Gminy [...] wskazując, że prawdopodobną przyczyną problemów z zagospodarowaniem wód opadowych jest zmiana ukształtowania terenu działek sąsiednich przez nawiezienie na ich teren znaczącej ilości ziemi.

Pismem z dnia 31 lipca 2024 roku R. G. (w odpowiedzi na pism w kwestii sprawności urządzeń melioracyjnych w obrębie działki ewidencyjnej nr [...] w [...]) nie wyraził zgody na wyniesienie studni rewizyjnej na jego działce.

Pismem z dnia 3 września 2024 roku J. G. (reprezentowana przez pełnomocnika) zgłosiła się do udziału w sprawie.

Pismem z dnia 5 września 2024 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] poinformował Wójta Gminy [...] (w odpowiedzi na pismo z dnia 30 sierpnia 2024 roku), że najistotniejszym w dowodem w sprawie jest opinia biegłego z zakresu stosunków wodnych. Niemniej jednak zmiana ukształtowania terenu musiała mieć wpływ na zmianę stosunków wodnych przy ulicy [...] gdyż problemy z zagospodarowaniem wód opadowych pojawiły się dopiero po naniesieniu znaczącej ilości ziemi na działki sąsiednie w roku 2024 roku co było zgłaszane do gminy przez mieszkańców. Jeśli właściciel gruntów zmienili kierunek i natężenia odpływu znajdujących się na ich gruncie wód opadowych i roztopowych z rynien i podjazdów ze szkodą dla gruntów sąsiednich to w tym przypadku zgodnie z art. 234 prawa wodnego wójt wydaje decyzję nakazującą przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Pismem z dnia 16 maja 2025 roku złożona została ekspertyza ekspertów z zakresu hydrologii dotyczącą zmiany stanu wody na działkach o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] obrąb [...], położonych w miejscowości [...] (ul. [...]) gm. [...], ze szkodą na działki sąsiednie o nr ew. [...] i [...] obręb [...].

Decyzją z dnia 2 października 2025 r. nr [...] Wójt Gminy [...] nakazał J. M., K. M., A. K. oraz Z. P. właścicielom działki nr ew. [...] położonej przy ul. [...] w miejscowości [...], wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom wynikającym z nieprawidłowego odprowadzania wód opadowych, w postaci:

1. zainstalowania 3 zbiorników retencyjnych (np. naziemnych), służących do przechwytywania wód opadowych odprowadzanych z dachów budynków od strony frontowej zlokalizowanych przy ul. [...] pod numerem [...] i [...], na podjazdy o objętości co najmniej 290 dmł na każdą rurę spustową, służących do zatrzymania i zagospodarowania wód opadowych na własnej działce;

2. zainstalowania 1 zbiornika retencyjnego (np. naziemnego) służącego do przechwytywania wód opadowych odprowadzanych z garażu zlokalizowanego bezpośrednio przy ul. [...] (należącego do budynku o numerze [...]) o objętości co najmniej 260 dmł , służącego do zatrzymania i zagospodarowania wód opadowych na własnej działce;

3. właściwego zagospodarowania wód opadowych w granicach własnej działki (w szczególności pochodzących z podjazdów oraz innych powierzchni utwardzonych znajdujących się na ww. działce), tak aby nie powodowały bezpośredniego spływu na działki sąsiednie, zgodnie z obowiązującymi przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, w szczególności z § 11 ust. 2 pkt. 4 MPZP, przy czym nakazów wskazanych w pkt 1 decyzji winno nastąpić do dnia 30 czerwca 2026 r.

