WSA uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego na dziecko

Decyzją z 21 kwietnia 2026 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ I instancji), po rozpatrzeniu wniosku, który złożyła O. N. (dalej: Wnioskodawczyni lub Skarżąca), odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko: A. S..

Od tej decyzji Wnioskodawczyni złożyła odwołanie, w którym podniosła, że mąż jest inwalidą I grupy i że ma na niego przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do 4 marca 2027 r.

Decyzją z 5 maja 2026 r. (znak sprawy i nr postępowania jw.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, Organ lub organ II instancji) utrzymał w mocy ww. decyzję ZUS z 21.4.2026 r., stwierdzając, że Wnioskodawczyni nie spełnia warunku aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2026 r. poz. 508; w skrócie: u.p.p.w.d.). W uzasadnieniu Prezes ZUS wyjaśnił, że w toku postępowania odwoławczego potwierdził, iż w badanym okresie Skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu jako osoba, za którą jednostka organizacyjna pomocy społecznej (wójt, burmistrz, prezydent miasta) ma obowiązek opłacania składki. Jednakże wedle art. 2 pkt 1a lit. a-h znowelizowanej u.p.p.w.d. aktywność zawodowa oznacza: podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.). Tymczasem podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego wychodzi poza katalog aktywności zawodowej w rozumieniu cytowanej ustawy.

W skardze na opisaną decyzję Prezesa ZUS z 5.5.2026 r. ("i poprzedzającą ją decyzję ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z dnia 21.04.2026 r.") Wnioskodawczyni – zarzuciwszy zaskarżonym decyzjom błędną wykładnię art. 2 pkt 1a lit. a-h u.p.p.w.d. przez uznanie, że niepodejmowanie pracy w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, wobec której uznano, że konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, powoduje niespełnienie przesłanki statuowanej w tym przepisie, co znaczy niespełnienia przesłanki aktywności zawodowej, wobec czego uniemożliwia to przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko – wniosła o "uchylenie wyżej opisanej zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, zmianę pierwotnej decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego za okres świadczeniowy [...], ewentualnie uchylenie wyżej zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania".

W uzasadnieniu skargi jej autorka podkreśliła, że w świetle konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej nie można zgodzić się z przyjęciem, że wyłącza się możliwość świadczenia wychowawczego na dziecko, z racji tej tylko, że jedno z rodziców nie może podjąć pracy, z uwagi na stałą i trwałą opiekę nad drugim, ciężko chorym rodzicem. Jako systemowo niesprawiedliwe uznać należy, gdy świadczenie wychowawcze przysługuje dzieciom, których rodzice mogą pracować i pracują, i siłą rzeczy ich sytuacja materialna jest lub powinna być lepsza, a nie przysługuje takie świadczenie dziecku, którego sytuacja socjalna, z uwagi na obiektywnie trudną życiowo i ekonomicznie sytuację, jest zła. Świadczenie wychowawcze ma przecież charakter świadczenia socjalnego, poprawiającego sytuację dziecka i mającego na celu wsparcie tego dziecka w wychowaniu, utrzymaniu i wykształceniu. Skarżąca podkreśliła, że jest obywatelką [...] przebywająca w Polsce na statusie [...] – w związku z wydarzeniami wojennymi na Ukrainie od 2022 r. Do czasu, gdy mąż chorujący na stwardnienie rozsiane nie wymagał opieki i wsparcia całodobowo, ona podejmowała zatrudnienie. Dopiero w sytuacji, gdy pogarszający się stan zdrowia męża nie pozwalał na dalszą pracę, Skarżąca podjęła się opieki nad mężem, a w związku z tym przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne na męża na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednocześnie córka, A. S., mieszka i uczy się w Polsce. Świadczenie wychowawcze ma być przeznaczone na jej konieczne koszty utrzymania i potrzeby związane z edukacją, wychowaniem i utrzymaniem. Odmowa wypłaty świadczenia na dziecko, krzywdzi je ponownie, albowiem jej rodzice nie mogą pracować – jeden z uwagi na stan zdrowia, a drugi z potrzeby całodobowej opieki nad nim. Pozbawiając świadczenia w takiej sytuacji, dziecko doznaje krzywdy nie tylko z przyczyny życiowej, co i systemowej. Dalej autorka skargi zarzuciła, że zastosowana interpretacja przepisu art. 2 pkt 1a lit. a-h jest sprzeczna z elementarną logiką i sprawiedliwością społeczną. Skoro bowiem aktywnością zawodową w rozumieniu ustawy jest korzystanie z zasiłków (np. opiekuńczego, wyrównawczego, chorobowego), to dlaczego praca nad osobą potrzebującą całodobowej opieki i wsparcia, która uprawniona jest do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które z samego charakteru tego świadczenia ma na celu rekompensować brak zatrudnienia wymuszonego opieką nad inną osobą, pozbawia możliwości uzyskania świadczenia wychowawczego.

