Sąd uchylił odmowę stwierdzenia nieważności rozgraniczenia działek w gminie Wolbrom

Zaskarżoną decyzją z 19 stycznia 2026 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 1 września 2025 r. orzekającej o rozgraniczeniu działki położonej w G. nr ewid. [...] z działką sąsiednią o nr ewid. [...].

Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 1 września 2025 r. Burmistrz Miasta i Gminy Wolbrom decyzją z dnia 1.09.2025 r. orzekł o rozgraniczeniu działki położonej w G. nr ewid. [...], której samoistnym posiadaczem jest E. K. (dalej skarżąca) z działką sąsiednią o nr ewid. [...] - będącą własnością uczestników K. B., E. B., M. G., A. K., J. K. i D. W., w punktach 100,101 i 102 oznaczonych na szkicu granicznym.

W dniu 16 września 2025 r. skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z 1 września 2025 r., z uwagi na to, że wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Skarżąca wskazała uzasadnieniu wniosku, że decyzja o rozgraniczeniu wydana została z rażącym naruszeniem prawa procesowego, a to: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Naruszenia te, je zdaniem, miały bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy oraz doprowadziły do wydania rozstrzygnięcia nieopartego na rzeczywistym, należycie ustalonym stanie faktycznym. Organ dopuścił się, jej zdaniem skrajnie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego i pominął kluczowy fakt, tj. brak jakiegokolwiek jednoznacznego ustalenia przebiegu granic pomiędzy działkami objętych postępowaniem. Przyjął bezrefleksyjnie za wiążące niezweryfikowane a w istocie nieprawdziwe informacje pochodzące od geodety, których rzetelność i zgodność ze stanem faktycznym jest wątpliwa.

We wniosku zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez brak ustalenia przebiegu granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, brak utrwalenia punktów znakami granicznymi na gruncie oraz brak sporządzenia odpowiednich dokumentów. Dalej wskazano na naruszenie art. 32 ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne, polegające na całkowitym zaniechaniu zawiadomienia stron postępowania o planowanych czynnościach geodezyjnych w dniu 5.02.2025 r. Jak podała skarżąca tego dnia na terenie objętym postępowaniem pojawiła się osoba o nieustalonej tożsamości poruszająca się pojazdem oznakowanym napisem " Geodezja W." i wykonywała pomiary bez wiedzy i zgody stron. W dniu 11 lutego 2025 r., zgodnie z zawiadomieniem, na teren nieruchomości wkroczyła osoba podająca się za geodetę, odmówiła okazania dokumentu tożsamości, nie przedłożyła żadnych materiałów geodezyjnych, szkiców, map roboczych, bez przyrządów pomiarowych, kwestionowała pełnomocnictwo M. K., którego prawidłowość została potwierdzona przez organ I instancji. Protokół został sporządzony w miejscu oddalonym od działki, bez obecności wszystkich stron, bez umożliwienia jego odczytania, zapoznania się z treścią, ani wniesienia jakichkolwiek uwag.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z nagrań czynności geodezyjnych przeprowadzanych w dniach 5 lutego oraz 11 lutego 2025 r. na okoliczność sposobu ich wykonywania oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentach geodezyjnej.

W zaskarżonej decyzji z 19 stycznia 2026 r. SKO w Krakowie orzekło jak na wstępie. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w decyzji z 1 września 2025 r. w przedmiocie rozgraniczenia, nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W sprawie nie doszło, w ocenie Kolegium, do naruszenia mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisów rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz.U. Nr 45, poz. 453), w stopniu pozwalającym zakwalifikować te naruszenia - jako rażące.

Wskazano, że geodeta uprawniony, upoważniony przez Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom – T. W., posiadający uprawnienia zawodowe nr [...], dokonał 11.02.2025 r. czynności ustalenia przebiegu granicy i sporządzenia protokołu granicznego.

Granica rozgraniczanych nieruchomości została opisana w protokole granicznym, sporządzonym 11.02.2025 r., stanowiącym załącznik do operatu rozgraniczeniowego, przyjętego do państwowego zasobu geodezyjnego kartograficznego w dniu 2.04.2025 r. Identyfikator ewidencyjny materiału zasobu [...].

Ponadto podkreślono, że wydanie decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości poprzedziła dokonana 24 marca 2025 r. przez organ I instancji pozytywna ocena prawidłowości wykonania czynności podjętych w celu ustalenia przebiegu granicy nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami.

