ZUS odmówił umorzenia składek, a hipoteki nie udokumentował. Sąd uchylił decyzję

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej – ZUS, organ) decyzją z dnia 3 grudnia 2025 r. nr 2228/2025 na podstawie oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), odmówił B. K. – dalej strona, skarżąca umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 228.485,56 zł, w tym;

a) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres [...] w łącznej kwocie 164.557,87 zł w tym z tytułu składek 68.538,87 zł, a z tytułu odsetek 96.019,00 zł,

b) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...], [...], [...] w łącznej kwocie 52.967,66 zł w tym z tytułu składek 23.572,66 zł a z tytułu odsetek 29.395,00 zł,

c) z tytułu składek na Fundusz Pracy - za okres 02/2000-01/2003, 05/2003-12/2003, 03/2004- 04/2004, 06/2004-07/2005. 09/2006-12/200 04/2007-09/2007,12/2007,02/2008-06/2012 w łącznej kwocie 10.960,03 zł w tym z tytułu składek 4.693,03 zł, a z tytułu odsetek 6.267,00 zł.

Stan sprawy jest następujący;

29 września 2025 r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek wskazując na trudną sytuacja materialną i zdrowotną. Wskazała, że jedynym źródłem dochodu pozostaje emerytura w wysokości 2 085,21 zł brutto, a w lipcu 2025 r. przeszła udar pnia mózgu, który mocno ograniczył sprawność psychoruchową i zmusił do zakończenia pracy. Po tym zdarzeniu nie jest w stanie samodzielnie egzystować, porusza się o balkoniku, jest pod ścisłym nadzorem poradni chirurgii naczyniowej, neurologicznej, rehabilitacyjnej, kardiologicznej i reumatologicznej, przebyła raka języka.

Zus po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie i wskazaniu jakie dokumenty zostały w nim zgromadzone wydał w/w opisaną decyzję .

Wskazał, iż zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia listopada 2011r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat od dnia daty wymagalności składek. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5- letni okres jest wydłużany. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Składki wymienione w sentencji niniejszej decyzji, uległy przedawnieniu na zasadach ogólnych w dniach 12 grudnia 2018 r., 21 czerwca 2019 r., 27 maja, 20, 22, 23, 26 czerwca, 13, 27, 30 lipca 2020 r., jednakże okolicznością przesądzającą o wymagalności przedmiotowej należności jest fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości oznaczonej nr [...] - wpis do hipoteki nastąpił 8 listopada 2013 r., a więc dokonany został przed upływem terminu przedawnienia.

Organ po przywołaniu i dokonaniu analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wskazał na treść art. art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej u.s.u.s. i go przywołał.

Zaznaczył, iż przy rozważaniu przesłanki całkowitej nieściągalności o której mowa w art. 28 ust 3 pkt 3, konieczne jest, obok zaprzestania prowadzenia działalności, także ustalenie, że równocześnie:

1) brak jest majątku, z którego można egzekwować należności;

2) brak jest małżonka;

3) brak jest następców prawnych;

4) brak jest możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej.

Konieczność łącznego wystąpienia tych wszystkich okoliczności jest uzasadniona w szczególności z uwagi na to, że umorzenie należności oznacza definitywną rezygnację z należnych składek, co zastrzeżone jest tylko dla przypadków wyjątkowych, jako że stanowi odstępstwo od reguły płacenia składek oraz od wyrażonej w art. 2a ust. 2 pkt 2 u.s.u.s. zasady równego traktowania, przejawiającej się w szczególności w obowiązku płacenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Treść art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga zatem, obok zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, także stwierdzenia, że równocześnie występuje brak majątku, z którego można egzekwować należności, brak małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Sporne należności zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej. Postanowieniem z 28 czerwca 2011 r. - Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości za okres 11-12/1999 oraz 1/2000-9/2010. W ww. postanowieniu organ egzekucyjny wskazał, że strona nie była w stanie zaspokoić należności z tytułu składek. Wskazano, że nie ustalono majątku podlegającego zajęciu. Dodano, że strona nie pracowała i nie pobierała zasiłków, zlikwidowała działalność, nie posiadała rachunków bankowych, a ostatnia deklaracja PIT-36 była za 2010 r. Postanowieniem z 29 lipca 2015 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości za okres 10/2010-4/2012 z uzasadnieniem, że dotychczasowe postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania należności. Ustalono, że pracowała strona na umowę o dzieło z wynagrodzeniem w kwocie ok. 500,00 zł miesięcznie (umowę zakończono w czerwcu 2015 r.). Wykazano, że jedynym składnikiem majątkowym jest nieruchomość o nr [...], która stanowi wspólność ustawową majątkową małżeńską, na której dokonano zabezpieczeń.

