Sąd uchylił decyzje ZUS o odmowie umorzenia składek skarżącej

Zaskarżoną do Sądu decyzją z 18 czerwca 2026 r. (nr UP–466/2024) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. W. (dalej "skarżąca") o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 maja 2026 r. (nr 1081/2026) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1.1. W dniu 19 lutego 2026 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżąca wskazywała, że znaczna część obciążającego ją zadłużenia powstała już po zamknięciu działalności gospodarczej (apteki) prowadzonej przez nią i jej brata. Wskazała, że biuro księgowe, które obsługiwało jej firmę wykreśliło wpis z Urzędu Skarbowego, wobec czego skarżąca uznała, że działalność ta jest zamknięta. Skarżąca wskazała, że prowadzący z nią aptekę brat – był od 2018 r. ciężko chory i zmarł w 2024 r. Dodała, że od 2024 r. sama jest chora i nie jest w stanie podjąć pracy.

1.2. W toku postępowania skarżąca złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, kopię wniosku do CEDIG z 18 lutego 2026 r., PIT, faktury i rachunki oraz dokumentację medyczną.

2. ZUS decyzją z 8 maja 2026 r. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2010 r. do września 2013 oraz od grudnia 2013 r. do listopada 2023 r. (łączna kwota z odsetkami 197 439,5 zł),

- ubezpieczenia zdrowotne za okres od kwietnia 2011 do czerwca 2018 r. i od listopada 2018 do grudnia 2020 r. oraz od stycznia 2022 do czerwca 2025 r. (łączna kwota z odsetkami 92 274, 54zł), jak też na

- Fundusz Pracy za okres od kwietnia 2010 do czerwca 2018 r. (łączna kwota z odsetkami 12 253,79 zł).

W motywach decyzji organ podał, że skarżąca jest panną, pobiera emeryturę w wysokości 3005 zł brutto, tj. 2835,37 zł netto, a ze świadczenia tego jest potrącana na rzecz ZUS kwota 1502,95 zł (do wypłaty pozostaje 1 232,42 zł). Wskazał na oświadczenie skarżącej o ponoszonych wydatkach (ok. 2 200 zł/mies.) oraz na zobowiązania skarżącej wynoszące ok. 2 mln zł – spłacane w ramach egzekucji komorniczej (800 zł/mies.). Zwrócił uwagę, że skarżąca jest właścicielem udziału ½ w prawie własności domu o powierzchni 132 m2 położonym w L. – na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności składkowych. Wskazał również, że skarżąca jest właścicielem samochodu Mini Cooper z 2003 r.

Organ podał, że rozważył zagadnienie przedawnienia należności składkowych. W tym aspekcie powołał art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który dotyczy zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Następnie powołał art. 24 ust. 5f w.w. ustawy, który stanowi, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Następnie wskazał, że w stosunku do skarżącej, za okres od października 2013 r. do czerwca 2025 r. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne – przymusowym dochodzeniem sukcesywnie obejmowano kolejne należności, a postępowanie pozostaje aktualne. ZUS podał, że postępowanie egzekucyjne obejmujące należności za okres od lipca 2010 r. do września 2013 r. – zostało umorzone przez Naczelnika U.S. w Wieliczne postanowieniem z 29 grudnia 2020 r., z uwagi na bezskuteczność. W takcie tego postępowania dokonywano (nieskutecznie) zajęć rachunków bankowych oraz wierzytelności. Organ wskazał, że na nieruchomości skarżącej (udział w wysokości ½ w prawie własności domu w L. ) widnieje wiele zabezpieczeń hipotecznych na rzecz ZUS, niemniej Naczelnik U.S., prowadząc postępowanie egzekucyjne, uznał egzekucję z nieruchomości za nieekonomiczną. Organ podkreślił, że wobec zabezpieczenia hipotecznego należności zusowskich na majątku skarżącej, należności te nie uległy przedawnieniu, jednak część z nich (za okres od lipca 2010 r. do września 2013 r.) może być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Z kolei należności od kwietnia do czerwca 2010 r. oraz za okres od października 2013 do czerwca 2025 r. - są objęte postępowaniem egzekucyjnym (egzekucja jest nieskuteczna). Organ podał, że poinformował skarżącą o rozpoczęciu potrącania ze świadczeń należności składkowych za okres od 1 lutego 2026 r. miesięcznie (1 502 zł). Podkreślił, że w ramach postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwotę 2 300 zł (w maju 2019r.) oraz sukcesywnie kwoty od 1 lutego 2026 r. Należności za okres od czerwca 2010 r. do października 2024 r. zabezpieczone są wpisami hipoteki. Dalej ZUS wskazał, że "na zawieszenie biegu terminu przedawnienia wpływ miały decyzje", które wymienił podając ich parametry składające się z ciągu znaków liczbowo-literowych oraz prezentując okres, którego mają one dotyczyć wraz z datą ich doręczenia i prawomocności (łącznie 24 decyzje) – konkludując, że "obecnie jest prowadzone dochodzenie zobowiązań w trybie bezegzekucyjnym".