Dalej wskazano, że istniały podstawy do dokonania rozgraniczenia, gdyż zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów.

Dodatkowo decyzja w przedmiocie rozgraniczenia zawiera zgodny z protokołem granicznym wykaz i ocenę dokumentów stanowiących podstawę ustalenia przebiegu granic. W tym celu została wykorzystana dokumentacja geodezyjna z operatów: [...], [...], [...], [...], którą organ I instancji dokładnie opisał. Na podstawie tych dokumentów ustalono przebieg granicy na odcinkach oznaczonych na szkicu granicznym w następujący sposób:100, 101, 102. W punkcie 100 i 102 odnaleziono znaki graniczne w postaci słupków ogrodzeniowych. Dla ustalonych punktów granicznych wykonano w obecności stron stabilizację w postaci rury metalowej w punkcie 101.

Odnośnie wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z nagrań czynności geodezyjnych przeprowadzanych w dniach 5 lutego oraz 11 lutego 2025 r. na okoliczność sposobu ich wykonywania oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentach geodezyjnych Kolegium wskazało, że w trybie postępowania nadzwyczajnego nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Dodano, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego. Nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, w jej całokształcie w zakresie różnych wątków z nią związanych. W świetle powyższego nie uwzględniono wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z nagrań.

Nie uwzględniono też zarzutu dotyczącego czynności geodezyjnych przeprowadzanych 5 lutego oraz 11 lutego 2025 r., sposobu ich wykonywania oraz poświadczenia nieprawdy w dokumentacji geodezyjnej. Zdaniem Kolegium zarzuty te stanowią w istocie skargę na geodetę T. W., do rozpoznania której Kolegium nie jest właściwe.

Odnośnie zarzutu poświadczenia nieprawdy stwierdzono, że jest to czyn z art. 271 k.k. i właściwe są organy ścigania.

Kolegium nie dopatrzyło się również zaistnienia innych, wymienionych w art. 156 k.p.a., podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1/ rażące i oczywiste naruszenie art. 65 § 1 k.p.a., polegające na bezprawnym i świadomym zaniechaniu niezwłocznego przekazania skargi organowi właściwemu, mimo jednoznacznego ustalenia braku własnej właściwości w tym zakresie. Z treści uzasadnienia skarżonej decyzji (strona 8, dwa przedostatnie zdania) wynika wprost, że organ miał pełną świadomość, iż rozpatrywany wniosek zawierał znamiona skargi na geodetę T. W., a organem właściwym do jej rozpoznania jest Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa Małopolskiego. Pomimo tej wiedzy organ w sposób całkowicie sprzeczny z dyspozycją art. 65 § 1 k.p.a. nie przekazał skargi organowi właściwemu, czym dopuścił się kwalifikowanego naruszenia prawa procesowego. Działanie to nie może być uznane za omyłkę czy uchybienie formalne, stanowi ono świadome zignorowanie bezwzględnego obowiązku ustawowego. Takie postępowanie narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego, w szczególności zasadę legalizmu oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej, i miało realny oraz negatywny wpływ na sytuację prawną strony;

2/ art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 art. 80, oraz art.8 § 1 k.p.a. naruszenia te miały bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy oraz doprowadziły do wydania rozstrzygnięcia nieopartego na rzeczywistym, należycie ustalonym stanie faktycznym. Organ dopuścił się skrajnie nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, zaniechał realizacji obowiązku zebrania i rozpatrzenia całości dowodów, a przede wszystkim całkowicie pominął kluczowy fakt: brak jakiegokolwiek jednoznacznego ustalenia przebiegu granic pomiędzy działkami objętymi postępowaniem. Pomimo oczywistego i wyraźnie zgłaszanego w toku postępowania braku wskazania zarówno linii, jak i punktów granicznych, organ zignorował ten fakt, nie przeprowadził żadnych działań zmierzających do jego wyjaśnienia, a zamiast tego bezrefleksyjnie przyjął za wiążące niezweryfikowane, a w istocie nieprawdziwe informacje pochodzące od geodety, których rzetelność i zgodność ze stanem faktycznym budzi poważne i uzasadnione wątpliwości. Takie postępowanie organu świadczy o całkowitym lekceważeniu zasady prawdy obiektywnej, obowiązku działania w sposób budzący zaufanie obywateli do władzy publicznej oraz podstawowych standardów prowadzenia postępowania administracyjnego. Uzasadnienie rozstrzygnięcia zostało oparte na nierzetelnych, niepełnych i wprowadzających w błąd informacjach, co w świetle art. 80 k.p.a. stanowi oczywiste nadużycie swobodnej oceny dowodów;

3/ rażące naruszenie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z poźn. zm.) poprzez brak ustalenia przebiegu granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, brak utrwalenia punktów znakami granicznymi na gruncie oraz brak sporządzenia odpowiednich dokumentów.