Zdaniem organu z wykonanej wizji terenowej oraz ekspertyzy wynika, że z budynku przy ul. [...] dwie rynny od frontu budynku skierowane są na podjazd, natomiast w przypadku budynku przy ul. [...] jedna z rynien od frontu budynku skierowana jest na podjazd. Dodatkowo wody opadowe z dachu garażu zlokalizowanego przy budynku nr [...] odprowadzane są również na ww. ulicę. Następnie wskazane wyżej wody opadowe przepływają ulicą [...] w kierunku północno-wschodnim. Z opinii ekspertów wynika, że obecnie wody opadowe z powierzchni uszczelnionych, w szczególności z frontowych części budynków zlokalizowanych przy ulicy [...] oraz garażu zlokalizowanego przy budynku nr [...], nie są prawidłowo zagospodarowane. Odprowadzenie wód opadowych z działki nr [...] następuje na ulicę [...], a następnie ulicą [...] na tereny działek sąsiadujących, w szczególności działek o nr ew. [...] i [...], co stanowi naruszenie interesów tych właścicieli i prowadzi do szkód polegających na zalaniu tych działek. Zmiana zagospodarowania terenu nastąpiła wraz z powstaniem zabudowy, co spowodowało wzrost ilości spływających wód opadowych z powierzchni uszczelnionych w porównaniu do wcześniejszego stanu, kiedy tereny miały charakter rolniczy. W wyniku zmiany zagospodarowania terenu, polegającej na uszczelnieniu jego powierzchni bez zapewnienia odpowiedniego systemu odprowadzania wód, doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych, co spowodowało szkodę dla gruntów sąsiednich. Eksperci wykazali istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem urządzeń do zagospodarowania wód opadowych na działkach położonych przy ul. [...], a występowaniem szkód wodnych na gruntach sąsiednich.

W ocenie organu zebrany materiał dowodowy (opinia biegłych, dokumentacja fotograficzna, obserwacje terenowe), a także obowiązujące przepisy prawa, potwierdziły, że: - doszło do naruszenia obowiązków właścicieli nieruchomości w zakresie gospodarowania wodami opadowymi, - wskutek tego doszło do zmiany stosunków wodnych oraz powstania szkód na gruntach sąsiednich, - istnieje potrzeba wdrożenia środków zapobiegawczych, w szczególności urządzeń retencyjnych i systemów lokalnego zagospodarowania wód opadowych.

Pismem z dnia 17 października 2025 r. J. i K. M. wnieśli odwołanie.

Pismem z dnia 31 października 2025 r. A. K. wniosła odwołanie.

W obu przypadkach wskazano, że organ I instancji nie wykazał w sposób wystarczający, że ewentualne szkody na działkach sąsiednich powstają w bezpośrednim związku przyczynowo -skutkowym z zagospodarowaniem działki nr [...]. Obszar przy ul. [...] ma złożone warunki hydrologiczne, a na zmianę stosunków wodnych mogą mieć wpływ także inne nieruchomości w sąsiedztwie. Zlewnia odprowadzająca wody w kierunku nieruchomości wnioskodawców obejmuje znacznie większy obszar niż cała ulica [...]. Decydujący wpływ mają inne nieruchomości sąsiednie, których nawierzchnie i sposób odprowadzenia wód nie zostały objęte analizą.

W dniu 15 stycznia 2026 r. A. i S. K. wnieśli skargę na utrudnienia czynnego udziału w postępowaniu oraz wniosek o informację publiczną poprzez brak możliwości wniesienia pisemnych zastrzeżeń co do rzetelności opinii ekspertów, co stanowiło rażące naruszenie art. 9 i 10 KPA.

W piśmie z dnia 2 lutego 2026 r. organ I instancji udzielił informacji.

W dniu 11 stycznia 2026 r. A. K. wniosła o przeprowadzenie nowych dowodów: zgłoszenia interwencyjnego S. K. do GIOS z dnia 13 stycznia 2024 roku, zdjęć lotniczych wykonanych podczas interwencji Straży Pożarnej w [...] w styczniu 2024 r. na okoliczność wykazania rzeczywistego źródła i kierunku spływu wód opadowych oraz zweryfikowanie rejestru zgłoszeń oraz wykazów interwencji Straży Pożarnej za okres od stycznia 2024 r. do chwili obecnej.

W dniu 19 stycznia 2026 r. A. K. wniosła pismo procesowe z repliką na stanowisko organu I instancji wskazując na niewykonalność decyzji, albowiem jej nieruchomość posiada znikomą powierzchnię biologicznie czynną (niespełna 100 m: ogrodu) na gruncie gliniastym i podmokłym, który nie posiada zdolności infiltracyjnej (chłonnej).

W dniu 19 stycznia 2026 roku A. K. wniosła pismo procesowe - rozszerzenie odwołania zawierające nowe zarzuty i wnioski dowodowe.

