Pełnomocnik pominięty przy zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności. NSA uchylił wyrok WSA

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 14 listopada 2025 r., I SA/Wr 499/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę K. M. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 5 maja 2025 r., nr 0201-IEE1.7192.38.2025.3, w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 3 marca 2025 r., oddalające skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu tzw. innej wierzytelności pieniężnej. Zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny prawidłowo zastosował tryb opisany w art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 z późn. zm., dalej: ,,u.p.e.a."), zaś akta sprawy nie potwierdzają zarzutu pominięcia pełnomocnika, albowiem ujawnił się on dopiero po dokonaniu zaskarżonej czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę stwierdził, że o pierwszej czynności postępowania egzekucyjnego w administracji musi być zawiadomiony bezpośrednio zobowiązany. Dopiero w toku tego postępowania może być zgłoszony lub ustanowiony pełnomocnik. Od momentu zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnika organ egzekucyjny zobligowany jest doręczać pełnomocnikowi wszelkie pisma procesowe i zapewnić udział w postępowaniu taki, jak stronie tego postępowania. Sąd uznał, że w tej sprawie pełnomocnik został ustanowiony dopiero po ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dokonaniu zajęcia egzekucyjnego, zatem ewentualne pełnomocnictwa złożone wcześniej, tj. przed wszczęciem postepowania, nie mogły mieć wpływu na konieczność doręczenia zawiadomienia o ww. czynnościach bezpośrednio zobowiązanego.

Dalej sąd stwierdził, że organ egzekucyjny, wystawiając 9 stycznia 2025 r. zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów u.p.e.a. Zawiadomienie z 9 stycznia 2025 r. zawierało wszystkie niezbędne elementy przewidziane w art. 67 § 2 u.p.e.a. Sąd podkreślił również, że organ egzekucyjny, rozpatrując skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może badać kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych, istnienia, czy wymagalności lub kwestii wcześniejszego zajęcia wierzytelności w innym postępowaniu. Żądanie analizy tych kwestii w toku tego postępowania nie znajduje podstaw prawnych.

Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącego.

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób niepozwalający na rzetelną kontrolę instancyjną w zakresie kluczowego zagadnienia "pominięcia pełnomocnika" oraz skutków procesowych doręczeń, w szczególności przez:

a) przyjęcie w sposób kategoryczny, że pełnomocnik zobowiązanego został ustanowiony dopiero po ponownym wszczęciu/podjęciu postępowania egzekucyjnego i dokonaniu zajęcia, bez jednoznacznego ustalenia i wykazania w motywach wyroku, na jakim materiale z akt sprawy sąd oparł to ustalenie,

b) nierozliczenie (brak stanowiska co do znaczenia) twierdzeń strony oraz przedstawianych dokumentów/wniosków dowodowych wskazujących na ujawnienie pełnomocnika organowi przed styczniem 2025 r. oraz na późniejsze "naprawcze" doręczenia dokonane do pełnomocnika (w tym pismo NUS z 7 lipca 2025 r. i załączone zawiadomienia) - mimo że okoliczności te zostały w toku sprawy podniesione jako przesądzające dla legalności doręczeń,

c) posłużenie się w uzasadnieniu tezą o rzekomym "wyjątku pierwszej czynności" (tj. że pierwsza czynność musi być doręczona bezpośrednio zobowiązanemu, a pełnomocnik może ujawnić się dopiero później) bez wykazania normatywnej podstawy takiej konstrukcji w przepisach u.p.e.a./k.p.a., a nadto z powołaniem uchwały NSA III FPS 1/25 w sposób, który pozostaje nie do pogodzenia z jej tezą (uchwała rozstrzyga, że doręczenie zarządzenia zabezpieczenia powinno nastąpić do rąk pełnomocnika ustanowionego i zgłoszonego w postępowaniu podatkowym);

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., a także w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 33 § 3, art. 40 § 2 i art. 44 k.p.a. (stosowanych odpowiednio) - poprzez oddalenie skargi mimo wystąpienia istotnego naruszenia przepisów postępowania w postępowaniu egzekucyjnym, polegającego na zaakceptowaniu modelu, w którym organ egzekucyjny może skutecznie dokonywać doręczeń z pominięciem ujawnionego pełnomocnika, pod pretekstem "pierwszej czynności" po ponownym wszczęciu egzekucji; co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem przesądzało o ocenie legalności czynności doręczeniowych i tym samym o legalności czynności egzekucyjnej w świetle art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a;