Zus zaznaczył, iż podstawą umorzenia jest fakt, iż zaistniały przesłanki powodujące umorzenie, ponieważ postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do wyegzekwowania należności oraz nie ujawniono majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji.

Zaznaczył organ, że przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie można identyfikować jedynie z samym faktem umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z powyższego zdaniem organu wynika zatem, że do wypełnienia hipotezy powyższej normy dochodzi jedynie wtedy, gdy podjęta przez organ egzekucyjny czynność (wydane orzeczenie) stwierdza brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ustaleń Zakładu wynika, że strona jest właścicielem terenów mieszkaniowych o powierzchni 0,0833 ha w miejscowości B., i na nieruchomości znajduje się dom, na której Zakład dokonał zabezpieczenia należności .

W ocenie Zus spełnienie przesłanki określonej w art. 28 ust 3 pkt 5 w 2011 r. nie oznacza, że będzie ona spełniona w kolejnych latach. Obecnie strona posiada stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, które może być źródłem finasowania dobrowolnej spłaty zadłużenia np. w ramach układu ratalnego.

W związku z powyższym zdaniem organu należy uznać, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie stwierdził całkowitego braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, bowiem ustalono, że strona posiada majątek w postaci nieruchomości. Na nieruchomości ustanowiona została hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia należności przysługujących ZUS. Co prawda, wierzyciel dotychczas nie wnioskował o wszczęcie egzekucji z nieruchomości bowiem ta jest środkiem egzekucyjnym, którego realizacja polega na przeprowadzeniu wieloetapowej i skomplikowanej procedury, składającej się z rozbudowanego katalogu czynności faktycznych, którą organ egzekucyjny, stosownie do art. 110 § 3a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podejmuje po otrzymaniu od wierzyciela zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków. Zastosowanie egzekucji z nieruchomości nigdy nie przesądza o skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, jednak na obecnym etapie nie można definitywnie stwierdzić jej bezskuteczności. Charakter tegoż środka egzekucyjnego i wielkość czynności faktycznych związanych z jego stosowaniem, z jednej strony niesie za sobą konieczność ponoszenia kosztów, z drugiej zaś daje szansę na zaspokojenie należności w całości lub w części. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że na nieruchomości tej ustanowiona została hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia należności przysługujących nie tylko ZUS. Dokonane na majątku zabezpieczenie zwiększa szansę na choćby częściową spłatę zaległych składek, w następstwie ewentualnej licytacji nieruchomości.

W świetle powyższych ustaleń zdaniem organu należy uznać, że przesłanki nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 ustawy o u. s.u.s., nie zaistniały w przypadku strony.

Wskazał dalej organ, iż umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują zainteresowanego do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki;

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując w tym zakresie sprawę organ uznał, iż nie zachodzą w niej okoliczności przepisami rozporządzenia określone.

Po przywołaniu przychodów i wydatków strony Zus wyjaśnił, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności. Nie można bowiem uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Odnośnie zobowiązań wobec innych wierzycieli organ podkreślił, że posiadane zadłużenia wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Każdy z wierzycieli może dochodzić swoich należności zgodnie z przepisami prawa. Wskazał, iż uzyskiwany przez stronę dochód jest wyższy od minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez zobowiązaną jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości gdyż to musi zostać udowodnione czego strona nie dokonała.

W ocenie ZUS zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa albowiem strony posiada stałe dochody, których wysokość jest wystarczająca na pokrycie zadeklarowanych kosztów utrzymania i spłatę innych wierzycieli (zaległość komornicza oraz podatkowa).