4/ rażące naruszenie art. 32 ustawy, polegającego na całkowitym zaniechaniu zawiadomienia stron postępowania o planowanych czynnościach geodezyjnych, co skutkowało uniemożliwieniem im czynnego udziału w tych czynnościach. W dniu 5.02.2025 r. na terenie objętym postępowaniem pojawiła się osoba o nieustalonej tożsamości, poruszająca się pojazdem oznaczonym napisem "Geodezja W.", która samowolnie, bez wiedzy i zgody stron, przystąpiła do wykonywania czynności pomiarowych. Działania te zostały przeprowadzone w sposób niejawny, z pominięciem obowiązujących procedur, z naruszeniem zasady przejrzystości i praw stron do informacji o podejmowanych czynnościach administracyjnych. Takie postępowanie stanowi nie tylko uchybienie proceduralne, ale również narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Dalsze naruszenia zostały dokonane w dniu 11 lutego 2025 r. Zgodnie z otrzymanym zawiadomieniem, na teren nieruchomości wkroczyła osoba podająca się za geodetę, która odmówiła okazania dokumentu tożsamości, nie przedłożyła żadnych materiałów geodezyjnych, szkiców, map roboczych, bez przyrządów pomiarowych. Osoba ta w sposób nieuprawniony nie dopuściła strony ani jej pełnomocnika do ustalenia granic. Dopiero po interwencji innej osoby oraz wykonanym przez tę osobę telefonie do Urzędu Miasta i Gminy Wolbrom zmienił on stanowisko i dopuścił możliwość uznania pełnomocnika za stronę. Protokół został sporządzony w miejscu oddalonym od działki, bez obecności wszystkich stron, bez umożliwienia jego odczytania, zapoznania się z treścią, ani wniesienia jakichkolwiek uwag;

5/ rażące naruszenie § 9 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji Oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz, 453 dalej rozporządzenie) poprzez niewłaściwe ustalenie stron przez geodetę i niedopuszczenie pomimo stawiennictwa strony i jej pełnomocnika do czynności oraz brak odroczenia wykonania czynności ustalania przebiegu granic i zawiadamia o tym właściwy organ, co SKO całkowicie pominęło przy rozpatrzeniu sprawy, tym samym w oczywisty sposób naruszyło obowiązki, jakie na nim spoczywają w zakresie nakazującym ustalenie, czy w sprawie zakończonej decyzją zaistniały przesłanki nieważności określone w katalogu opisanym w art. 156 § 1 k.p.a;

6/ rażące naruszenie § 11 rozporządzenie poprzez niedokonania przez geodetę czynności prawem nakazanych tj. brak wskazania stroną przebiegu granicy, brak stabilizacji punktów granicznych, brak sporządzenia protokołu granicznego co SKO całkowicie pominęło przy rozpatrzeniu sprawy, tym samym w oczywisty sposób naruszyło obowiązki, jakie na nim spoczywają w zakresie nakazującym ustalenie, czy w sprawie zakończonej decyzją zaistniały przesłanki nieważności określone w katalogu opisanym w art. 156 § 1 k.p.a.