3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - poprzez oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na naruszenie prawa materialnego przez organy (w szczególności art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a.), którego sąd nie dostrzegł bądź które błędnie ocenił;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

1) art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a. - poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dla skuteczności zajęcia "innej wierzytelności pieniężnej" nie jest konieczne dostateczne (pozwalające na identyfikację) określenie zajętej wierzytelności, w tym jej źródła i kwoty, oraz że "żaden przepis" u.p.e.a. tego nie wymaga, podczas gdy wymóg identyfikowalności przedmiotu zajęcia wynika z funkcji zawiadomienia jako instrumentu zastosowania środka egzekucyjnego i jest akcentowany w orzecznictwie NSA na tle art. 89 w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a.;

2) art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną z góry wyłączone jest badanie, czy czynność zajęcia została dokonana z naruszeniem ustawy w aspekcie bezprzedmiotowości zajęcia (braku substratu zajęcia) oraz ponowienia zajęcia tego samego prawa majątkowego, a więc okoliczności bezpośrednio dotyczących legalności samej czynności egzekucyjnej.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Wniósł także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie, zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Wniósł także o łączne rozpoznanie przedmiotowej sprawy ze skargą kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 listopada 2025 r., I SA/Wr 496/25, z uwagi na tożsamość stanów faktycznych w sprawie.

Z ostrożności procesowej, na podstawie art. 193 p.p.s.a. w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. - na wypadek nie przekazania tych dokumentów przez organ przy piśmie z 18 czerwca 2025 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z następujących dokumentów:

1) pisma pełnomocnika z 12 sierpnia 2024 r. skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego W., wraz z wykazanymi w nim załącznikami (pełnomocnictwo oraz dowód uiszczenia opłaty skarbowej);

2) urzędowego poświadczenia przedłożenia/doręczenia (UPO/UPP) potwierdzającego wpływ ww. pisma do organu w dniu 12 sierpnia 2024 r.;

3) pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z 7 lipca 2025 r. wraz z załącznikami (doręczenia dokonane do pełnomocnika po wcześniejszym pominięciu go przy doręczeniach pism egzekucyjnych);

4) na okoliczność wykazania, że przed ponownym wszczęciem egzekucji oraz przed dokonaniem czynności egzekucyjnych w styczniu 2025 r. organ egzekucyjny był skutecznie zawiadomiony o ustanowieniu pełnomocnika Skarżącego w sprawie egzekucyjnej, a pominięcie pełnomocnika przy doręczeniach stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy;

5) ewentualnie - na wypadek stwierdzenia, że ww. dokumenty nie znajdują się w aktach sprawy przekazanych do NSA – wniósł o zobowiązanie organu do przedłożenia kompletnych i uporządkowanych akt postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej czynności doręczeniowych i pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, tj. kosztów zastępstwa według norm przepisanych zgodnie z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Oświadczył również, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

W piśmie procesowym z 1 października 2025 r. pełnomocnik Skarżącego przedstawił replikę do odpowiedzi organu na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Powstały w tej sprawie spór dotyczy dwóch kwestii, a mianowicie pominięcia pełnomocnika Skarżącego w czynności zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym, a także przedmiotu zajęcia egzekucyjnego. Należy zgodzić się z pełnomocnikiem Skarżącego, że w obydwu tych kwestiach sąd pierwszej instancji nie przeprowadził należytej kontroli zaskarżonego postanowienia.