W zakresie trudnej sytuacji zdrowotnej strony organ wskazał, iż ze zrozumieniem podchodzi do wskazanych problemów zdrowotnych. Jednak stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdzie w przypadku strony taka sytuacja nie występuję - otrzymuje ona świadczenie emerytalne, którego wysokość nie jest zależna od stanu zdrowia.

Odnośnie informacji, że strona kompletuje dokumentację medyczną celem starania się o orzeczenie o stanie niepełnosprawności organ wskazał, iż od 1 stycznia 2024 r. wprowadzono świadczenie wspierające, które jest nową formą pomocy dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami.

Po przeanalizowaniu zgromadzonych dokumentów Zakład stanął na stanowisku, iż sytuacja w jakiej się strona znajduje nie jest przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia).

Zaznaczył, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania - zaprzestano prowadzenia działalności. Wskazał iż jako osoba prowadząca gospodarczą działalność była zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach stad musi liczyć się z koniecznością zapłaty zaległych składek, gdyż należy to do jej obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Organ wskazał, iż spłata należności składkowych nie oznacza, że musi to być wyłącznie jednorazowa zapłata całej należności. Optymalnym rozwiązaniem byłaby spłata należności z tytułu składek w ramach układu ratalnego. Ratalna forma spłaty należności w istocie ma na celu spłatę zadłużenia w odpowiednio dopasowanym do sytuacji finansowej wnioskodawcy układzie ratalnym, dzięki czemu regulowanie zaległości będzie mniej dotkliwe dla zobowiązanego.

W skardze do WSA w Gliwicach strona organowi zarzuciła;

I. naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy tj.;

- art. 28 ust. 2 i ust 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, podczas gdy posiadanie przez skarżącą udziału w nieruchomości objętej małżeńską wspólnością majątkową nie pozwala na skuteczne zaspokojenie należności w drodze egzekucji, co w braku innych składników majątkowych powinno skutkować uznaniem nieściągalności za całkowitą,

- art. 28 ust. 2 i ust 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, w sytuacji gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego dwukrotnie umarzał postępowanie egzekucyjne - w 2011 r. z powodu nie ustalenia majątku podlegającego zajęciu, a w 2015 r. z powodu bezskuteczności egzekucji i ustaleniu, że jedyny składnik majątkowy skarżącej stanowi nieruchomość objęta wspólnością ustawową majątkową małżeńską, co w obiektywny sposób potwierdza stan całkowitej nieściągalności,

- art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej: rozporządzenie, poprzez ich niezastosowanie i odmowę umorzenia należności, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki tzw. "uzasadnionego przypadku" - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, a także stan zdrowia skarżącej, w szczególności przebyty nowotwór i udar mózgu pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Postawiono także zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7, 77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) - dalej: k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, polegające na całkowitym pominięciu ustalenia realnych i niezbędnych kosztów utrzymania skarżącej, w tym wydatków na wyżywienie, odzież, obuwie oraz niezbędne leczenie I wizyty lekarskie oraz pominięciu ustalenia kosztów dostosowania miejsca zamieszkania do potrzeb skarżącej,

- art. 7 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności oraz zasady czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, objawiające się tym, że organ - mając wiedzę o trudnej sytuacji strony oraz braku profesjonalnego pełnomocnika - zaniechał wezwania do sprecyzowania kosztów elementarnych potrzeb życiowych oraz kosztów dostosowania miejsca zamieszkania do potrzeb skarżącej przyjmując błędnie, że brak ich wyraźnego wskazania zwalnia organ z obowiązku ustalenia faktycznej sytuacji bytowej skarżącej.

W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zwrot kosztów postępowania sądowo administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Oceniając sporną decyzję w tym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż jest ona nieprawidłowa.

Przechodząc do merytorycznej oceny jej prawidłowości w pierwszej kolejności należy wskazać, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane są na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Na wstępie należy zauważyć, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony skarżącej z dnia 29 września 2025 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres 11/1999-01/2003, 06/2003-04/2012, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2000-07/2000, 12/2000-03/2001, 07/2001-01/2003, 06/2003-04/2012, na Fundusz Pracy - za okres 02/2000-01/2003, 05/2003-12/2003, 03/2004- 04/2004, 06/2004-07/2005. 09/2006-12/200 04/2007-09/2007,12/2007,02/2008-06/2012 odsetek za zwłokę liczonych od powyżej wymienionych należności .