W dniu 19 stycznia 2026 r. A. K. wniosła o uzupełnienie odwołania podkreślając sprzeczność ustaleń organu I instancji z ustaleniami Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 23 lipca 2024 r. i dnia 5 września 2024 r., który stwierdził, że prawdopodobną przyczyną problemów z zagospodarowaniem wód opadowych na ul. [...] w [...] jest zmiana ukształtowania terenu działek sąsiednich poprzez nawiezienie na ich teren znaczącej ilości ziemi.

W dniu 21 stycznia 2026 r. organ I instancji udzielił odpowiedzi na skargę A. i S. K. (na utrudnianie czynnego udziału strony w postępowaniu oraz wniosek o informację publiczną).

W dniu 8 lutego 2026 r. A. K. wniosła o przedłożenie nowych dowodów wskazując, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie wadliwej i niekompletnej ekspertyzy.

Decyzją z dnia 26 lutego 2026 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie Kolegium dotychczasowe ustalenia zostały poczynione prawidłowo, nie budzą wątpliwości i zarazem miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej, bowiem prowadzą do konkluzji, że doszło do zmiany kierunku czy też natężenia odpływu wód z działek nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] obrąb [...], położonych w miejscowości [...] (ul. [...]) gm. [...], ze szkodą na działki sąsiednie o nr ew. [...] i [...] obręb K.. W konsekwencji organ I instancji prawidłowo nakazał zastosowanie odpowiednich systemów odpływowych. Wbrew twierdzeniom odwołujących, dla zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego nie jest konieczne udowodnienie zamierzonego działania, ale samego faktu dokonania przez właściciela dokonania zmiany stanu wody na gruncie oraz ustalenie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

Według Kolegium odwołujący się koncentrują się na zaprzeczeniu faktom ustalonym w opinii biegłych oraz wywodzą własne spostrzeżenia strony w dziedzinie zmiany stosunków wodnych, które nastąpiły na ww. działkach gruntów, a które nie mają waloru wiarygodności w niniejszej sprawie, ponieważ wiadomości z dziedziny stosunków wodnych mogą zostać wiarygodnie ustalone wyłącznie przez biegłych. Strony zostały natomiast zawiadomione o zakończeniu postępowania pismem z dnia 19 sierpnia 2025 r. i zostały poinformowane w tym piśmie o uprawnieniach wynikających z art. 10 KPA.

W ocenie Kolegium podnoszone przez A. K. zarzuty, dowody i okoliczności stanowią powielenie informacji zgromadzonych już w postępowaniu, które dotyczy zagospodarowania wód opadowych na działce odwołujących, co powoduje zalewanie, działek nr [...] i [...]. Ekspertyza z dnia 16 maja 2025 r. potwierdza, że wody opadowe z działki nr [...] są nieprawidłowo zagospodarowane i spływają ulicą [...] w kierunku działek nr [...] i [...], powodując ich zalewanie.

Pismem z dnia 23 marca 2026 r. A. K. (reprezentowana przez pełnomocnika S. K.) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lutego 2026 r. (znak: [...]), utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 2 października 2025 r. (nr [...]). Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzuciła:

a) Rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 234 ust. 1 i ust. 3 ustawy Prawo wodne poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i arbitralne przypisanie Skarżącej odpowiedzialności. Zgromadzony materiał - w tym ekspertyza hydrologiczna - w żaden sposób nie udowadnia, aby Skarżąca dokonała jakiejkolwiek aktywnej fizycznie zmiany kierunku spływu wód. Układ orynnowania na jej posesji istnieje w stanie niezmienionym od 15 lat. Ponadto, organy bezprawnie obciążyły Skarżącą za spływ wód ze zjazdu, który stanowi współwłasność wszystkich okolicznych mieszkańców (w udziale 1/40), w tym samych inicjatorów postępowania. Zastosowano tu niedopuszczalną odpowiedzialność zbiorową, arbitralnie karząc jednego współwłaściciela za nieruchomość wspólną. Co więcej, organ nie potrafił w żaden sposób zdefiniować rzekomego "stanu poprzedniego" nieruchomości, co jest absolutnym warunkiem koniecznym do zastosowania dyspozycji art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Brak określenia stanu pierwotnego dowodzi, że żadna zmiana ze strony Skarżącej nigdy nie zaszła, a nałożony nakaz budowy zbiorników stanowi bezprawną próbę wykreowania na koszt obywatela zupełnie nowej infrastruktury osiedlowej, a nie naprawę rzekomo naruszonego stanu.