7/ rażące naruszenie § 16 rozporządzenie poprzez niedokonania przez geodetę czynności prawem nakazanych tj. brak wykonania stabilizacji dla punktów granicznych oraz znaków granicznych co SKO całkowicie pominęło przy rozpatrzeniu sprawy, tym samym w oczywisty sposób naruszyło obowiązki, jakie na nim spoczywają w zakresie nakazującym ustalenie, czy w sprawie zakończonej decyzją zaistniały przesłanki nieważności określone w katalogu opisanym w art. 156 § 1 k.p.a.;

8/ Rażące naruszenie § 16 rozporządzenie poprzez niedokonania przez geodetę czynności prawem nakazanych tj. brak utrwalenia punktów granicznych co SKO całkowicie pominęło przy rozpatrzeniu sprawy, tym samym w oczywisty sposób naruszyło obowiązki, jakie na nim spoczywają w zakresie nakazującym ustalenie, czy w sprawie zakończonej decyzją zaistniały przesłanki nieważności określone w katalogu opisanym w art 156 § 1 k.p.a.;

9/ rażące naruszenie § 17 rozporządzenia poprzez niedokonanie utrwalenia punktów granicznych znakami naziemnymi i podziemnymi co jasno wynika ze sporządzonego protokołu granicznego, a miejsce rozgraniczanych nieruchomości nie stanowi utwardzonej nawierzchni o czym powinna być wzmianka w protokole rozgraniczenia. Bowiem protokół powinien faktycznie odzwierciedlać przeprowadzoną czynność;

10/ rażące naruszenie § 18 rozporządzenia poprzez nieumieszczenie wystarczającej ilości znaków granicznych w dobrej widoczności z punktu na punkt, bowiem geodeta nie uwzględnił ukształtowania terenu oraz umiejscowionych tam drzew i krzewów;

11/ rażące naruszenie art. 42 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1151 z poźn. zm.) poprzez wykonanie pomiarów kontrolnych oraz założenie osnowy geodezyjnej do dalszych prac przez nieupoważnionego geodetę, który wykonywał te czynności 5 lutego 2025 r.;

12/ naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującą decyzję obarczoną wadą rażącego naruszenia prawa, co uzasadnia wyeliminowanie obu decyzji z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z 20 lipca 2026 r. M. K. zarzucił dodatkowo wadliwie ustalony krąg stron postępowania.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu, 20 sierpnia 2026 r. przedłożono do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą M. K. do występowania w imieniu skarżącej w niniejszej sprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Mimo stosownego wezwania treść pełnomocnictwa nie uwzględnia stopnia pokrewieństwa lub relacji o której mowa w art. 35 p.p.s.a. Na rozprawie w dniu 10 września 2026 r. skarżąca stając razem z pełnomocnikiem potwierdziła, że jest on jej mężem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

Sąd administracyjny w ramach tej kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, według powyższych kryteriów wykazała, że rozstrzygnięcie o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji zostało wydane przedwcześnie, tj. bez uprzedniego rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć istotny wpływ na wynika sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie odmawiająca stwierdzająca nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 1 września 2025 r. w przedmiocie rozgraniczenia. Przed oceną merytoryczną wydanego rozstrzygnięcia, z uwagi na zakres podniesionych w skardze zarzutów, przypomnieć należy, że zainicjowane w niniejszej sprawie postępowanie nadzwyczajne polegało wyłącznie na zbadaniu, czy decyzja rozgraniczeniowa obarczona jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady ogólnej trwałości decyzji, która służy ochronie takich wartości jak ochrona porządku publicznego, ochrona praw nabytych, pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tych powodów decyzja ostateczna korzysta z domniemania legalności, a tryb jej unieważnienia może być zastosowany wyłącznie w sytuacji bezspornego ustalenia istnienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Organ administracji publicznej orzekający w tym trybie, posiada jedynie uprawnienia kasacyjne, tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia – w dacie wydania kontrolowanej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji – wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., nie rozstrzyga zaś o istocie sprawy będącej przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Zgodnie z treścią ww. przepisu, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Podkreślić należy, że źródłem wad objętych dyspozycją art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może być nie tylko naruszenie przepisów prawa materialnego, lecz również istotne naruszenie przepisów procesowych. Wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła (por. wyrok NSA z 10.01.2018 r., I OSK 563/16, LEX nr 2449135.wyrok NSA z dnia 28 maja 2014 r., I OSK 237/13). Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją (por. np. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., I OSK 1838/16, CBOSA). Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. wyroki NSA z 20 maja 2016 r., I OSK 2321/15 oraz 23 października 2015 r., I OSK 127/14 – CBOSA). Innymi słowy, naruszenie przepisów proceduralnych, nawet rażące, może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji tylko w sytuacji, gdy dane uchybienie proceduralne w sposób nie budzący wątpliwości rzutowało na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym (por. np. wyroki NSA z 11 marca 2016 r., I OSK 1336/14 oraz z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14 – CBOSA).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, jakie wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na "rzucającej się w oczy" (prima facie) sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (tak m.in. NSA w wyroku z 13 lipca 2017 r., I OSK 2721/15, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W przypadku przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), która została wskazana przez stronę skarżącą jako podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji rozgraniczeniowej z 1 września 2025 r., oznaczało to obowiązek sprawdzenia przez Kolegium, jakie były ustalenia faktyczne organu wydającego weryfikowaną decyzję, czy znajdowały oparcie we wskazanym materiale dowodowym oraz czy wypełniały one przesłanki zastosowanego przepisu prawnego, a jeżeli nie to, czy uchybienie to w sposób rażący odbiegało od prawidłowego stosowania tego przepisu. Konieczne też było odniesienie się do zarzutów i twierdzeń podniesionych we wniosku o stwierdzenie nieważności, w których strona upatrywała podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wolbrom z 1 września 2025 r. w przedmiocie rozgraniczenia.