ZUS, po zaprezentowaniu sytuacji skarżącej oraz ocenie przesłanek umorzenia należności składkowych uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i odmówił umorzenia spornych należności. Oceniając sytuację majątkową, osobistą i rodzinną skarżącej organ nie znalazł powodów, aby zastosować zwolnienie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała m.in., że organ niezasadnie nie uznał całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek pomimo wiedzy, że jej nieruchomość jest obciążona hipoteką na kwotę ok. 1,5 mln zł, która przewyższa wartość rynkową (ok. 1,3 mln zł). Zakwestionowała też stanowisko organu, iż w jej sprawie nie zachodzi ważny interes w umorzeniu należności, wskazując w tym względzie na swoją sytuację osobistą i zdrowotną.

4. Prezes ZUS zaskarżoną decyzją z 18 czerwca 2026 r. – utrzymał w mocy decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej wynikające ze złożonych oświadczeń i dokumentów oraz przywołał przepisy dotyczące umarzenia należności składkowych. Stwierdził m.in. , że "organ I instancji wykazał, że dochodzone należności są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji z 8 maja 2026 r." Następnie podał, że żadna z przesłanek umorzenia należności składkowych w tej sprawie nie występuje prezentując argumentację przemawiającą za tym stanowiskiem.

5. W skardze skarżąca podała m.in., że organ bezpodstawnie przyjął, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że przewlekła choroba nie pozbawia skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu, podczas gdy zgromadzony materiał (w tym udokumentowane koszty utrzymania i leczenia) bezsprzecznie dowodzą, że spłata zadłużenia pozbawia skarżącą minimum egzystencji. Wskazywała też, że urzędnicy ZUS nie mają wiedzy medycznej i nie są w stanie ocenić krytycznego stanu jej zdrowia, jak też nie uwzględniają dokumentów wskazujących na całkowitą niezdolność do pracy. Wskazała, że zignorowany został fakt, iż nieruchomość na której ciąży hipoteka ZUS jest przewartościowana (zabezpieczenie roszczeń banku opiewa na 1 486 000 zł, przy wartości nieruchomości wynoszącej 1 280 000 zł). Zarzuciła też brak wszechstronnej oceny jej sytuacji życiowej, w tym zignorowanie pogarszającego się stanu psychicznego (stany lękowe) wywołanego widmem bezdomności i trwającą egzekucją.

6.1. ZUS w odpowiedzi na skargę domagał się jej oddalenia.

6.2. Na rozprawie skarżąca akcentowała m.in., że jej stan majątkowy wyklucza możliwość godnego życia. Wskazywała też, iż działalność gospodarczą (aptekę) prowadziła wspólnie z bratem, który także był przedsiębiorcą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

7. Sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonych decyzji wykazała, że naruszają one prawo w sposób nakazujący ich uchylenie.