- art. 234 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego poprzez zignorowanie faktu udokumentowanego w aktach sprawy, że w 2024 r. doszło do drastycznej zmiany stosunków wodnych z winy innych podmiotów. Rzekomo poszkodowani sąsiedzi celowo lub z rażącego niedbalstwa zasypali rów melioracyjny (ściek muldowy). Jednocześnie, poprzedni właściciel działki sąsiedniej nawiózł masy ziemne (widoczne na zdjęciach jako hałdy), zmniejszając objętość naturalnego zbiornika retencyjnego. Symbioza tych dwóch zjawisk wywołała zalewanie. Od momentu, gdy nowy właściciel wspomnianego terenu udrożnił i pogłębił zbiornik, a sąsiedzi odkopali rów, problem całkowicie ustał na kolejne lata, co bezspornie wyklucza winę Skarżącej.

- art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez nałożenie obowiązku trwale niewykonalnego i rodzącego zagrożenie sanitarno-epidemiologiczne. Budowa zbiorników na glinie przy całkowitym braku gminnej sieci kanalizacji deszczowej/burzowej stworzy tykającą "bombę wodną". »Wymuszony, gwałtowny zrzut zgromadzonych w nich wód na własną posesję doprowadzi do natychmiastowego zalewania posadowionych w gruncie bezodpływowych zbiorników na nieczystości ciekłe (szamb).

b) Rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 136 K.p.a. poprzez skrajnie wybiórczą ocenę dowodów, sprzeczną z logiką, fizyką oraz doświadczeniem życiowym, polegającą na:. zignorowaniu faktu, iż woda z zaledwie połowy dachu (bliźniak), przepuszczona dodatkowo przez płyty ażurowe, fizycznie nie mogła wygenerować gigantycznego rozlewiska widocznego na dokumentacji lotniczej,. marginalizacji zdjęć z drona z zasobów OSP [...]. Ukazują one nie tylko potężną "cofkę" wód napierających od strony zablokowanego., pola oraz rzekomo poszkodowanych sąsiadów układających niebieskie zapory antypowodziowe od strony pola (a nie posesji Skarżącej), ale również fizyczne hałdy ziemi drastycznie zmniejszające objętość naturalnego zbiornika,. zignorowaniu pism PINB w [...], wskazujących na wspomniane nawiezienie mas ziemnych jako bezpośrednią przyczynę zjawiska.

- art. 7, art. 77 i art. 12 K.p.a. (zasada wnikliwości i ekonomiki procesowej) poprzez sztuczne zawężenie przedmiotu postępowania. Wójt zlecił wysoce kosztowną ekspertyzę hydrologiczną ze środków publicznych, lecz zawęził jej badawcze ramy, ignorując makroskalę zjawiska - wspomnianą wyżej destrukcyjną symbiozę potężnego nasypu ziemnego z zasypanym rowem. Zmarnotrawiono środki na ekspertyzę, która posłużyła wyłącznie do wykreowania "kozła ofiarnego" z jednego mieszkańca.

- art. 10 § 1 K.p.a.. poprzez pozbawianie stron prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Systemową praktyką urzędników Gminy [...] było wprowadzanie mieszkańców w błąd informacją, iż ewentualne uwagi do akt można wnosić dopiero na etapie odwołania od decyzji.

- art. 28 w zw. z art. 8 i 9 K.p.a. poprzez rażący brak kontroli organu I instancji nad przebiegiem postępowania i statusem stron. Wójt Gminy [...] przez okres niemal dwóch lat błędnie oznaczał Skarżącą jako "wnioskodawcę" postępowania. Organ sprostował tę kardynalną omyłkę dopiero po licznych interwencjach, wydając postanowienie z dnia 5 listopada 2025 r. (znak: [...]). Sytuacja ta dowodzi całkowitej ignorancji Wójta wobec podstawowych akt sprawy i zmuszania obywatela do tracenia czasu na poprawianie elementarnych błędów urzędu.

