Sąd uchylił skreślenie uczennicy z listy uczniów liceum

1.1. Decyzją z 20 stycznia 2026 r., znak KLO/S/1/2025, Dyrektor [...] Liceum Ogólnokształcącego [...] w K. skreślił M. C. – nazywaną dalej "Skarżącą" z listy uczniów oraz nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 68 ust. 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r., poz. 1043 ze zm.), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691; dalej jako "k.p.a.") oraz § 76 statutu szkoły.

Decyzja została wydana na podstawie uchwały rady pedagogicznej z 24 listopada 2025 r., po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że postępowanie w sprawie skreślenia uczennicy wszczęto zawiadomieniem z 21 listopada 2025 r. W dniu 24 listopada 2025 r. rada pedagogiczna podjęła uchwałę nr 7/LO/2025/26 w sprawie skreślenia uczennicy z listy uczniów. Organ wskazał, że samorząd uczniowski zaopiniował skreślenie pozytywnie. Pismem z 28 listopada 2025 r. matkę uczennicy (J. C.) oraz wskazanego w decyzji kuratora wezwano do przedstawienia stanowiska i wyjaśnień, informując o możliwości zapoznania się z aktami. Matka uczennicy przedstawiła stanowisko w pismach z 11, 15 i 17 grudnia 2025 r.

Organ pierwszej instancji ustalił, że uczennica w roku szkolnym 2025/2026 ponownie uczęszczała do klasy pierwszej i mieszkała w internacie szkolnym. Posiadała orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na zespół Aspergera. Zdaniem dyrektora w bieżącym roku szkolnym dochodziło do licznych, powtarzających się zachowań naruszających zasady obowiązujące w szkole oraz dobra innych uczniów. Wskazano w szczególności na konflikty z rówieśnikami, obraźliwe i wulgarne wypowiedzi, rozpowszechnianie informacji o innych uczniach, naruszanie ich prywatności, publikowanie zdjęć bez zgody oraz zachowania w przestrzeni internetowej. Organ powołał się także na skargi rodziców, dokumentację wychowawczą i psychologiczną oraz materiały z komunikatorów internetowych.

W uzasadnieniu opisano również zachowania uczennicy wobec wychowawcy, polegające – według organu – na rozpowszechnianiu w Internecie treści zawierających nieprawdziwe informacje i podteksty seksualne. Dyrektor wskazał ponadto na używanie wulgarnego języka, zakłócanie zajęć, korzystanie z telefonu podczas lekcji oraz zachowania związane z e-papierosem. W ocenie organu działania te miały charakter powtarzalny, naruszały bezpieczeństwo psychiczne innych uczniów i zakłócały proces dydaktyczno-wychowawczy.

Dyrektor podniósł, że szkoła podejmowała wobec uczennicy działania wspierające i wychowawcze. Psycholog szkolna przygotowała indywidualny plan pracy obejmujący rozwijanie umiejętności społecznych, komunikacji, rozpoznawania emocji, radzenia sobie ze stresem i reagowania w sytuacjach konfliktowych. Prowadzono również rozmowy indywidualne i grupowe, interwencje wychowawcze w klasie i internacie oraz zapewniano wsparcie psychologiczno-pedagogiczne uczniom uczestniczącym w konfliktach. Organ wskazał, że działania te nie doprowadziły do trwałej poprawy zachowania uczennicy. Zwrócił także uwagę na brak pełnej współpracy ze strony jej matki.

W ocenie dyrektora zachowanie uczennicy wyczerpywało przesłanki określone w § 76 statutu szkoły, obejmujące lekceważenie statutu, regulaminu i obowiązków szkolnych, lekceważący stosunek do pracowników szkoły, rażące naruszanie jej dobrego imienia, zagrożenie dobra, bezpieczeństwa lub moralności innych uczniów oraz propagowanie stylu życia sprzecznego z założeniami wychowawczymi szkoły. Organ uznał skreślenie za konieczne dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania szkoły i ochrony pozostałych uczniów. Rygor natychmiastowej wykonalności uzasadnił ważnym interesem społecznym oraz potrzebą niezwłocznego wyeliminowania zagrożenia dla bezpieczeństwa społeczności szkolnej.

Dyrektor nie podzielił stanowiska matki uczennicy, zgodnie z którym zachowania córki należało oceniać przede wszystkim w kontekście jej niepełnosprawności i wynikających z niej potrzeb. Wskazał, że samo posiadanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego nie zwalnia ucznia z obowiązku przestrzegania zasad obowiązujących w szkole. Uznał również, że stronie zapewniono możliwość czynnego udziału w postępowaniu, zapoznania się z materiałem dowodowym i przedstawienia stanowiska.