8. Kluczowe dla przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia było stwierdzenie nienależytego zbadania i braku poprawnego wyjaśnienia przez orzekający organ administracji tego, czy obciążające skarżącą należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Podkreślić bowiem należy, iż zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia, jak też i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 5 sierpnia 2026 r. (sygn. akt I GSK 1767/25), w toku postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległych należności z tytułu składek niezbędne jest dokonanie przez Zakład szczegółowej analizy, czy należności takie nie uległy przedawnieniu lub nie wygasły w inny sposób. Zagadnienie to, choć dotyczy skutku materialnoprawnego, ma naturę faktyczną i wiąże się z koniecznością dokonania ustaleń w kwestiach dotyczących wymagalności należności z tytułu składek za poszczególne okresy rozliczeniowe oraz biegu (upływu) terminu przedawnienia, w tym ewentualnego jego zawieszenia lub przerwania. Objęcie wnioskiem o udzielenie ulgi należności przedawnionych świadczyłoby o bezprzedmiotowości postępowania ulgowego, przez co mogłoby stanowić podstawę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego albo rodzić konieczność jego umorzenia. Dlatego ustalenia w tym zakresie powinny w ramach tego samego postępowania administracyjnego poprzedzać ustalenia dotyczące przesłanek określonych w przepisach art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny publikator Dz. U. z 2026 r., poz. 199; dalej "u.s.u.s." lub "ustawa"). Ustaleń takich Zakład obowiązany jest dokonać z urzędu, niezależnie od tego, czy osoba ubiegająca się o udzielenie ulgi kwestionuje wymagalność danej należności, ponieważ jest to kwestia ściśle związana z przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego. Objęcie postępowaniem ulgowym przedawnionych należności musiałoby zostać uznane za stanowiące istotne naruszenie prawa z uwagi na treść art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, do którego odesłanie zawarto w art. 31 u.s.u.s.

9.1. Problematykę przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 ustawy. W art. 24 ust. 4 ustanowiono regułę, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

9.2. Dostrzec należy, że najstarsza zaległość składkowa skarżącej objęta wypowiedzią organu – dotyczy kwietnia 2010 r. Okoliczność ta nakazywała, aby przy ocenie kwestii przedawnienia należności - uwzględnić wcześniejsze regulacje prawne. W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności składkowych wynosił 10 lat. Z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378), termin ten został skrócony do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Wedle tej zasady, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, liczony jednak nie od daty ich wymagalności, lecz od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek ustanawia art. 27 ust. 2 tej ustawy, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

9.3.1. Bieg terminu przedawnienia może przy tym ulegać zawieszeniu. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład, lub od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

9.3.2. Z kolei w myśl art. 24 ust. 5f u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia – do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Podkreślić należy, iż cytowany przepis dotyczy wyłącznie postępowań w sprawie wydania decyzji w nim wymienionych i nie może być interpretowany rozszerzająco.

9.4. Odnotować w tym miejscu trzeba też te pogląd wypowiadane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym które akcentują, że organ winien wskazać – w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie – kiedy nastąpił termin wymagalności składki stanowiący początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie tego biegu, i przedstawić na tę okoliczność dowody. Wskazuje się przy tym, że zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do całości lub części zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok NSA z 3.12.2020 r., I GSK 1046/20; wyrok WSA w Krakowie z 15 lipca 2026 r., III SA/Kr 626/26). Organ musi też wyrazić stanowisko, czy zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. doszło do skutecznego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z doręczeniem tytułów wykonawczych, względnie z dokonaniem innych czynności, o których dłużnik został zawiadomiony przed upływem terminu przedawnienia (por. wyrok WSA w Gdańsku z 8.01.2025 r., I SA/Gd 752/24,), a nadto udokumentować wszystkie te zdarzenia, które jego zdaniem doprowadziły do zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Okoliczności dotyczące biegu terminu przedawnienia, które nie znajdują oparcia w dokumentach zgromadzonych w aktach postępowania, nie poddają się bowiem kontroli Sądu (tak, powołany wyżej wyrok WSA w Krakowie).