Jak wskazuje ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych sprawa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej rozpoznawana i rozstrzygana jest w trybie postępowania nadzwyczajnego, przy czym fragmentaryczna regulacja tego trybu postępowania powoduje, że w zakresie nieuregulowanym postanowieniami art. 156 k.p.a. – art. 159 k.p.a. mają do niego zastosowanie przepisy regulujące postępowanie zwykłe" (por. wyrok NSA z 16.12.2010 r., I OSK 1132/10, LEX nr 744934).

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej nie jest postępowaniem, w którym dokonywana jest kontrola decyzji pod kątem wszelkiego rodzaju wadliwości decyzji, ale postępowaniem o charakterze szczególnym, nadzwyczajnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 ust. 1 k.p.a. zasadzie trwałości decyzji, można wzruszyć takie rozstrzygnięcie. Niemniej w powyższym zakresie organy nie są zwolnione od stosowania podstawowych zasad postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 czerwca 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2410/17).

Jak wskazał NSA w wyroku z 4 września 2019 r., sygn. akt I OSK 2787/17, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zastosowanie znajdzie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym: "(w) toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Inny jest jedynie zakres wyjaśnienia tego stanu faktycznego w postępowaniu nadzorczym, którego celem jest ustalenie wystąpienia ewentualnych wad z art. 156 § 1 k.p.a.

Z kolei w wyroku NSA z 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 11/13 stwierdzono, że, w postępowaniu nadzorczym, którego celem jest poddanie ocenie decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., organ nadzoru nie prowadzi postępowania mającego zastąpić działanie organu, którego decyzja jest badana. Nie wyklucza to oczywiście możliwości w ogóle prowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego, organ nadzoru bowiem może gromadzić dowody, które będą pomocą w dokonaniu oceny.

Warto też przywołać tezę z wyroku NSA z 5 kwietnia 2017 r., I OSK 1738/15 gdzie wskazano, że postępowanie nieważnościowe nie wyklucza prowadzenia innych dowodów niż zgromadzone w postępowaniu zwykłym. W istocie w postępowaniu nieważnościowym nie wyklucza się prowadzania postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie czy oceniane w tym postępowaniu orzeczenie rażąco narusza prawo. Ustawodawca nie wprowadził zakazu prowadzenia nowych dowodów w postępowaniu nieważnościowym. Właściwy organ w postępowaniu nieważnościowym może prowadzić postępowanie dowodowe dla ustalenia, czy podmiot wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji ma przymiot strony a także w granicach sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że jeśli chodzi o podniesiony w piśmie z 20 lipca 2026 r. zarzut wadliwego ustalenia kręgu stron postępowania to zarzut ten nie może być uznany za skuteczny albowiem ewentualne wadliwości w tym zakresie stanowią podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 k.p.a. a tryb nieważnościowy i wznowieniowy są ze sobą konkurencyjne i przesłanki nie mogą być podnoszone zamiennie.

Dalej wskazać trzeba, że Kolegium dokonało oceny decyzji rozgraniczeniowej pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 3 do 7 k.p.a i nie dopatrzyło się ich wystąpienia. Zdaniem Sądu ocena ta jest prawidłowa i w tym zakresie nie była kwestionowana przez stronę.