1.2. Decyzję doręczono matce uczennicy 20 stycznia 2026 r. Odwołanie wpłynęło 3 lutego 2026 r. i zostało przekazane Małopolskiemu Kuratorowi Oświaty wraz z aktami sprawy 10 lutego 2026 r. Matka uczennicy wniosła o uchylenie decyzji w całości, wstrzymanie jej wykonania, w tym uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności, zobowiązanie szkoły do przekazania pełnych akt sprawy oraz uwzględnienie dobra dziecka, jego sytuacji rozwojowej i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., marginalizację znaczenia orzeczenia, oparcie rozstrzygnięcia na domniemaniach, sprzeczności w dokumentacji, brak proporcjonalności zastosowanego środka oraz bezzasadne nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Podnosiła również naruszenie prawa do czynnego udziału w postępowaniu i jednostronność zgromadzonego materiału.

1.3. Decyzją z 10 kwietnia 2026 r. (nr NPRO-II.5740.1.2026.AM) Małopolski Kurator Oświaty utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając odwołanie, Małopolski Kurator Oświaty przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe. 6 marca 2026 r. w szkole przeprowadzono kontrolę doraźną, a odpis protokołu kontroli włączono do akt sprawy. Organ odwoławczy wskazał, że celem tych czynności było niezależne ustalenie i ocena zachowań uczennicy stanowiących podstawę skreślenia.

Na podstawie zgromadzonego materiału Kurator ustalił, że skarżąca rozpoczęła naukę w liceum 1 września 2024 r. i została przyjęta do internatu. W dniu 30 sierpnia 2024 r. matka złożyła w szkole orzeczenie z 21 sierpnia 2024 r. o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane na okres III etapu edukacyjnego ze względu na zespół Aspergera. Na koniec roku szkolnego 2024/2025 uczennica uzyskała dwie oceny niedostateczne, z języka angielskiego i matematyki, oraz poprawną ocenę zachowania. Nie przystąpiła do egzaminów poprawkowych i nie uzyskała promocji do następnej klasy.

Kontrola wykazała, że w roku szkolnym 2024/2025 szkoła zorganizowała uczennicy indywidualne zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze z języka angielskiego oraz doraźną opiekę psychologa. Nie zorganizowano natomiast zajęć rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne ani zajęć wyrównawczych z matematyki, mimo występujących trudności w nauce tego przedmiotu. Kurator wskazał również, że szkoła nie wykorzystała przewidzianej w orzeczeniu możliwości prowadzenia niektórych zajęć edukacyjnych w formie indywidualnej. W roku szkolnym 2025/2026 uczennica korzystała systematycznie z doraźnej opieki psychologa i pedagoga szkolnego.

Organ odwoławczy ustalił ponadto, że w roku szkolnym 2024/2025 dyrektor przydzielił uczennicy dwie godziny zajęć rewalidacyjnych. Matka zrezygnowała z udziału córki w tych zajęciach w pierwszym okresie roku szkolnego, jednak szkoła nie uruchomiła ich również w drugim okresie. W roku szkolnym 2025/2026 przydzielono dwie godziny zajęć określonych jako rewalidacyjne, które w ocenie Kuratora były w istocie zajęciami z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, prowadzonymi w formie treningu umiejętności społecznych. Organ stwierdził, że zajęć rewalidacyjnych nie zorganizowano zgodnie z przepisami prawa. Jednocześnie zaznaczył, że cele i treści zajęć prowadzonych przez psychologa w wysokim stopniu odpowiadały celom rewalidacji wskazanym w orzeczeniu.

W odniesieniu do zachowania uczennicy Kurator powołał się na dokumentację szkolną, skargi rodziców, notatki nauczycieli i psychologa oraz wydruki korespondencji internetowej. Wskazał między innymi na konflikt z uczennicą z poprzedniej klasy, do którego doszło 19 września 2025 r., zachowania podczas wyjazdu integracyjnego w dniach 22–24 września 2025 r., a także zdarzenia z 20 listopada 2025 r. dotyczące konfliktu z rówieśniczkami. W odniesieniu do ostatniego zdarzenia odnotowano, że jedna z uczennic uderzyła Skarżącą w twarz, po czym uczennica zgłosiła zdarzenie psychologowi szkolnemu. Szkoła podjęła czynności wynikające ze standardów ochrony małoletnich. Kurator wskazał zarazem, że zgromadzony materiał potwierdzał wcześniejsze zachowania Skarżącej wobec innych uczennic, w tym złośliwe komentarze dotyczące ich sytuacji osobistej.

Organ odwoławczy opisał także zdarzenie z 22 października 2025 r., związane z opublikowaniem filmu przedstawiającego uczennicę i podobiznę wychowawcy umieszczoną na dekoracji tortu. Według ustaleń Kuratora po rozmowie z wychowawcą uczennica zamieściła w komunikatorze internetowym treści dotyczące nauczyciela, w tym groźbę zgłoszenia jego zachowania. Wychowawca, obawiając się skutków rozpowszechnianych informacji dla swojej opinii zawodowej, zawiadomił policję. Kurator powołał się również na skargę rodziców ucznia internatu z 21 listopada 2025 r., dotyczącą naruszania przez Skarżącą prywatności ich syna, wchodzenia do jego pokoju bez pozwolenia oraz angażowania go w konflikty z innymi uczniami. Rodzice wskazywali na obawy syna o bezpieczeństwo i wnieśli o usunięcie uczennicy z internatu.