10.1.1. Analiza obu kontrolowanych decyzji nie dostarcza informacji o przyjętych przez organy podstawach prawnych i odpowiadających im udokumentowanych uwarunkowaniach ocenianej sprawy będących podstawą stanowiska o mającym wystąpić zawieszeniu biegu terminów przedawnienia, skutkującym dalszą wymagalnością przypisanych skarżącej należności składkowych.

10.1.2. Zajmując w pierwszej kolejności stanowisko odnośnie decyzji Prezesa ZUS z 18 czerwca 2026 r. – stwierdzić należy, że w ocenianym zakresie wskazuje ona jedynie, iż "organ I instancji wykazał, że dochodzone należności są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione na str. 3-6 w decyzji ZUS z 8 maja 2026 r." (por. punkt 4 uzasadnienia). Przywołana treść kontrolowanej decyzji stanowi w istocie jedyną wypowiedź – orzekającego ponownie w sprawie skarżącej organu administracji – w kwestii przedawnienia obciążających ją należności składkowych. Treść ta absolutnie nie czyni zadość, wynikającemu z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 127 par. 3 k.p.a - wymogowi merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ. Jak akcentował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 grudnia 2011 r. (sygn. akt SK 3/11) organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest zobowiązany do przeprowadzenia powtórnego postępowania w celu rozstrzygnięcia tej sprawy co do istoty. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się bowiem odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zastosowanie mają w tym przypadku wprost przepisy regulujące postępowanie przed organem drugiej instancji co do zakresu ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Sprawa podlega zatem ponownej merytorycznej kontroli, a zaangażowanie w rozstrzygnięcie tego samego organu, który orzekał już poprzednio w sprawie, nie powoduje uchylenia ogólnych zasad rządzących postępowaniem w przedmiocie wydania decyzji (art. 6–16 k.p.a.).

W realiach ocenianego przypadku stwierdzić zaś należy, że ograniczenie się przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji do stwierdzenia, iż organ I instancji "wykazał brak przedawnienia obciążających skarżącą należności" – bez jednoczesnego przedstawienia własnych rozważań, racji i argumentów na poparcie tego stanowiska – czyniło powyższe stwierdzenie wadliwym, albowiem niepoddającym się kontroli. Inaczej mówiąc, organ nie zawarł w wydanej decyzji własnych ocen, analiz, czy uargumentowanego stanowiska w kluczowej dla sprawy kwestii prawnej obejmującej istnienie i wymagalność należności składkowych obciążających skarżącą. Poza więc naruszeniem wskazanego art. 15 k.p.a. w zw. z art. 127 par. 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, naruszone zostały także - art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania), jak też art. 107 par. 3 k.p.a., który zawiera wymogi poprawnego redagowania uzasadnienia decyzji administracyjnej. W tym samym stopniu naruszony został także art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a., albowiem analiza akt nie dowodzi tego, aby stan sprawy obejmujący zagadnienie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności został ustalony i wykazany w sposób niewątpliwy (por. niżej).

10.1.3. Z kolei, w decyzji ZUS z 8 maja 2026 r. – w kwestii przedawnienia należności obciążających skarżącą wskazano, że wpływ na zawieszenie biegu tego terminu miały mieć następujące okoliczności:

a) prowadzenie postępowania egzekucyjnego; w tym zakresie organ podał, że aktualnie trwa postępowanie egzekucyjne odnośnie należności za okres od października 2013 r. – do czerwca 2025 r., zaś wcześniej toczyło się postępowanie odnośnie składek za lipiec 2010 r. – wrzesień 2013 r., które jednak zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wieliczce z 29 grudnia 2020 r.;

b) dokonanie zabezpieczenia hipotecznego należności ZUS na udziale skarżącej w prawie własności nieruchomości (chodzić ma o składki za okres od kwietnia 2010 r. do października 2024 r.) oraz

c) "wydane decyzje", które przywołane zostały w uzasadnieniu poprzez wskazanie ich daty, ciągu znaków cyfrowo-literowych oraz okresu, którego miały dotyczyć i daty ich prawomocności.