- art. 8 § 1 w zw. z art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez jaskrawo nierówne traktowanie stron i rażącą stronniczość organu I instancji. Wójt Gminy [...] bezkrytycznie dał wiarę twierdzeniom rzekomo poszkodowanych sąsiadów (inicjatorów postępowania), całkowicie zaniechawszy zbadania ich własnych działań pod kątem naruszenia art. 234 Prawa wodnego. Mimo posiadania w aktach sprawy dowodów oraz faktu przyznanego przez SKO, iż to zgłaszający sąsiedzi fizycznie zasypali rów odprowadzający wodę, organ nie podjął żadnych czynności kontrolnych ani dowodowych wobec ich nieruchomości, kierując całą machinę urzędniczą - w tym kosztowną ekspertyzę - wyłącznie przeciwko Skarżącej.

- art. 8 § 1 K.p.a. poprzez skrajnie wybiórcze i instrumentalne stosowanie uprawnień władczych przez organ I instancji. Wójt Gminy [...] w oficjalnej korespondencji urzędowej (m.in. w pismach kierowanych do Wojewody [...]) kategorycznie odżegnywał się od ingerencji w sprawy osiedla, argumentując to jego statusem jako "własności prywatnej", aby uniknąć konieczności działań infrastrukturalnych. Tymczasem w niniejszym postępowaniu organ całkowicie zignorował tę samą "prywatność" i współdzielony charakter własności (1/40 drogi), traktując prawo instrumentalnie w celu arbitralnego nałożenia rygorystycznych sankcji wyłącznie na Skarżącą.

W konsekwencji skarżąca wniosła o: - uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...]; - zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania; - dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi: - pisma z KP PSP w [...] z 23 lutego 2026 r., - zrzutów ekranu (screenów) ze strony OSP [...] (zdjęcia z drona), - na okoliczność udowodnienia chronologii zjawiska, autentyczności lotów drona OSP, bezspornie potwierdzonego kierunku naporu wód (od strony pola), istnienia hałd ziemi zmniejszających zbiornik oraz umiejscowienia zapór przeciwpowodziowych układanych przez sąsiadów.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiedziało na skargę wnosząc o jej oddalenie i podtrzymało wcześniejszą argumentację. Organ podkreślił, że zarzuty skargi, podobnie jak wcześniej odwołania, koncentrują się na zaprzeczeniu faktom ustalonym w opinii biegłych oraz stanowią własne spostrzeżenia strony w dziedzinie zmiany stosunków wodnych, które nie mają waloru wiarygodności, ponieważ wiadomości z dziedziny stosunków wodnych mogą zostać wiarygodnie ustalone wyłącznie przez biegłych lub innych ekspertów posiadających wiadomości specjalne. Tymczasem ekspertyza w przedmiotowej sprawie została sporządzona przez zespół ekspertów Katedry Inżynierii Wodnej i Sanitarnej Uniwersytety [...]. Z ustaleń poczynionych przez biegłych, dokładnie zreferowanych w opinii znajdującej się w aktach sprawy, wynika w szczególności, że w wyniku zmiany zagospodarowania terenu, polegającej na uszczelnieniu jego powierzchni bez zapewnienia odpowiedniego systemu odprowadzania wód, doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych, co spowodowało szkodę działek o nr ewid. [...] i [...].

Pismem z dnia 5 maja 2026 r. pełnomocnik Skarżącej złożył replikę na odpowiedź na skargę podtrzymując w całości zarzuty skargi z dnia 23 marca 2026 r. oraz jej uzupełnienia z dnia 24 marca 2026 r. podkreślając wybiórcze podejście organu do materiału dowodowego oraz próbę instrumentalnego wykorzystania orzecznictwa sądów administracyjnych w celu zatajenia własnych błędów. Organ odwoławczy całkowicie zignorował i pominął w swoim stanowisku "Uzupełnienie skargi".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne, stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), polega na ocenie zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego.