Kurator uznał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. W jego ocenie materiał dowodowy nie był jednostronny, ponieważ obejmował zarówno dokumentację szkolną, jak i informacje pochodzące od rodziców innych uczniów oraz stanowiska przedstawicielki ustawowej Skarżącej. Organ wskazał, że nieprzychylenie się do argumentacji strony nie oznacza naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a zgromadzone dowody pozwalały na ustalenie zachowań stanowiących podstawę skreślenia.

Odnosząc się do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, Kurator nie zakwestionował stwierdzonych w kontroli uchybień w organizacji pomocy i zajęć rewalidacyjnych. Uznał jednak, że nie podważają one zasadności skreślenia uczennicy. Wskazał, że część form pomocy nie była realizowana z uwagi na rezygnację lub odmowę uczestnictwa, a szkoła podejmowała również inne działania wspierające. Organ podzielił stanowisko dyrektora, że zachowania stanowiące podstawę decyzji nie pozostawały w takim związku z rozpoznanym zespołem Aspergera, który uzasadniałby odstąpienie od zastosowania przewidzianej w statucie sankcji.

Za bezzasadny Kurator uznał także zarzut oparcia decyzji na domniemaniach. Wskazał, że art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego nie wymaga uprzedniego uzyskania rozstrzygnięcia sądu lub policji, a podstawę ustaleń mogły stanowić dowody zgromadzone w postępowaniu administracyjnym. Nie podzielił również zarzutu braku proporcjonalności. W jego ocenie zachowania uczennicy wyczerpywały przesłanki określone w § 76 statutu, a ochrona dóbr innych uczniów uzasadniała zastosowanie skreślenia z listy. Kurator wskazał przy tym, że poprawna ocena zachowania uzyskana przez uczennicę za poprzedni rok szkolny nie przesądzała o braku podstaw do wydania decyzji.

Organ odwoławczy nie podzielił również stanowiska, że uczennica została faktycznie odsunięta od szkoły przed wydaniem decyzji, a wynik postępowania był z góry przesądzony. Wskazał, że dokumentacja potwierdzała respektowanie statusu uczennicy w toku postępowania, a decyzja o skreśleniu miała charakter uznaniowy. Zdaniem Kuratora zgromadzony materiał nie dawał podstaw do przyjęcia, że treść rozstrzygnięcia została ustalona już na etapie wszczęcia postępowania.

Kurator odniósł się również do argumentacji przedstawicielki ustawowej, że zachowania uczennicy wynikały wyłącznie z jej sytuacji zdrowotnej i posiadanego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a szkoła powinna zapewnić jej wsparcie zamiast stosować sankcję. Wskazał, że zaburzenia ze spektrum autyzmu mają charakter neurorozwojowy i wiążą się z trwałymi trudnościami w komunikacji i interakcjach społecznych oraz ograniczonymi, powtarzalnymi wzorcami zachowań i zainteresowań. W ocenie organu opisane w sprawie zachowania nie świadczyły jednak o trudnościach w komunikacji, ponieważ zgromadzony materiał wskazywał, że uczennica z łatwością nawiązywała kontakty i wchodziła w interakcje społeczne. Kurator uznał, że treści przekazywane przez nią innym uczniom mogły prowadzić do ich demoralizacji, zwłaszcza że jako uczennica drugoroczna kontaktowała się z osobami młodszymi. Zwrócił także uwagę, że uczennica w bieżącym roku kończy 18 lat, nie posiada orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym ani ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu uniemożliwiającym pokierowanie swoim postępowaniem. Wskazał ponadto, że ze względu na wiek nie można już wobec niej stosować przepisów ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. W konsekwencji organ nie podzielił stanowiska, że posiadane orzeczenie uzasadnia odstąpienie od odpowiedzialności za zachowania naruszające dobra innych uczniów i nauczycieli, podkreślając również konieczność ochrony ich praw, w tym prawa do nauki.

Kurator dostrzegł jednak dwa uchybienia proceduralne. Pierwsze polegało na przedwczesnym skierowaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania z 21 listopada 2025 r., przed podjęciem uchwały rady pedagogicznej z 24 listopada 2025 r. Organ uznał, że uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ w tym okresie nie podjęto istotnych czynności postępowania, a po podjęciu uchwały stronę ponownie zawiadomiono o wszczęciu postępowania i umożliwiono jej korzystanie z przysługujących praw. Drugie uchybienie dotyczyło zanonimizowania akt pierwszej instancji przed udostępnieniem ich matce uczennicy. Kurator wskazał, że zostało ono usunięte w postępowaniu odwoławczym przez umożliwienie stronie zapoznania się z całością akt obu instancji bez anonimizacji danych. Strona skorzystała z tej możliwości.