Natomiast ocena Kolegium w zakresie zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) zdaniem Sądu jest niepełna, co stało się bezpośrednią przyczyną uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim, biorąc pod uwagę przytoczone wyżej orzecznictwo sądów administracyjnych, należy stwierdzić, że brak było podstaw do odmowy a priori przeprowadzenia dowodu z nagrań przedstawionych przez stronę. Organ powinien był ocenić czy dowód ten jest w ogóle przydatny do sprawy prowadzonej w trybie nieważnościowym oraz ewentualnie czy jego zawartość wskazuje na zaistnienie rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji rozgraniczeniowej. Brak jest też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia - i rozważań na jego poparcie - aby dowód w postaci nagrań na okoliczność wadliwości wskazanych we wniosku o stwierdzenie nieważności (k. 56 a.a.) był zbędny wobec rozwiania lub nie istnienia tych wątpliwości prawnych.

Podkreślenia przy tym wymaga, że dowód ten został zgłoszony na okoliczność wadliwości czynności geodezyjnych przeprowadzonych 5 lutego 2025 r. i 11 lutego 2025 r. świadczących zdaniem skarżącej o ich niezgodności z przepisami prawa, w tym poświadczenia nieprawdy przez geodetę. Elementy te stanowią trzon argumentacji wniosku o stwierdzenie nieważności wniesionego przez stronę. Tymczasem Kolegium w ogóle nie odniosło się do tych zastrzeżeń w kontekście zaistnienia rażącego naruszenia prawa, uznając, że jest to skarga na czynności geodety, której rozpatrzenie leży poza jego właściwością.

Odnośnie powyższego Sąd wskazuje, że istotnie w aktach sprawy widnieje skarga na czynności geodety (k. 215 a.a.), która niewątpliwie powinna być rozpoznana przez właściwy organ we właściwym trybie. Natomiast zawartość wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji rozgraniczeniowej wymaga rozpatrzenia pod kątem zaistnienia podstawy do stwierdzenia nieważności tejże decyzji. Organ nie może uchylić się od oceny podniesionych we wniosku zarzutów jako podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji rozgraniczeniowej stwierdzając, że stanowią one w rzeczywistości skargę na czynności geodety.

Podkreślić też trzeba, że treść zarzutów odnośnie procedowania geodety dotyczy rażących, zdaniem skarżącej, naruszeń regulacji rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczenia nieruchomości (Dz.U. z 1999 r., Nr 45, poz. 453) oraz ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Odnosi się min. do takich zagadnień jak: zapewnienie czynnego udziału strony w czynnościach geodety na gruncie, dokonywanie czynności przez osobę uprawnioną, prawidłowe zawiadomienie o czynnościach przeprowadzanych na gruncie, okazania dokumentów stanowiących podstawę ustalenia granicy, czynności przygotowawczych na gruncie, wskazania stronom przebiegu granicy, stabilizacji punktów granicznych, sporządzenia protokołu granicznego, utrwalenia punktów granicznych, czy miejsc osadzania znaków granicznych. Niewątpliwie przepisy ww. rozporządzenia czy powołanej ustawy stanowiły podstawę prawną decyzji rozgraniczeniowej z 1 września 2025 r. zatem Kolegium rozpoznając sprawę w trybie nieważnościowym powinno ocenić zarzucane naruszenia w aspekcie rażącego naruszenia prawa.

Odnośnie zarzutu poświadczenia nieprawdy słusznie podniosło Kolegium, że czyn z art. 271 k.k. jest przestępstwem i właściwe są do tego organy ścigania. Niemniej jednak, w granicach postępowania nieważnościowego, zarzut ten wymaga rozpatrzenia w kontekście rażącego naruszenia przepisów postępowania dotyczących należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. i art. 107§ 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium zastosuje się do stanowiska wyrażonego w zaskarżonym wyroku i po dokonaniu całościowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego rozstrzygnie w kwestii zaistnienia podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji rozgraniczeniowej z 1 września 2025 r. z powodu rażącego naruszenia prawa. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. w sposób obrazujący sposób rozumowania organu oraz pozwalający na ewentualną kontrolę sądu.

Wobec stwierdzenia tego rodzaju wadliwości zaskarżonej decyzji, Sąd uznał odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi za przedwczesne.

Z tego powodu, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. Na kwotę zasądzonych kosztów złożył się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w wysokości 200 zł, zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r., poz. 535).