Przedmiotem oceny było to, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz czy na podstawie kompletnego i należycie ocenionego materiału dowodowego zasadnie odmówiły zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 960, zwana dalej: "ustawą lub "u.p.w. lub "Prawo wodne"), zgodnie z którym, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, przywrócenie stanu poprzedniego albo wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, nie wystarcza samo występowanie wody na nieruchomości sąsiedniej. Konieczne jest wykazanie zmiany stanu wody wywołanej działaniem właściciela określonego gruntu, szkodliwego oddziaływania tej zmiany oraz związku przyczynowego między zmianą a jej skutkiem. Ustalenia w tym zakresie powinny odnosić się zarówno do sposobu i czasu wykonania prac, jak i do stanu terenu przed ich dokonaniem, późniejszych rzędnych wysokościowych, naturalnych kierunków spływu oraz rzeczywistego wpływu ingerencji na grunt sąsiedni (por. np. wyroki NSA: z 9 czerwca 2026 r., sygn. akt III OSK 229/25, z 19 maja 2026 r. sygn. III OSK 1889/23).

Istota sporu dotyczy ustalenia, czy na których nieruchomościach doszło do zmiany stanu wody na gruncie, w szczególności zmiany kierunku lub natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych oraz czy czyjego działania była następstwem, powodując szkodliwe oddziaływanie.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga okazała się zasadna, ponieważ zgodnie z art. 234 Prawa wodnego, organ - ustalając związek przyczynowy - musi zbadać wszystkie okoliczności wpływające na szkodę, w tym ukształtowanie terenu i system odwodnienia zalewanej nieruchomości. Organy nie mogą arbitralnie uznać, że cechy działki bądź budynku wykluczają wpływ czynników, w tym zewnętrznych wynikających z działania innych osób. W realiach niniejszej sprawy nie można wykluczyć kumulacji kilku czynników, co oznacza, że naturalne cechy gruntu mogą współistnieć z jednoczesnym, szkodliwym działaniem ze strony sąsiednich nieruchomości. Innymi słowy, nawet jeżeli jakiś sposób zagospodarowania działki zwiększa możliwość gromadzenia się na niej wody, okoliczność ta nie przesądza jeszcze, że prace wykonane na działkach sąsiednich nie wpływają również na kierunek, natężenie albo ilość napływających wód opadowych.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma zatem ustalenie, nie tylko, czy występują obiektywne czynniki sprzyjające powstawaniu zastoisk wodnych, lecz również czy na skutek prac wykonanych na gruncie sąsiednim doszło do pogorszenia istniejących stosunków wodnych. Realizacja powyższego obowiązku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego odpowiadającego zasadom określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym kontekście należy podkreślić, że art. 80 k.p.a. statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, która zabrania organowi arbitralnego uznawania jednych dowodów za wiarygodne, a innych za pozbawione mocy, bez wszechstronnego i logicznego uzasadnienia takiego stanowiska. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. (H. Knysiak-Sudyka (w:) A. Cebera i in., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 80.; por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 1940/11, LEX nr 1331838).

Powyższy wymóg nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy prowadzi do różnych wniosków. W takim przypadku organ nie może ograniczyć się do wyboru jednego z dowodów, lecz jest zobowiązany zidentyfikować występujące rozbieżności, wskazać ich źródło oraz przekonująco wyjaśnić, dlaczego określony dowód uznał za bardziej wiarygodny i miarodajny. Ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do stwierdzenia rozbieżności w materiale dowodowym bez ich wyspecyfikowania, a następnie próby wyjaśnienia, stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania. Konieczne w tym przypadku jest odniesienie się do wszystkich okoliczności sprawy. Organ powinien wskazać, z jakich przyczyn uznał opinię za przekonującą, odnosząc się w szczególności do zastosowanej metodologii, kompletności materiału źródłowego, jego adekwatności do okoliczności sprawy oraz zgodności wyprowadzonych wniosków z przedstawionymi danymi i pozostałym materiałem dowodowym.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że opinia biegłego, podobnie jak każdy inny dowód, podlega ocenie organu, który nie będąc związanym jej wnioskami, nie może jednak zastępować wiadomości specjalnych własnymi przypuszczeniami lub ocenami niemającymi oparcia w wiedzy fachowej. W sytuacji, gdy opinia nie usuwa zasadniczych wątpliwości występujących w sprawie, obowiązkiem organu jest podjęcie dalszych czynności dowodowych, w szczególności zażądanie jej uzupełnienia, uzyskanie dodatkowych wyjaśnień bądź przeprowadzenie dowodu z kolejnej opinii. (zob. H. Knysiak-Sudyka (w:) A. Cebera i in., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 84). Każda opinia, niezależnie od formalnego statusu jej autora, podlega ocenie według tych samych kryteriów: rzetelności, spójności, kompletności, adekwatności metod oraz zgodności z pozostałym materiałem dowodowym.