W odniesieniu do rygoru natychmiastowej wykonalności Kurator podzielił stanowisko, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy, jednak uznał, że w sprawie występowało realne zagrożenie dla dóbr chronionych art. 108 § 1 k.p.a. Wskazał przede wszystkim na bezpieczeństwo psychiczne innych uczniów, w tym osób szczególnie narażonych na negatywne skutki dalszych konfliktów. W ocenie organu odroczenie wykonania decyzji mogłoby prowadzić do dalszego naruszania tych dóbr. Kurator uwzględnił także sytuację w społeczności szkolnej oraz charakter szkoły i jej założenia wychowawcze.

W konsekwencji Małopolski Kurator Oświaty, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję dyrektora z 20 stycznia 2026 r. Organ uznał, że stwierdzone uchybienia nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia, a zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał skreślenie uczennicy z listy uczniów oraz nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

2.1. W skardze na powyższą decyzję, Skarżąca, reprezentowana przez przedstawicielkę ustawową (matkę), podniosła zarzuty:

I) naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:

- oparcie rozstrzygnięcia o nie wszystkie elementy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj., pominięcie przy ocenie dowodów wiadomości matki małoletniej kierowanych do szkoły i pozytywnych opinii o Skarżącej, w tym opinii wychowawców internatu oraz orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego Skarżącej, jej indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego oraz wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania ucznia;

- niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, tj. pominięcie okoliczności świadczących o poprawnym funkcjonowaniu Skarżącej w Szkole i w internacie;

podczas gdy obowiązkiem organu II instancji było wszechstronne i dokładne rozpatrzenie całego materiału dowodowego, w tym zarówno niekorzystnych, jak i korzystnych dla strony okoliczności i dowodów, zgodnie z wymogami k.p.a., a następnie ich ocena co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych;

2) art. 10 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 50 § 1 k.p.a poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, w tym wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów, w szczególności zaś nieprzesłuchanie strony oraz jej przedstawicielki ustawowej, podczas gdy organ badając przedmiotową sprawę winien wnikliwie zbadać wszelkie jej aspekty, w szczególności natomiast uzyskać stanowisko strony, zwłaszcza że organ II instancji pozostawał w kontakcie z organem I instancji w związku z prowadzoną kontrolą doraźną i zebrał w związku z tym szereg informacji z istoty rzeczy niekorzystnych dla strony, jednocześnie zaniechawszy równie obszernego zapoznania się ze stanowiskiem strony w sprawie, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych;

3) art 7 w zw. 2 art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania wskazaniami wiedzy ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów, tj.:

- wiadomości matki Skarżącej kierowanych do Dyrektora i nauczycieli Szkoły poprzez przyjęcie, że stanowiły one wyłącznie zaprzeczanie faktom i obronę córki, podczas gdy wiadomości te przedstawiały sytuację zaistniałą w Szkole z perspektywy małoletniej i jej matki i stanowiły realizację prawa obywatela i strony do składania skarg i wniosków, a następnie czynnego udziału w postępowaniu i prawa do obrony słusznych interesów strony, z czego nie można stronie czynić zarzutu;

- protokołu kontroli doraźnej, przeprowadzonej przez Małopolskiego Kuratora Oświaty, i przyjęcie, że stwierdzone w tym protokole nieprawidłowości Szkoły w organizacji kształcenia specjalnego i udzielanej wobec Skarżącej pomocy psychologicznopedagogicznej nie mają znaczenia dla sprawy, podczas gdy ustalenia te, będące wszak wynikiem kontroli samego organu wydającego zaskarżoną decyzję, winny być przedmiotem pogłębionej analizy, która doprowadziłaby organ li instancji do uznania, że uchybienia Szkoły odnoszące się do Skarżącej były na tyle istotne, że nie można jej przypisywać zachowań, których się dopuszczała w ten sposób, żeby uznawać je za podstawę skreślenia jej z listy uczniów;

4) art. 7 w zw. z art 84 § 1 kp.a. poprzez zaniechanie zwrócenia się do biegłych o wydanie opinii dotyczącej wpływu zdiagnozowanego u Skarżącej zespołu Aspergera na jej zachowanie, w szczególności funkcjonowanie w relacjach rówieśniczych i szkolnych i samodzielne ustalenie, że ww. zaburzenie nie miało wpływu na te zachowania Skarżącej, które stały się podstawą skreślenia jej z listy uczniów, podczas gdy ocena, w jaki sposób zespół Aspergera wpływa na dziecko wymaga wiadomości specjalnych z zakresu psychiatrii i psychologii dziecięcej, których organ - pomimo bycia wyspecjalizowanym organem nadzoru pedagogicznego - nie posiada, zatem ustalenie ww. okoliczności bez zasięgnięcia opinii biegłych obarczone jest wadą niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że zachodzą przesłanki skreślenia Skarżącej z listy uczniów;

II) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. § 76 Statutu Szkoły w zw. z art. 98 ust. 1 pkt 17 ustawy Prawo oświatowe polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez uznaniu, że zachowania Skarżącej są tożsame z zachowaniami wskazanymi w § 76 Statutu Szkoły.