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

Natomiast w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca wskazał, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W § 3 rozporządzenia stwierdzono, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z sentencji decyzji z 3 grudnia 2025r. ZUS w oparciu o regulacje art. 28 u.s.u.s. i rozporządzenia odmówił ich umorzenia nie znajdując dostatecznych podstaw faktycznych do przychylenia się do wniosku. Decyzją tą zatem merytorycznie w oparciu o istniejące, wskazane postawy prawne i stwierdzony stan faktyczny sprawy rozpoznano wniosek strony.

Ze stanowiskiem tym jako prawidłowym w sprawie nie można się zgodzić albowiem twierdzenia w decyzji wskazane nie zostały poparte dowodami zawartymi w aktach sprawy w oparciu o które ocena stanu faktycznego została poddana subsumcji pod obowiązujące w/w przepisy prawa – art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 To w ocenie Sądu oznacza, iż w sprawie doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a., w zw.7 i art. 77 k.p.a. Jak przepisy te stanowią w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentu potwierdzającego istnienie zadłużenia strony w oparciu o który wystąpiono do sądu powszechnego z wnioskiem o ustanowienie hipoteki jak i samego dokumentu potwierdzającego wpis hipoteki przymusowej w księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność strony z tego tytułu. W oparciu zaś o te okoliczność organ podjął decyzje w sprawie twierdząc, iż może wypowiadać się co do wniosku merytorycznie albowiem zaległe należności wobec ZUS objęte zostały ustanowioną hipoteką na nieruchomości stanowiącej własność strony.

Także organ oceniając przesłankę w zakresie nieistnienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek określonej w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. który to przepis stanowi iż całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a który to przepis jest warunkiem umorzenia stwierdził iż przesłanka ta nie istnieje w sprawie. Jednak wskazał przy tym na dwukrotne wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. postanowień z dnia 28 czerwca 2011r. i z dnia 29 lipca 2015r o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dot. zaległości za okres od 11-12/1999r., 1/2000-9/2010 dot. zaległości 10/2010-4/2012 z powodu nie ustalenia majątku z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Powyższe potencjalnie zatem wbrew ocenie organu mogłoby oznaczać zaistnienie przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. dot. całkowitej nieściągalności z tytułu składek wobec Zus co do których strona wnioskowała o ich umorzenie, jednak podobnie jak w odniesieniu do twierdzeń o hipotece w aktach administracyjnych brak jest postanowień na które organ się powołuje i je omawia w kontekście analizy zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 u.s.u.s.. Powyższe oznacza dla Sądu, iż decyzja wydana w sprawie przez organ jest dowolna jako nie poparta dowodami źródłowymi i jako taka wymyka się spod kontroli Sądu. Tymczasem taki sposób procedowania w sprawie oznacza, iż organ nie dołączając do akt dokumentów z którego wywodzi skutek prawny dla strony dopuścił się w ten sposób naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gliwicach w wyroku z 27 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 536/1 (publ.:www.orzeczenia.nsa.gov.pl), że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Sąd zauważa także, iż nie jest jego rzeczą uzupełnianie dowodów w sprawie, gdyż Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Jak stanowi art. 133 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż Sąd przy ocenie legalności aktu bierze pod uwagą materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Dodać należy, iż Sąd administracyjny nie ma obowiązku ustalania okoliczności sprawy.(por. wyrok NSA I OSK 1664/17z dnia 31 października 2017 r.) publ. LEX nr 2400692. Z przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyroki NSA z dnia: 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09, LEX nr 594014, 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09, LEX nr 746707, 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 763/12, LEX nr 1219174).

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. W sprawie doszło bowiem także do naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. poprzez wadliwe zastosowanie tego przepisu wobec wnioskodawcy wobec którego materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy nie potwierdzał twierdzeń o całkowitej nieściągalności.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę uwagi poczynione w treści uzasadnienia i uwzględni je oceniając wniosek strony o umorzenie zaległych należności wobec ZUS orzekając w oparciu o dokumenty zawarte w aktach sprawy. .