W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS, reprezentowany przez r. C., wniósł o oddalenie skargi, podkreślając w uzasadnieniu, że "brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS odmawiającej świadczenia na okres od 01.02.2026 r. do 31.05.2026 r. ponieważ wnioskodawczyni nie spełnia warunku aktywności zawodowej określonej w art. 2 pkt 1a" u.p.p.w.d. I dalej: "Podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego oraz opłacania przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wychodzi poza katalog aktywności zawodowej w rozumieniu cytowanej ustawy."

Na rozprawie w dniu 24 września 2026 r. nie stawił się nikt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.; w skrócie: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonawszy tak sprawowanej kontroli sądowej zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 05 maja 2026 r. (znak sprawy: [...]; postępowanie: [...]) – utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 kwietnia 2026 r. (znak sprawy i numer postępowania jw.) o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego "na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. na dziecko o nazwisku A. S." – Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona. decyzja nie może się ostać w obrocie prawnym, jako wydana z istotnymi naruszeniami prawa procesowego i materialnego.

Prawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, z późn. zm.; w skrócie: u.p.p.w.d.), która to ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia (zob. art. 1 ust. 1 u.p.p.w.d.), na okresy świadczeniowe trwające od 1 czerwca danego roku do 31 maja roku następnego (zob. art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d.). Istotne znaczenie w tej sprawie miały także przepisy następujących ustaw:

- ustawy z dnia 12 marca 2022 r. pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r. poz. 337, z późn. zm.; w skrócie: u.p.o.U. – na czele z jej art. 26 ust. 1 pkt 2, który stanowi, że obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do "świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (...), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (...), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone, albo dziecko realizuje obowiązek nauki przez uczęszczanie do uczelni należącej do polskiego systemu szkolnictwa wyższego, na kwalifikacyjny kurs zawodowy albo na praktykę absolwencką, o której mowa w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (...), zgodnie z art. 36 ust. 12 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe";

- ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. poz. 1301; dalej jako: ustawa zmieniająca z 12.9.2025, w skrócie: u.zm.2025) – na czele z jej art. 23, w myśl którego:

"1. Prawo do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 10 [tj. prawo do świadczeń wychowawczych, o których mowa w u.p.o.U. – uw. Sądu], w brzmieniu dotychczasowym, przysługuje do dnia 31 stycznia 2026 r.

2. Osoby pobierające świadczenie, o którym mowa w ust. 1, od 1 lutego 2026 r. mogą złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 10, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą."

- ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 203; dalej jako: ustawa wygaszająca, w skrócie: u.wygasz.).

Z wyjaśnień pełnomocnika Organu zawartych w odpowiedzi na skargę wynika, że strona skarżąca "złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na małoletnie dziecko S. A. na okres świadczeniowy [...] w dniu 25.02.2025 r. W dniu 10.06.2026 r. w postępowaniu automatycznym została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego, zaś w dniu 02.02.2026 r. skarżąca została poinformowana, iż realizując przepisy ustawy z dnia 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025r. poz. 1301), wstrzymuje od dnia 01.02.2026 r. wypłatę świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko A. S." (s. 2).