W niniejszej sprawie stan faktyczny dotyczący zalewania działek o nr ewid. [...] i [...] obręb [...], oraz sposobów zapobieżenia tej sytuacji ustalony został w oparciu o opinię, którą sporządzili biegli w dziedzinie hydrologii: dr hab. Inż. T. K., prof. [...], dr. inż. M. P., dr inż. S. Z.. Opinia ta została sporządzona w zakresie hydrologu dot. stanu wody na działkach o nr ew. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] obrąb [...], położonych w miejscowości [...] (ul. [...]) gm. [...] ze szkodą na działki sąsiednie o nr ew. [...] i [...] obręb [...]. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że Skarżąca trafnie podniosła, że organy nie wykazały, aby właściciele działki nr [...] dokonali zamierzonych działań mających na celu skierowanie wód poza granice działki. Ponadto, na nieruchomości wnioskodawców istniał od 2010 roku rów odwadniający, do którego doprowadzona była betonowa rynna zbierająca wodę z pasa drogowego ul. [...], a na jej końcu zainstalowana była studnia chłonna. Budowle te znajdowały się w granicach nieruchomości wnioskodawców, stanowiły element ochrony przeciw zalewowy ich własnego terenu. Organ nie przeanalizował wpływu zasypania rowu i studni na rozkład i kierunki spływu wód opadowych. Zaniechanie to doprowadziło do przedwczesnej oceny przyczyn ewentualnych podtopień i orzeczenia o odpowiedzialności takiego stanu rzeczy. W tym względzie należy zwrócić uwagę, że na stronie 37 Ekspertyzy, w sekcji "Podsumowanie", biegli wprost wskazują na jedną z głównych przyczyn katastrofy: "(...) zasypanie "rowu" zagospodarowującego wody opadowe z ulicy [...] (...) Rów do zagospodarowania wód opadowych został zasypany przez obecnych właścicieli działek ew. o nr [...] i [...] na których to terenie znajdował się ten "rów"". Eksperci na stronie 31 wyraźnie wskazali, że "Główny dopływ do tych obniżeń terenowych pochodzi z pobliskich pól uprawnych." Na stronie 38 biegli twierdzili "Zmniejszenie powierzchni tego obszaru bez jego pogłębienia powoduje zmniejszenie pojemności retencyjnej na wody opadowe spływające głównie z pobliskich pól." Taki wniosek koresponduje z pismami Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o nawiezieniu przez sąsiadów mas ziemi, co stanowiło czynnik, na który Skarżąca nie miała wpływu. Na stronie 35 biegli wyliczyli natężenie spływu. Z dachu budynku Skarżącej spływa 0,290 m3 wody, podczas gdy z całej ulicy [...] i zjazdów aż 36,209 m3. Nałożenie obowiązku z art. 234 Prawa wodnego wymaga bowiem bezspornego udowodnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, aby nie doprowadzić do naruszenia zasady równego traktowania stron. Jak zaznaczyli eksperci "Zmniejszenie powierzchni tego obszaru bez jego pogłębienia powoduje zmniejszenie pojemności retencyjnej" (s. 38 Ekspertyzy) - co potwierdza wpływ nawiezienia mas ziemnych w sąsiedztwie. W kwestii nakazanych zbiorników retencyjnych (Wariant IV): Biegły w Uzupełnieniu do Ekspertyzy (s. 70 akt / s. 7 Uzupełnienia) stwierdził: "Dopuszcza się zastosowanie innych rozwiązań odnośnie zagospodarowania [indywidualne zbiorniki], lecz z uwagi na aspekty techniczne i ekonomicznej także niezawodność działania nie są one zalecane do wykonania na danym terenie." Tymczasem organ bez szczególnego uzasadnienia takiego rozwiązania nakazał skarżącej wykonanie wariantu, który autorzy opracowania wprost odradzają jako nieefektywny i technicznie niewłaściwy dlatego obszaru.