Na wstępie należy przypomnieć, że przepisy u.p.e.a. nie zawierają szczegółowych regulacji dotyczących działania strony postępowania egzekucyjnego przez pełnomocnika. W tym zakresie, na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a., odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy k.p.a., w tym art. 32 k.p.a., wyrażający ogólną zasadę, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Działanie strony przez pełnomocnika jest jej prawem, a nie obowiązkiem, i skorzystanie z tego prawa zależy wyłącznie od woli strony. Ustanowienie pełnomocnika nie pozbawia oczywiście strony możliwości osobistego działania w sprawie, w tym udziału w czynnościach procesowych. Jednak w przypadku ustanowienia pełnomocnika, o podejmowanych w sprawie czynnościach organ zawiadamia pełnomocnika i jemu doręcza pisma (art. 40 § 2 k.p.a.). Pominięcie ustanowionego w sprawie pełnomocnika, także przy doręczaniu pism, należy traktować na równi z pominięciem strony postępowania, co jest błędem kwalifikowanym, mogącym skutkować wznowieniem postępowania. Przepisy pozwalające stronie działać przez pełnomocnika mają bowiem charakter gwarancyjny. Pełnomocnik, w szczególności pełnomocnik kwalifikowany, jest elementem prawa do obrony procesowej. Strona, ustanawiając pełnomocnika w sprawie, zabezpiecza w ten sposób swoje prawa procesowe, a jeżeli organ pomija pełnomocnika, to niweczy tę ochronę. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 lutego 2023 r., II FSK 2836/20, "ustanawiając w danym postępowaniu pełnomocnika strona zasadniczo oczekuje, że nie będzie musiała uczestniczyć w czynnościach procesowych, które nie wymagają jej osobistego udziału". Prawo do obrony procesowej, polegającej na działaniu przez pełnomocnika, jest szczególnie istotne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a to ze względu na majątkowy charakter egzekucji administracyjnej. Dotyczy to zwłaszcza egzekucji należności podatkowych, w przypadku których prawidłowe zastosowanie środka egzekucyjnego skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 4 o.p.).

Z punktu widzenia zapewnienia stronie prawa do działania przez pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma zgłoszenie się pełnomocnika do udziału w sprawie. Dopiero od momentu zgłoszenia pełnomocnika w sprawie po stronie organu administracyjnego powstaje obowiązek doręczania pism pełnomocnikowi (art. 40 § 2 k.p.a.). W przypadku postępowań wszczynanych na wniosek strony (art. 61 § 1 k.p.a.), pełnomocnictwo może być zgłoszone wraz z żądaniem wszczęcia postępowania i w konsekwencji każda czynność organu w tym postępowaniu powinna być podejmowana z udziałem pełnomocnika strony, chyba że charakter czynności wymaga osobistego działania strony. O wszczęciu postępowania z urzędu organ ma obowiązek zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie (art. 61 § 4 k.p.a.) i w istocie dopiero od tego momentu strona może działać przez pełnomocnika.

Postępowanie egzekucyjne w administracji, co do zasady, wszczynane jest na wniosek wierzyciela. Jeżeli jednak wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym to on wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Ustawodawca odróżnia przy tym wszczęcie postępowania egzekucyjnego od wszczęcia egzekucji administracyjnej. W myśl art. 26 § 3a u.p.e.a., wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: (1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym; (2) podpisania tytułu wykonawczego przez osobę upoważnioną do działania w imieniu wierzyciela, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, albo opatrzenia pieczęcią, o której mowa w art. 26e § 1 pkt 4 albo 5; (3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Z kolei zgodnie art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: (1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (2) doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego dłużnikowi zajętej wierzytelności albo podmiotowi, o którym mowa w art. 95a pkt 2 lit. b, lub urzędowi, o którym mowa w art. 96g § 2, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (3) podpisania protokołu zajęcia prawa majątkowego, protokołu odbioru dokumentu lub protokołu zajęcia i odbioru ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; (4) wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Uwzględniając charakter egzekucji administracyjnej i jej usytuowanie w postępowaniu egzekucyjnym, w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, na który powołał się również sąd pierwszej instancji, że o pierwszej czynności postępowania egzekucyjnego w administracji musi być zawiadomiony bezpośrednio zobowiązany. Dopiero w toku tego postępowania może być zgłoszony lub ustanowiony pełnomocnik. Od momentu zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnika organ egzekucyjny jest zobligowany doręczać pełnomocnikowi wszelkie pisma procesowe i zapewnić udział w postępowaniu taki jak stronie tego postępowania (zob. wyroki NSA: 24 listopada 2011 r., II FSK 2328/10 i II FSK 2327/10; z 11 września 2007 r., II FSK 990/06).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie podziela to stanowisko. Jego uzasadnienie wynika z faktu, że wszczęcie egzekucji administracyjnej, co do zasady, następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W większości przypadków dopiero wówczas zobowiązany dowiaduje się, że wobec jego majątku jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i siłą rzeczy dopiero wówczas może on ustanowić pełnomocnika.