W ocenie Sądu, żadna z powołanych przez organ okoliczności, w konfrontacji z przekazanymi aktami administracyjnymi sprawy, w oparciu o które Sąd dokonuje kontroli zaskarżonych decyzji (por. art. 133 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2026 r., poz. 143; dalej "p.p.s.a.") - nie dostarczały podstaw do kategorycznego przesądzenia, że wszystkie objęte rozstrzygnięciem należności skarżącej - nadal istnieją i pozostają wymagalne.

Ad. a) W nawiązaniu do rozważań zawartych w punkcie 9.4. uzasadnienia wskazać bowiem należy, iż organ nie zaprezentował – odrębnie dla poszczególnych należności – ani ram prawnych dla przyjmowanego okresu ich przedawnienia (z uwagi na daty ich wymagalności), ani też precyzyjnie nie przywołał oraz nie udokumentował konkretnych czynności egzekucyjnych, które miałyby zawiesić bieg terminu przedawnienia każdej z należności. Podkreślić trzeba, iż nie czyni zadość analizowanemu wymogowi powołanie się przez ZUS na "prowadzenie w przeszłości postępowania egzekucyjnego" (mającego obejmować należności za lipiec 2010 – wrzesień 2013 r.), które zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z 29 grudnia 2020 r. W aktach nie ma – ani przywoływanego przez organ postanowienia, a tym bardziej nie wiadomo, z jakimi konkretnie czynnościami mającymi mieć miejsce w tym postępowaniu (tj. z jakich dat, kiedy dokonanymi, jakimi aktami i kiedy doręczonymi skarżącej) – ZUS identyfikuje przerwę w biegu terminu przedawnienia. Wskazanie bowiem, iż "w trakcie przeprowadzanego postępowania ustalono, że dokonywano zajęć Pani rachunków bankowych i wierzytelności" – jawi się jako gołosłowne, skoro w aktach sprawy nie zgromadzono dowodów na przywoływane okoliczności.

Przedstawione wyżej stanowisko odnieść należy także do twierdzenia organu o "aktualnie prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym" (odnośnie należności za okres od października 2013 r. – do czerwca 2025 r.). W aktach nie ma żadnych źródłowych dokumentów wskazujących na podejmowane w ramach tegoż (nowego) postępowania egzekucyjnego czynności rzutujących na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych obejmujących wskazany wyżej czas. Zawarte w aktach wydruki z systemu informatycznego ZUS, samoistnie powyższych okoliczności nie dowodzą.

Ad. b) Fakt powołania się Zakładu na zabezpieczenie hipoteczne należności składkowych obciążających skarżącą nakazywał okoliczność tę należycie udokumentować (por. punkt 9.4. uzasadnienia). Akta sprawy nie zawierają jednak dokumentów, które jednoznacznie wykazywałyby fakt oraz czas dokonania hipotecznego zabezpieczenia ocenianych należności na rzecz ZUS. Akta nie zawierają odpisów treści ksiąg wieczystych pozwalających poczynić stanowcze oceny w analizowanej kwestii. Co prawda, w aktach znajduje się dokument stanowiący wydruk z systemu informatycznego ZUS z 25 lutego 2026 r. (k. 27-33), który tabelarycznie prezentuje pewne informacje o mających mieć miejsce wpisach hipoteki wraz z odpowiadającym tym wpisom okresom należności składkowych mających być zabezpieczonymi na rzecz ZUS, to – nawet pomijając obecnie to, że powyższy dokument samoistnie nie dowodzi żadnych faktów (por. pkt a powyżej) – stwierdzić trzeba, że z dokumentu tego nie wynika okoliczność, czy kolejne wpisy hipotek objęły składki należne jedynie od skarżącej, czy też – od prowadzącego z nią działalność gospodarczą – brata, będącego współwłaścicielem tej nieruchomości, na którym także ciążyła powinność opłacania składek. Nie można zatem wykluczyć tego, że przywołane w tabeli wpisy hipoteki na rzecz ZUS, mające figurować w księdze wieczystej nieruchomości do której skarżącej przysługiwał udział w prawie własności, odnoszą się do należności obciążających jej brata, a nie należności, o których odmowie umorzenia wyrzeczono w kontrolowanej decyzji. Nie istniały więc podstawy, aby pozytywnie zweryfikować poprawność informacji zawartej na s. 4. decyzji organu z 8 maja 2026 r., a stwierdzającej fakt wymagalności ocenianych w postępowaniu należności składkowych obciążających skarżącą wobec mającego mieć miejsce ich nieprzedawnienia z uwagi na ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego na rzecz ZUS.

