Sąd uchylił odmowę świadczenia wychowawczego, bo ZUS nie sprawdził daty wniosku

Przedmiotem skargi K. Ż. (dalej jako "skarżący") była decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9.06.2026 r. (znak 520397897) utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2.04.2025 r. (znak 010070/680/141325/2025) o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na B. Ż. na okres od 1.06.2024 r. do 31.12.2024 r.

Stan faktyczny i prawny tej sprawy był następujący:

1. W dniu 29.01.2025 r. skarżący wniósł o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko B. Ż. domagając się przyznania tego świadczenia od 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r. Podał, że z niezależnych od niego przyczyn wniosek o kontynuację świadczenia nie został złożony w terminie. Następnie podał, że to on zajmuje się składaniem wniosków, a świadczenie wpływa na konto jego żony. Wskazał dalej, że "złożyłem wniosek w wymaganym terminie i byłem przekonany, że został on zatwierdzony, gdyż nie otrzymałem komunikatu o błędzie." O braku wpływu świadczenia wychowawczego zorientował się po sprawdzeniu przez żonę stanu rachunku bankowego (styczeń 2025 r.) oraz weryfikacji w ZUS, że wniosek nie został zarejestrowany, a to mogło być wynikiem – jak podawał – problemów z internetem.

2. W reakcji na opisany wniosek, ZUS:

a) pismem z 12.02.2025 r. poinformował skarżącego o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1.01.2025 r. do 31.05.2025 r.;

b) decyzją z 2.04.2025 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1.06.2024 r. do 31.12.2025 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ wskazał na datę złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego (29.01.2025 r.) oraz powołał art. 18 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci – który przewiduje możliwość ustalenia prawa do świadczenia od miesiąca wpływu wniosku. Zaakcentował, że uchybienie terminowi prawa materialnego wywołuje skutek wygaśnięcia prawa, a w tym przypadku prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego wygasło za okres od 1.06.2024 r.

3. W odwołaniu skarżący podał m.in., że wniosek próbował przesłać poprzez bankowość elektroniczną w trakcie dyżuru w pracy, a brak tego wniosku może być spowodowany problemem z internetem. Wskazał, że nie otrzymał informacji o nieprawidłowym przesłaniu wniosku, ani przypomnienia o konieczności jego ponownego złożenia. Podkreślił, że analizując budżet domowy w styczniu 2025 r. zorientował się z żoną, że brakuje wpływów z programu 800 plus.

4. Prezes ZUS wskazaną na wstępie decyzją – utrzymał w mocy decyzję zaskarżoną. Podał, że prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego, a prawo to ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Podkreślił, że w celu zachowania ciągłości wypłaty świadczenia – wniosek należało złożyć w nieprzekraczalnym terminie do 30.06.2024 r. Wpływ wniosku po tym terminie oznaczał, że świadczenie przysługuje od miesiąca złożenia wniosku. Prezes ZUS wskazał, że skarżący złożył wniosek na okres 2024/25 – dopiero 29.01.2025 r. Niedotrzymanie przez wnioskodawcę terminu materialnego powoduje wygaśnięcie prawa za okres od 1.06.2024 r. do 31.12.2024 r. Organ podał, że wskazane w odwołaniu okoliczności nie stanowią podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, gdyż termin na dokonanie tej czynności jest materialno-prawny i nie podlega przywróceniu. Nie jest zatem możliwe przyznanie świadczenia od początku trwania okresu. Skarżący nie dotrzymał terminów z art. 21 ust. 3 oraz art. 18 ust. 1 i 2 ustawy.

5. W skardze skarżący zarzucił naruszenie:

a) art. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez pominięcie faktu, że spełnienie przesłanek materialnych w odniesieniu do rodzica - wnioskodawcy, faktycznie sprawującego wraz z żoną opiekę nad dzieckiem od 1.06.2024 r. prowadziło do powstania prawa do świadczenia od tego dnia;

b) art. 18 ust. 1-2 oraz art. 21 ust. 3 ustawy, poprzez utożsamienie terminu złożenia wniosku z chwilą powstania prawa materialnego, jak też przyjęcie, że przekroczenie terminu formalnego prowadzi do fikcji, iż prawo w ogóle nie istniało za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r.;

c) art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 k.p.a. poprzez formalistyczną, restrykcyjną wykładnię, która bez potrzeby i podstawy ustawowej pozbawia dziecko wsparcia państwa, poprzez pominięcie faktu, że od 1.06.2024 r. skarżący wraz z żoną faktycznie sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem, a dziecko pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i jej na utrzymaniu rodziców;

d) art. 2, art. 71 ust. 1, art. 72 Konstytucji RP.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie szeregu dowodów wskazujących, że dziecko uczęszcza do przedszkola z którym związane są opłaty oraz z nim mieszka.