Okoliczności rozpoznawanej sprawy są jednak inne. Otóż, jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz relacji sądu pierwszej instancji, sporna w tej sprawie czynność zajęcia egzekucyjnego została dokonana w oparciu o tytuł wykonawczy o nr 8805.2017, obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za 2012 r . w wysokości 59.276,00 zł. Tytuł ten był podstawą prowadzenia wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, które zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z 12 stycznia 2018 r., wydanym na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. w związku z bezskutecznością egzekucji. Po ujawnieniu majątku Skarżącego w postaci przysługujących mu wierzytelności, organ egzekucyjny ponowienie wszczął postępowanie egzekucyjne w trybie art. 61 u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że powrót do egzekucji administracyjnej w trybie art. 61 u.p.e.a. jest specyficzną formą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Świadczy o tym nie tylko użyty przez ustawodawcę zwrot "postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie", ale także fakt, że podstawą ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej jest dotychczasowy tytuł wykonawczy. Do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej stosuje się odpowiednio przepisy o wszczęciu egzekucji administracyjnej, z tym że zamiast odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu doręcza się zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej. (art. 61 § 4 u.p.e.a.). Jeżeli organ egzekucyjny, właściwy do ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie posiada dotychczasowego tytułu wykonawczego, to wierzyciel wydaje dalszy tytuł wykonawczy na podstawie art. 26c § 1 pkt 2 u.p.e.a. Jednak i w tym przypadku zobowiązanemu nie doręcza się odpisu dalszego tytułu wykonawczego (art. 26c § 4 u.p.e.a.).

Powyższe oznacza, że tryb, o którym mowa w art. 61 u.p.e.a., jest swoistą formą powrotu do egzekucji administracyjnej, która została wcześniej umorzona. Powracając do tej sprawy organ egzekucyjny powinien mieć zatem na uwadze nie tylko jej przedmiot, ale także stronę podmiotową, w tym sposób reprezentacji uczestników tego postępowania. Jeżeli więc w pierwotnie wszczętym postępowaniu egzekucyjnym strona była reprezentowana przez pełnomocnika, to okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organ, który wraca do tego postępowania w trybie art. 61 u.p.e.a., o ile oczywiście pełnomocnictwo nie zostało odwołane lub nie wygasło z innych przyczyn.

W tej sprawie Skarżący powołuje się na przystąpienie swego pełnomocnika do sprawy egzekucyjnej przed ponownym wszczęciem egzekucji, w trybie art. 61 u.p.e.a. Jak wynika z dokumentów dołączonych do akt sądowych, pismem z 12 sierpnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącego zwrócił się do Urzędu Skarbowego W o udostępnienie całości akt egzekucyjnych prowadzonych wobec K. M. od decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 10 lipca 2017 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od I do IV kw. 2012 r. Jednocześnie wskazał, że "umocuje się jako pełnomocnik do prowadzonego postępowania egzekucyjnego w ww. sprawie", dołączając do pisma stosowne pełnomocnictwo. Faktem jest, że oświadczenie to wraz z pełnomocnictwem zostało złożone po umorzeniu pierwotnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i jeszcze przed ponownym jego wszczęciem w trybie art. 61 u.p.e.a. Niemniej wskazuje na wyraźną wolę Skarżącego, aby w sprawie egzekucji administracyjnej, dotyczącej zaległości w podatku od towarów i usług za okres od I do IV kw. 2012 r., jego interesy reprezentował pełnomocnik. Organ uwzględnił pełnomocnika strony w czynności udostępnienia akt sprawy (protokół z 30 października 2024 r.), pominął go natomiast w czynności zawiadomienia o ponownym wszczęciu egzekucji oraz o zajęciu wierzytelności z 9 stycznia 2025 r. Sąd pierwszej instancji powinien zatem ocenić zasadność tego pominięcia. W realiach tej sprawy pochopna jest ocena sądu pierwszej instancji, że pełnomocnik Skarżącego został ustanowiony dopiero po ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego i dokonaniu zajęcia egzekucyjnego, a ewentualne pełnomocnictwa złożone wcześniej, tj. przed wszczęciem postepowania, nie mogły mieć wpływu na sposób doręczenia zawiadomienia o czynnościach egzekucyjnych.