Ad. c) Wymykała się kontroli Sądu prawidłowość przyjęcia przez organ, że "na bieg terminu przedawnienia wpływ miały decyzje" o przywołanych przez Zakład znakach (ciągi cyfrowo-literowe). Dostrzec trzeba, że cytowana wypowiedź organu nie prezentuje nawet przedmiotu tych decyzji. Nadto, analiza akt wskazuje, że decyzje te, jak też zwrotne potwierdzenia ich odbioru - nie zostały do akt sprawy załączone. Z karty 115 akt administracyjnych, gdzie zawarty jest wydruk z systemu informatycznego ZUS wynika, że mogą to być decyzje o wysokości zadłużenia. Podkreślić jednak trzeba, że katalog decyzji wymienionych w art. 24 ust. 5f u.s.u.s., z których wydaniem prawo wiąże skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych - jest katalogiem zamkniętym (por. punkt 9.3.2 uzasadnienia zd. ostatnie). Są to decyzje: ustalające obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia. Oznacza to, że przepisu art. 24 ust. 5f u.s.u.s. nie można wykładać w sposób, którego skutkiem będzie rozszerzenie w.w. katalogu o jakiekolwiek inne decyzje w nim niewymienione. W świetle powyższego decyzja w sprawie określenia wysokości należności (zadłużenia) nie może zostać zaliczona do żadnego z trzech rodzajów decyzji określonych przepisem art. 24 ust. 5f u.s.u.s. (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 października 2018 r., sygn. V SA/Wa 237/18 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2020 r., sygn. III SA/Wr 272/19, jak też wyrok WSA w Gliwicach z 27.03.2024 r., I SA/Gl 101/24). Powyższe rozważania są jednak jedynie hipotetycznie, z uwagi na zaniechanie przez organ precyzyjnej wypowiedzi w analizowanym przedmiocie, jak też z uwagi na akcentowane wcześniej braki akt administracyjnych.

11.1. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania i oceny, w tym fakt, że ewentualne przedawnienie należności ma istotne znaczenie dla oceny prawidłowości decyzji wydanych w niniejszej sprawie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz decyzję ją poprzedzającą.

11.2. Skoro w sprawie nie została ustalona w sposób prawidłowy fundamentalna kwestia dotycząca samego zakresu zaległości skarżącej z tytułu składek, to merytoryczna ocena prezentowanych w skardze argumentów byłaby przedwczesna.

12. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy w koniecznym zakresie i wyjaśni akcentowane wyżej wątpliwości, co do istnienia i zakresu zabezpieczenia hipotecznego należności obciążających skarżącą, jak też przedstawi analizę okoliczności faktycznych i prawnych wykazującą na brak przedawnienia tych należności. Inaczej mówiąc, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien zaprezentować rozważania wskazujące na to, z jakich uwarunkowań faktycznych i prawnych tej sprawy przyjmuje, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności, a w tym aspekcie wskaże konkretne dowody, w tym dokumenty (które załączy do akt), a które pozwolą zweryfikować prawidłowość ustaleń organu, co do każdej z okoliczności mającej wpływ na bieg terminu przedawnienia konkretnych zaległości. Organ powinien wskazać, w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie (z jakich przyczyn i w oparciu o jakie dowody) miało miejsce zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek ponownie dokona analizy wniosku skarżącej. Ustalenia przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom, o którym mowa w art. 107 § 3 k.p.a.