2.2. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Małopolskiego Kuratora Oświaty oraz decyzji ją poprzedzającej.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się zasadna, dlatego została uwzględniona.

3.2 Na materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji składa się art. 68 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe oraz § 76 statutu szkoły.

Wedle art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego, dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. § 76 statutu szkoły przewiduje natomiast możliwość skreślenia ucznia z listy uczniów przez Dyrektora po podjęciu uchwały przez Radę Pedagogiczną i po zasięgnięciu opinii Samorządu Uczniowskiego, w przypadku gdy uczeń:

- lekceważy Statut i regulamin Szkoły oraz obowiązki szkolne;

- ujawnia lekceważący stosunek do nauczycieli i wychowawców bądź innych pracowników Szkoły;

- w rażący sposób narusza dobre imię Szkoły;

- pobyt ucznia w Szkole zagraża dobru, bezpieczeństwu lub moralności innych uczniów;

- w szczególności propaguje styl życia sprzeczny z założeniami wychowawczymi Szkoły.

3.3. Z treści przywołanych powyżej przepisów prawa materialnego wynika, że wydawane na ich podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Stąd też nawet jeżeli stan faktyczny sprawy będzie odpowiadał hipotezie normy prawnej, organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy – w tym przypadku polegającej na skreśleniu Skarżącej z listy uczniów. W odniesieniu do tego rodzaju przepisów postępowanie administracyjne dzieli się na dwie fazy. W pierwszej organ podejmuje niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego (art. 77 § 1 k.p.a.). W drugiej zaś dokonuje wyboru konsekwencji prawnych.

Uznaniowość rozstrzygnięcia nie jest jednak równoważna z zupełną swobodą. Tak rozumiana uznaniowość nie różniłaby się bowiem niczym od dowolnego, arbitralnego załatwienia sprawy. Przeciwnie, uznaniowa konstrukcja normy prawnej stawia organowi wymóg szczególnie wnikliwej analizy materiału dowodowego oraz szerokiego rozpatrzenia okoliczności sprawy. Powyższe powinno znaleźć odzwierciedlenie w sporządzeniu uzasadnienia faktycznego i prawnego w sposób jasny, czytelny i wyczerpujący (art. 107 § 3 k.p.a.). Dodatkowo należy podkreślić, że właściwe uzasadnienie decyzji uznaniowej wymaga rozważenia racji przedstawianych w toku postępowania przez stronę skarżącą. Innymi słowy decyzja, w której organ dokonuje wyboru negatywnej dla strony konsekwencji prawnej musi zostać tak uzasadniona, aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. Obowiązkiem organu jest zatem rozważenie tych okoliczności, które mogłyby przemawiać za innym sposobem załatwienia sprawy oraz wyjaśnienie, a następnie wyczerpujące wyjaśnienie, dlaczego pomimo ich zaistnienia organ podjął niekorzystne dla zainteresowanego rozstrzygnięcie. To zaś oznacza, że samo stwierdzenie, iż wystąpiły negatywne przesłanki zastosowania danej normy prawnej, jest niewystarczające – a co za tym idzie narusza wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania.

Ponadto, jeżeli organ ustali wystąpienie przesłanki warunkującej zastosowanie danego przepisu prawa materialnego, przy wyborze kierunku rozstrzygnięcia ma obowiązek rozważenia w kontekście sprawy kwestii interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Jak to ujął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2021 r. (sygn. akt I OSK 1826/20): "organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes społeczny jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, winien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanego rozstrzygnięcia, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do nałożenia na stronę obowiązku, ograniczenia uprawnienia strony lub odmowy jego przyznania."

3.4. Sąd dostrzega przy tym, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Realia kontrolowanej sprawy nakazują ponownie podkreślić, że przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. W jego gestii pozostaje jednak ocena prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) oraz wyciągniętych zeń wniosków, co do tego, czy zastosowanie danych norm prawa materialnego znalazło oparcie w wyczerpująco zebranym materiale dowodowym oraz w jego właściwiej ocenie. Co do zasady nie jest również rzeczą sądu poddawanie krytycznej ocenie przyjętych przez organ kryteriów, którymi posłużył się w celu uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia. Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą jednak pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Można zatem mówić, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ administracyjny podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "interesu społecznego" oraz "słusznego interesu obywateli" (art. 7 k.p.a.).

3.5. Kolejną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę, jest wyrażona w art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Rozwinięciem tej zasady jest art. 127 § 1 k.p.a. stanowiący, że od decyzji organu pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. W ujęciu tego artykułu odwołanie z reguły powoduje przeniesienie sprawy do rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia. Organ odwoławczy zobowiązany jest również do podjęcia wszelkich czynności, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, zgodnie z obowiązującą także i na tym etapie postępowania zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Przy rozstrzyganiu uwzględnia on zatem zarówno materiał dowodowy zebrany w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, jak i nowe okoliczności faktyczne, które pominął ten organ i te, które uległy zmianie po wydaniu decyzji.