Z tych względów zasadne są zarzuty sformułowane w puntach I. 1-3 skargi kasacyjnej.

Zasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zakresu przedmiotowego skargi na czynność egzekucyjną, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Rację ma oczywiście sąd pierwszej instancji twierdząc, że skarga ta stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny i komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Takie stanowisko ugruntowane jest już w orzecznictwie oraz piśmiennictwie (zob. np. wyroki NSA: z 10 listopada 2021 r., III FSK 313/21; z 16 lutego 2021 r., I GSK 557/18; z 7 września 2020 r., II FSK 2327/18; a także P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VI, LexisNexis 2011, tezy komentarza do art. 1a i art. 54 u.p.e.a.).

Dlatego należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że w postępowaniu skargowym dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Co do zasady, rację ma również sąd pierwszej instancji, że organ egzekucyjny nie może, rozpatrując skargę na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a., badać istnienia, wygaśnięcia, czy też wymagalności egzekwowanego obowiązku. Tego rodzaju kwestie mogą być objęte zarzutami, o których mowa w art. 33 § 2 pkt 1, 5 i 6 u.p.e.a.

Jednak w tej sprawie przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 54 u.p.e.a. nie była żadna z wymienionych kwestii, lecz skierowanie czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) do składnika majątkowego (innej wierzytelności pieniężnej), który – zdaniem strony skarżącej – nie może być przedmiotem takiej czynności, gdyż był już przedmiotem innego zajęcia egzekucyjnego. Organ egzekucyjny, oddalając tę skargę i odnosząc się do zarzutu "podwójnego" zajęcia tych samych wierzytelności, stwierdził, że "nie mógł zająć wierzytelności już zrealizowanych" (s. 4 uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji). Podobnie organ odwoławczy, w uzasadnieniu swego postanowienia stwierdził, że "nie potwierdziły się(...) zarzuty, iż w drodze realizacji tego środka egzekucyjnego ponownie egzekwowane były te same należności" (s. 7 uzasadnienia). Sąd pierwszej instancji nie skontrolował tych ustaleń, niezasadnie przyjmując, że organ rozpatrując skargę w trybie art. 54 u.p.e.a. nie może badać przedmiotu zajęcia w kontekście jego wcześniejszego zajęcia w innym postępowaniu. Sąd nie wskazał przy tym w jakim innym trybie mogą być badane te kwestie. Trudno zresztą wskazać inny tryb zgłaszania i rozpatrywania tego typu zastrzeżeń w postępowaniu egzekucyjnym. Odrębną natomiast kwestią jest to, czy skarga Skarżącego, dotycząca przedmiotu zajęcia, jest uzasadniona merytorycznie. Oceny tej powinien dokonać sąd pierwszej instancji.

Z tych względów zasadny jest zarzuty sformułowany w punkcie II.2 skargi kasacyjnej.

Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 89 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 67 § 2 u.p.e.a. (punkt II.1 skargi kasacyjnej). Należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że żaden z przepisów u.p.e.a. nie nakazuje, aby w zawiadomieniu o zajęciu "innej wierzytelności" koniecznym było wskazanie konkretnej wierzytelności pieniężnej, jak też jej wysokości. Nie wynika to ani z treści art. 89 i art. 67 § 2 u.p.e.a., ani z wzoru "zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej", określonego w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 426 z późn zm.). Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z przewidzianą przez ustawodawcę możliwością dokonywania zajęć wierzytelności przyszłych (art. 89 § 2 zd. drugie u.p.e.a.). W tym zakresie skład orzekający podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z 29 maja 2025 r., III FSK 431/24, nie podziela natomiast poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 6 listopada 2024 r., III FSK 853/24).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego wyroku oraz o przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

SWSA (del.) Marta Waksmundzka-Karasińska SNSA Stanisław Bogucki SNSA Wojciech Stachurski