6. W odpowiedzi na skargę organ domagając się oddalenia skargi podkreślał m.in., że termin na złożenie wniosku o świadczenie wychowawcze jest terminem o charakterze materialnoprawnym, który nie podlega przywróceniu, nie może być zmieniany lub przedłużany przez organ zgodnie z jego wolą. Podkreślał, że świadczenie przyznawane jest od momentu złożenia wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

7. Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu zaskarżonych decyzji.

8.1. Wedle art. 18 ust. 1 ustawy z 11.02.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r., poz. 508; dalej: "ustawa") prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od 1 czerwca do 31 maja roku następnego. Ustęp 2. cytowanego przepisu stanowi, że prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (podkreślenie Sądu). Stosownie natomiast do art. 21 ust. 3 ustawy, wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres są przyjmowane od 1 lutego danego roku. W myśl natomiast art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.

8.2. Z przywołanych regulacji prawnych wynika, że o prawie do świadczenia wychowawczego organy orzekają wyłącznie na wniosek. W interesie osoby mającej zamiar skorzystać ze świadczenia wychowawczego jest zatem złożenie wniosku o jego ustalenie w okresie wynikającym z cytowanych przepisów. Ustawa wiąże bowiem wszczęcie postępowania w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego z wpłynięciem do organu (ZUS-u) wniosku o przyznanie tegoż wsparcia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akcentuje się, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje możliwości przyznania świadczenia za miesiące poprzedzające złożenie wniosku (za wyjątkiem sytuacji przewidzianych w ustawie, które w niniejszej sprawie nie występują), a termin określony w cytowanym powyżej art. 18 ust. 2 ustawy – jest terminem prawa materialnego. Taki charakter analizowanego terminu powoduje, że nie podlega on zmianie, ani przywróceniu (por. wyrok NSA z 21.09.2023 r., I OSK 1764/22). Strona może zatem złożyć wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w każdym czasie trwania okresu świadczeniowego, jednakże świadczenie przyznane zostanie - od tego miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - do końca okresu świadczeniowego (tak trafnie NSA we wskazanym ostatnio wyroku). Jak zasadnie przyjął WSA w Poznaniu (por. wyrok z 28.05.2020 r., sygn. akt IV SA/Po 1104/19) przyczyna niezłożenia wniosku w terminie, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, gdyż ten związany jest z datą złożenia stosownego wniosku przez zainteresowany podmiot (por. też wyrok WSA w Krakowie z 9.12.2025 r., III SA/Kr 820/25).

9. Przedstawiona wykładania miarodajnych przepisów prawa prowadzi do następującej spostrzeżeń:

po pierwsze, Prezes ZUS w wydanej decyzji dokonał trafnej analizy charakteru terminu określonego w art. 18 ust. 2 ustawy oraz konsekwencji jego niezachowania.