Z przepisów tych wyprowadza się wniosek, że każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Jest to, zatem prawo strony postępowania do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawy administracyjnej. Dwukrotność rozpoznania sprawy oznacza, że organy obu instancji powinny poddać analizie i ocenie prawnej cały zgromadzony w sprawie i istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Gdy organ odwoławczy ocenia, że w sprawie został zgromadzony kompletny materiał dowodowy, ale organ pierwszej instancji nie ocenił go właściwie lub też nie wyciągnął właściwych wniosków w zakresie zastosowania prawa nie musi powtarzać postępowania dowodowego. Wystarczającym będzie wszechstronne i wyczerpujące rozpatrzenie tego materiału i następnie dokonanie prawidłowej oceny prawnej. Gdy jednak dojdzie do wniosku, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności, ponieważ nie zebrano kompletnego materiału dowodowego, wówczas w pierwszej kolejności powinien ocenić, czy wystarczającym będzie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego. Postępowanie uzupełniające organ odwoławczy może przeprowadzić samodzielnie albo zlecić jego przeprowadzenie organowi, który wydał decyzję w pierwszej instancji (art. 136 § 1-2 k.p.a.). Takie postępowanie nie jest jednak możliwe, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Wówczas, bowiem, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy powinien uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

3.6. W granicach zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego organ odwoławczy powinien również mieć na uwadze treść art. 107 § 3 k.p.a. Ze wspomnianego przepisu wynika, że obowiązkiem organów jest przedstawienie w motywach decyzji ustalonego przez nie stanu faktycznego przy jednoczesnym wyjaśnieniu jakimi racjami kierowały się przy dowodzeniu poszczególnych faktów, wskazaniu dowodów, z których owe fakty wywiodły i wskazaniu przyczyn, ze względu na które dały im wiarę. Z uzasadnienia decyzji strona powinna bowiem uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierowały się organy administracji podejmując rozstrzygnięcia. Przy czym, w przypadku decyzji wydanej na skutek odwołania, strona powinna zaś móc zapoznać się ze stanowiskiem organu dotyczącym sformułowanych przez nią zarzutów oraz przedstawionych na ich poparcie racji.

Ponadto przepis ten adresowany jest nie tylko do strony, ale również sądów administracyjnych. Należyte uzasadnienie decyzji pozwala bowiem na dokonanie oceny, czy dana decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Należyte uzasadnienie decyzji służy także realizacji zasad zaufania stron do organów orzekających oraz przekonywania stron.

W kontekście decyzji uznaniowych rola tego przepisu jest tym większa, że organom stawia się wymóg zestawienia z sobą racji przemawiających za interesem społecznym oraz interesem strony (art. 7 k.p.a.), a następnie wyważenia ich i uargumentowania zasadności podjętego wyboru przewidzianych przez przepisy prawa materialnego alternatyw (por. wyżej).

3.7. Pamiętając o powyższych uwagach Sąd zauważa, że § 76 statutu szkoły należy odczytywać łącznie z § 75 oraz § 77 tego aktu.

Pierwszy z nich (§ 75) wylicza kary, jakie może otrzymać uczeń za niewłaściwe zachowanie. Są to: upomnienie wychowawcy klasy, pisemne nagany, przeniesienie do innej klasy oraz skreślenie z listy uczniów. Z kolei treść § 77 stanowi, że "W szczególnych przypadkach, np. w sytuacji stworzenia zagrożenia zdrowia, życia, bezpieczeństwa swojego lub innych można odstąpić od gradacji kar."

Z cytowanych regulacji płyną następujące wnioski:

- statut Szkoły, jako zasadę ustanawia gradację kar, co oznacza - z jednej strony powinność indywidualizacji (dopasowania) surowości kary wymierzanej uczniowi do wagi popełnionego przewinienia, z drugiej zaś postrzegać ją należy jako swoisty środek oddziaływania na ucznia, który otrzymując karę o niższym stopniu surowości (dolegliwości), uzyskuje jednocześnie jasny sygnał, że kolejne przewinienia skutkować mogą wymierzeniem kary surowszej (najsurowszej). Sygnał ten, to "ostrzeżenie" mające skutkować rewizją zachowań prowadzącą do postępowania ucznia zgodnego ze statutem Szkoły;

- od gradacji kar można odstąpić, jednak odbywać się to może "w przypadkach szczególnych". Odejście od zasady gradacji kar wymusza na organie odpowiednie skonstruowanie uzasadnienia decyzji, skupione na wykazaniu przesłanki "szczególnego przypadku" (§ 77).

Z akt sprawy, jak również motywów decyzji wydanej przez Dyrektora Szkoły, nie wynika, aby organ w ogóle dostrzegał brzmienie § 77 statutu, jak też – aby rozważył zastosowanie innych kar, aniżeli skreślenie Skarżącej z listy uczniów. Brakuje w aktach również dowodów na to, że takie kary zostały na Skarżącą kiedykolwiek nałożone.