W rozpoznawanej sprawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził przesłanek do przeprowadzenia dowodów uzupełniających (wnioskowanych przez stronę skarżącą) uznając, że dotyczą one okoliczności już podniesionych w sprawie, które wymagają przenalizowania przez organy.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji musi wskazywać fakty uznane za udowodnione, dowody, na których organ się oparł, oraz przyczyny odmowy wiarygodności innym dowodom. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie powinno umożliwiać stronie oraz sądowi pełne odtworzenie toku rozumowania organu. Niedopuszczalne jest zatem pozorne, ogólnikowe lub wybiórcze odnoszenie się do zgromadzonego materiału dowodowego.

Zaskarżona decyzja nie spełnia tego wymogu. Organ odwoławczy zaakceptował nie wyjaśnił jednak, dlaczego przyjął jedynie niektóre okoliczności ustalone w ekspertyzie, ani nie wyjaśnił dlaczego zastosował rozwiązanie które zostało alternatywnie zaproponowane przez biegłych, ale nie zostało ono wskazane jako najbardziej efektywne. W rozpoznawanej sprawie zabrakło wyjaśnienia organów co do rozwiązań przyjętych w uzupełnieniu i odpowiedziach na uwagi stron postępowania jakie zostały przygotowane w dokumencie za dnia 8 lipca 2025 roku, w którym wyraźnie wskazano które z wariantów nie są zalecane. Nie dokonano także oceny czy sposób zagospodarowania działek sąsiednich stanowił wyłączną przyczynę zalewania, czy też jedynie jeden z kilku współistniejących czynników nie wyjaśniając w sposób przekonujący, dlaczego podwyższenie gruntu na działkach sąsiednich nie zostało wzięte pod uwagę jako czynnik, który mógł współoddziaływać na brak możliwości zagospodarowania wód opadowych. Brak odniesienia się do wszystkich poruszonych zagadnień powoduje, że dokonana przez organy ocena nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej.

W związku z powyższym, na obecnym etapie postępowania nie można uznać, że organy prawidłowo zastosowały art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Wydanie takiego rozstrzygnięcia o charakterze nakazowym wymaga bowiem uprzedniego i jednoznacznego ustalenia wszystkich przesłanek materialnoprawnych określonych w tym przepisie, czego w niniejszej sprawie nie dokonano.

W konsekwencji opisanych powyżej zaniechań, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Dostrzeżone wady postępowania dowodowego, polegające na bezkrytycznym oparciu się jedynie na opinii i zaniechaniu wyjaśnienia kluczowych parametrów technicznych (w tym rzędnych wysokościowych oraz mechanizmu odpływu wód). Organ odwoławczy, zamiast dostrzec i naprawić te uchybienia w ramach zasady dwuinstancyjności, powielił błędy organu I instancji dokonując powierzchownej oceny materiału dowodowego. W sytuacji, gdy kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne nie zostały całościowo ocenione, przez co konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć obu instancji. Dopiero ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego od samego początku, z zachowaniem zasad wynikających z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), pozwoli na wydanie decyzji odpowiadającej prawu. Sąd dostrzegł również, ze w aktach administracyjnych sprawy nie ma formalnego dokumentu stanowiącego o wszczęciu postepowania w sprawie, co stanowi niewątpliwie uchybienie o charakterze formalnych rzutujące również negatywnie na całość rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak w ocenie Sądu organy zawiadomiły skarżącą o zakończeniu prowadzonego postepowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy, choć trudne do zweryfikowania pozostają twierdzenia Skarżącej o ograniczonym dostępie do materiały zebranego w toku postępowania administracyjnego, w tym do Ekspertyzy i ewentualnych możliwość składania do niej zastrzeżeń.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji, o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżącej od organu kwotę 300 złotych, tytułem zwrotu kosztów sądowych.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy powinny wyjaśnić znaczenie nawiezienia ziemi na działkach sąsiadujących oraz kwestie zasypania rowów melioracyjnych, w szczególności ustalić, czy prace te prowadziły do podwyższenia rzędnych lub zmiany przepuszczalności nawierzchni. Ponadto przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie konieczne jest przeprowadzenie merytorycznej analizy danych i wniosków zawartych w opracowaniu nazwanym Ekspertyzą oraz jego uzupełnieniu.