Po drugie jednak, okoliczność dotycząca daty złożenia wniosku – jako niezwykle istotna z perspektywy kluczowej w tej sprawie kwestii spornej, a obejmującej określenie początkowego momentu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego – winna zostać starannie i wnikliwe ustalona (zweryfikowana) przez organ administracji w toku prowadzonego w tym przedmiocie postępowania. Wymóg ten szczególnie aktualizował się w realiach ocenianej sprawy, w której doniosłe znacznie odgrywała argumentacja prezentowana przez skarżącego zarówno we wniosku z 29.01.2025 r. (brak numeracji kart akt administracyjnych), jak też w odwołaniu od wydanej przez organ decyzji. Argumentacja ta, choć miejscami ambiwalentna, wskazywała jednak na to, iż skarżący dopełnić miał w terminie czynności warunkującej uzyskanie świadczenia wychowawczego od 1.06.2024 r. albowiem – wedle jego twierdzeń – złożyć miał – poprzez bankowość elektroniczną przedmiotowy wniosek w terminie, który warunkował przyznanie wsparcia od początku okresu świadczeniowego (por. punkt 1 i 3 uzasadnienia). Tak prezentowana argumentacja i obrona skarżącego w postępowaniu nakazywała natomiast ukierunkować inicjatywę dowodową organu na jednoznaczne ustalenie tego, czy czynność złożenia przez skarżącego wniosku o świadczenie wychowawcze (poprzez bankowość elektroniczną) została rzeczywiście podjęta (dokonana) i kiedy (ewentualnie) miała ona mieć miejsce. Twierdzenia i argumenty skarżącego prezentowane tak we wniosku, jak też w odwołaniu - nie zostały poddane weryfikacji przez orzekający organ administracji, a z uwagi na powyższe, nie można więc wykluczyć, że skarżący rzeczywiście złożył jednak stosowny wniosek w terminie wcześniejszym, względem tego, który przyjęty został przez organ w tej sprawie (styczeń 2025 r.), jednakże wniosek ten z przyczyn leżących po stronie operatora usług bankowości elektronicznej, tudzież systemu informatycznego ZUS, nie został należycie zaewidencjonowany. Jeżeli natomiast wniosek zostałby złożony wcześniej niż w terminie wskazanym w pkt 1. uzasadnienia, to powyższe czyniłoby niemiarodajnym ogół argumentacji Prezesa ZUS zawartej w zaskarżonej decyzji.

W aspekcie sygnalizowanych wyżej kwestii dowodowych zwrócić należy uwagę na art. 79a par. 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W kontrolowanej sprawie ZUS na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie stosował cytowanego przepisu, koncentrując swoją uwagę na wyeksponowaniu charakteru prawnego terminu do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze i nie dostrzegając argumentacji skarżącego, a przez to nie wyjaśniając tego, czy skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia w terminie umożliwiającym najwcześniejsze uzyskanie tego wsparcia. Procedowanie takie wskazuje na naruszenie art. 7, art. 77 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że stosowna aktywność organu odnoszona do prezentowanych przez skarżącego twierdzeń – mogłaby prowadzić do pozyskania danych (dowodów) pozwalających na odmienny, od przyjętego przez organ – sposób rozstrzygnięcia tej sprawy.

10. Biorąc pod uwagę opisane powyżej uchybienia koniecznym okazało się łączne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanych w obu instancjach. Podstawą dla tego rozstrzygnięcia jest art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026 r.,poz. 143; dalej p.p.s.a.). Przepis ten przewiduje, że dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie takiego stanu, aby w obrocie prawnym nie istniał i nie funkcjonował żaden akt organu administracji publicznej niezgodny z prawem (por. T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 629).

Podstawą prawną przyjętego przez Sąd rozstrzygnięcia był art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

11. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę i wezwie skarżącego, aby należycie udokumentował (wykazał) podnoszone twierdzenia o mającym mieć miejsce zachowaniu terminu do złożenia (poprzez kanał bankowości elektronicznej) wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Wykonanie tego wezwania może nastąpić przykładowo poprzez przedłożenie - pochodzącego od banku dokumentu wskazującego na fakt złożenia przez skarżącego w terminie (czerwiec 2024 r. lub wcześniej – por. art. 21 ust. 3 ustawy) wniosku o świadczenie wychowawcze i wskazującego wadliwości działania (w miarodajnej dacie) systemu bankowości elektronicznej przejawiającej się w braku przekazania tegoż wniosku do ZUS.

12. Choć Sąd uwzględnił skargę, to było to wynikiem dostrzeżenia z urzędu przyczyn, o których skarga nie wspominała. Same zaś zarzuty skargi były w całości nietrafne. Zarzuty skargi ogniskowały się bowiem zasadniczo na tym, że dziecko skarżącego tworzy z nim rodzinę i jest na jego utrzymaniu, przez co skarżący jest uprawniony do świadczenia 800+. Eksponowane przez skarżącego okoliczności – choć stanowiły aksjologię dla przyjęcia rozwiązań prawnych umożliwiających dofinansowanie przez Państwo kosztów wychowania dziecka, to jednak – jak wskazano w pkt 8.2 uzasadnienia, momentem początkowym przyznania tego świadczenia jest wyłącznie miesiąc, w którym do organu wpłynął wniosek o to świadczenie z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.