Znaczenie tego uchybienia uwidacznia się w chronologii zdarzeń, które doprowadziły do wszczęcia postępowania w przedmiocie wykreślenia Skarżącej z listy uczniów (zawiadomienie z 21 listopada 2025 r., k. 182, t. 2 akt administracyjnych) – o czym będzie mowa poniżej.

3.8. Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor Szkoły wskazał między innymi na przyczyny znajdujące się w relacjach Skarżącej z innymi uczniami (por. s. 3 decyzji), takimi jak:

- agresywne zachowanie;

- prowokowanie konfliktów;

- wulgarność;

- wyśmiewanie i poniżanie wybranych osób;

- oskarżanie uczniów o zachowania, które nie miały miejsca;

- publikowanie zdjęcia uczniów bez ich zgody;

- zachowanie obsceniczne związane z przedstawianiem treści o charakterze seksualnym.

Zachowania te miały mieć miejsce zarówno w szkole, internacie, jak i przybierać formę cyfrową na czacie grupowym klasy.

Kolejną kategorią zachowań Skarżącej, które miały przemawiać za skreśleniem jej z listy uczniów miała być "lekceważąca postawa wobec niektórych nauczycieli i innych pracowników Szkoły" (s. 3 decyzji). Skarżąca miała posunąć się do "rozpowszechniania w Internecie kłamliwych i nacechowanych wulgarnością informacji o podtekstach seksualnych na temat wychowawcy". (s. 3 decyzji). W innym miejscu organ zarzuca Skarżącej to, że "publikuje wyzwiska, a także wulgarne oraz o silnym podtekście seksualnym komentarze pod adresem wychowawcy." (s. 3 decyzji). W innym miejscu mowa jest o tym, że Skarżąca "zachowuje się rażąco niewłaściwie w stosunku do nauczycieli i pracowników Szkoły, wielokrotnie przejawiając postawę lekceważenia i wulgaryzacji" (s. 5 decyzji).

Po lekturze motywów decyzji Sąd zauważa, że organ, wskazując na dowody, które miałyby potwierdzać wspomniane powyższej zachowania Skarżącej, w znacznej mierze poprzestał na ogólnikowych sformułowaniach. Miał je bowiem ustalić "na podstawie obserwacji pedagogicznych i psychologicznych oraz informacji zgromadzonych w szkole i internacie" (s. 3 decyzji). Jakkolwiek w aktach administracyjnych znajduje się wiele dokumentów przygotowanych przez pedagogów oraz notatek psycholog szkolnej, organ nie wyjaśnił, które konkretnie z nich wziął pod uwagę. W innym miejscu organ podaje, że posłużył się zrzutami z ekranów telefonów przedstawiającymi rozmowy Skarżącej z uczniami na grupie klasowej. Nie wymienia jednak, jakie właściwie były to wiadomości, ani jaka była ich treść (s. 3 decyzji). O negatywnym zachowaniu Skarżącej miały również świadczyć "zebrana dokumentacja w sprawie wraz z notatkami służbowymi" (s. 5 decyzji), "licznych skargach Rodziców innych uczniów" oraz opiniach nauczycieli (s. 4 decyzji), zgłoszeń "problemów przez innych uczniów" (s. 5 decyzji). W innym zaś miejscu organ podnosi, że "Szkoła posiada w tym zakresie stosowną dokumentację poprzez dokumentowanie poszczególnych incydentów, prowadzenie notatek służbowych, przedkładanie opinii wychowawcy, pedagoga i psychologa." (s. 5). Jeżeli zaś chodzi o negatywne zachowania Skarżącej wobec wychowawcy dodać należy, że w tym temacie organ zasadniczo milczy, wspominając o nich jedynie w przytoczonych powyżej wzmiankach.

Taki sposób przedstawienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia nie odpowiada wymaganiom stawianym w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji nie może ograniczać się do wskazania rodzaju dowodów zgromadzonych w aktach ani do ogólnego zapewnienia, że określone ustalenia "znajdują odzwierciedlenie" w dokumentacji. Z przepisu tego wynika bowiem konieczność takiego przedstawienia stanu faktycznego, aby poszczególne twierdzenia znajdowały oparcie w wyraźnie wymienionych dowodach. Dopiero takie uzasadnienie pozwala prześledzić tok rozumowania prowadzący od określonego materiału dowodowego do przyjęcia konkretnego faktu za udowodniony. Od organu należy bowiem wymagać takiego zindywidualizowania materiału dowodowego, aby możliwym było powiązanie poszczególnych faktów z konkretnymi dowodami. Jeżeli przykładowo organ uznaje za udowodnione wielokrotne poniżanie uczennicy, powinien wskazać, z których wiadomości, skarg, notatek lub wypowiedzi świadków ustalenie to wyprowadził. Jeżeli natomiast ustala wystąpienie określonych następstw psychicznych po stronie innych uczniów, powinien wskazać dowód odnoszący się właśnie do tych następstw. Sam fakt istnienia w aktach bliżej nieokreślonej "dokumentacji wychowawczej" nie pozwala bowiem stwierdzić, czy dokumentacja ta rzeczywiście potwierdza wskazany fakt, czy jedynie opisuje jego zgłoszenie przez inną osobę, ani czy organ odróżnił pierwotne źródło informacji od dokumentu, w którym informację tę następnie powtórzono.

Brak takiego przyporządkowania ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia wymogu prawidłowego uzasadnienia określonego w art. 107 § 3 k.p.a., lecz pozostaje także w bezpośrednim związku z obowiązkiem wynikającym z art. 77 § 1 k.p.a. Przepis ten wymaga bowiem nie tylko formalnego zgromadzenia materiału dowodowego w aktach, ale jego wyczerpującego rozpatrzenia. Nie sposób stwierdzić, czy obowiązek ten został wykonany, jeżeli z decyzji nie wynika, które dowody organ rzeczywiście analizował i jakie znaczenie nadał każdemu z nich.

W realiach rozpoznawanej sprawy opisane powyżej wady są tym istotniejsze, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach administracyjnych jest obszerny i niejednorodny. Obejmuje zrzuty ekranów, skargi rodziców, dokumentację wychowawczą, notatki służbowe, opinie nauczycieli, wychowawcy, pedagoga i psychologa oraz materiały dotyczące działań podejmowanych wobec Skarżącej. Sam organ wskazuje również na prowadzone przez psychologa i pedagoga rozmowy indywidualne i grupowe oraz na udzielanie wsparcia psychologicznego uczniom.

Kolejno należy zauważyć, że w motywach decyzji nie przedstawiono również konkretnych faktów, które miałyby świadczyć o nagannym zachowaniu Skarżącej. Zamiast tego organ poprzestał na formułowaniu własnych ocen i kwalifikacji. Cytowane powyżej wypowiedzi organu nie stanowią bowiem opisu zdarzeń, lecz są ich wartościującym podsumowaniem. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego wymagało natomiast uprzedniego wskazania, co konkretnie Skarżąca zrobiła lub powiedziała, kiedy i wobec kogo, a następnie wykazania tych okoliczności za pomocą oznaczonych dowodów. Dopiero tak ustalone fakty mogły zostać poddane ocenie pod kątem przesłanek przewidzianych w statucie Szkoły.

Konkludując: opisane powyżej uchybienia mają charakter tak zasadniczy i dotyczą tak istotnych elementów postępowania dowodowego, że nie pozwalają przyjąć, iż Dyrektor Szkoły w sposób wymagany przepisami k.p.a. ustalił stan faktyczny sprawy.

3.9. Sąd ponadto dostrzega marginalizowanie stanowiska strony skarżącej przez Dyrektora Szkoły. Główny trzon wypowiedzi organu zamyka się bowiem w następującym stwierdzeniu: "Wskazać należy, że Pani J. C. przedstawiła swoje stanowisko pismem z dnia 11 grudnia 2025 r., 15 grudnia 2025 r. oraz 17 grudnia 2025 r. Pani J. C. w świetle zgromadzonego materiału dowodowego błędnie interpretuje początek sytuacji związanej z jej córką, gdyż sprawiała ona już dużo wcześniej trudności wychowawcze." (s. 6-7 decyzji). Dalej zaś organ odnosi się do twierdzeń matki Skarżącej dotyczących jej uwag do znaczenia rozpoznania u jej córki spektrum autyzmu.

Lektura akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że organ w nader zdawkowy sposób ustosunkował się do wyjaśnień i zastrzeżeń matki Skarżącej sformułowanych w wymienionych powyżej pismach. Trzeba przy tym zaznaczyć, że pisma te cechuje jasność i precyzja, a pojawiające się w nich elementy emocjonalne nie przesłaniają rzeczowości jej wypowiedzi. Zakreślone poniżej wyliczenie Sąd przedstawił szczegółowo, aby zobrazować jednostronność decyzji wydanej przez Dyrektora Szkoły, polegającą na zaniechaniu rozważenia przez organ słusznego interesu Skarżącej (art. 7 k.p.a. – por. wyżej rozważania dot. decyzji uznaniowej).

Dodatkowo stosunek organu do twierdzeń podniesionych w tym pismach wskazuje na pominięcie szeregu dowodów znajdujących się w aktach sprawy oraz zupełne przemilczenie zdarzeń, które mogłyby doprowadzić organ do innego rozstrzygnięcia.

Jednym z głównych zarzutów postawionych przez matkę Skarżącej wobec postępowania prowadzonego przez Dyrektora Szkoły było bowiem poddanie się naciskom ze strony P. W., wychowawcy klasy, i podjęcie działań zmierzających do wykreślenia jej córki z listy uczniów w reakcji na jego żądanie (pismo z 17 grudnia 2025 r., k. 145-146, t. 2). Odpowiedź organu na ten zarzut zamyka się w cytowanym powyżej stwierdzeniu o błędnej interpretacji początku