Stosując się zatem do dyspozycji przywołanego wyżej art. 23 ust. 2 u.zm.2025, Skarżąca w dniu 10 lutego 2026 r. złożyła nowy (drugi w okresie świadczeniowym [...]), wniosek o świadczenie wychowawcze (w aktach adm.). Wprawdzie w formularzu tego wniosku wskazała, że ubiega się o świadczenie "na następujący okres świadczeniowy: od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.", ale w świetle ww. przepisu jest jasne, że wniosek ten w istocie dotyczył okresu od 1 lutego 2026 r. do 31 maja 2026 r. Przywołany art. 23 u.zm.2025 nie wymagał bowiem ponownego składania wniosku o świadczenie wychowawcze za wcześniejszy "podokres" okresu świadczeniowego [...] – tj. za czas od 1 czerwca 2025 r. do 31 stycznia 2026 r. – ani nie stanowił podstawy prawnej do weryfikowania przez organy prawidłowości przyznania ww. świadczeń za ten czas.

Pośrednio potwierdził to pełnomocnik Organu, który w odpowiedzi na skargę zauważył, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS odmawiającej świadczenia "na okres od 01.02.2026 r. do 31.05.2026 r." (s. 2-3).

Tymczasem ZUS w sentencji swej decyzji z 21.4.2026 r. odmówił prawa do świadczenia wychowawczego w szerszym czasowo zakresie – gdyż na cały "okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r." Uchybienia tego nie dostrzegł Prezes ZUS, który zaskarżoną decyzją z 5.5.2026 r. orzekł "utrzymać w mocy" ww. decyzję ZUS "o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy [...]". Uchybienie to, jak można przypuszczać, dostrzegł dopiero pełnomocnik Organu przy sporządzaniu odpowiedzi na skargę – czego jednak wyraźnie nie przyznał, a jedynie odpowiednio "zreinterpretował" treść referowanych przez siebie rozstrzygnięć podjętych przez organy I i II instancji.

Wskazanych wadliwości sentencji decyzji organów obu instancji nie sposób uznać za mało istotne, gdyż z literalnego brzmienia tych rozstrzygnięć wynika, że Skarżącej formalnie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego także za okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 stycznia 2026 r., czyli – innym słowy – uznano, że nie ma ona prawa do ww. świadczenia także za ten okres, a które to świadczenie zostało już jej faktycznie wypłacone. Zatem w świetle art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. (w brzmieniu: "Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: [...] 6) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia") te wypłacone już świadczenia za okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 stycznia 2026 r. mogłyby zostać uznane za nienależnie pobrane.

Już z tych względów zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie mogła się ostać w obrocie prawnym.

Niezależnie od tego, w ocenie Sądu, organy obu instancji niezasadnie uznały, że Skarżąca, pobierając świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, nie spełnia wymogu "bycia aktywnym zawodowo", ustanowionego w art. 2 ust. 2a u.p.p.w.d., dodanym do tej ustawy od dnia 1 lutego 2026 r. W myśl ww. przepisu prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. c-f u.p.p.w.d. – a więc m.in. także tym cudzoziemcom, którzy, zauważmy, tak jak Skarżąca, mieszczą się w zakresie normowania art. 2 ust. 2 pkt 2 lit. ca u.p.p.w.d. – za dany miesiąc, jeżeli były aktywne zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. Warunek ten nie dotyczy osób ubiegających się o świadczenie wychowawcze lub otrzymujących świadczenie wychowawcze na dziecko będące obywatelem polskim lub posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.; w skrócie: u.rehab.), lub znajdujące się pod opieką opiekuna wskazanego przez władze kraju pochodzenia. Zarazem ustawodawca wprowadził w art. 2 pkt 1a u.p.p.w.d. definicję legalną "aktywności zawodowej" który to wymóg oznacza:

"a) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1-5a, 7 i 7b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (...) oraz z tytułu wykonywania umowy uaktywniającej określonej w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (...), od podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia stanowiącej niemniej niż 50 % minimalnego wynagrodzenia za pracę,

b) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9, 9a, 9c, 20 i 21 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

c) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako osoby przebywające na urlopach wychowawczych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

d) prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (...) oraz w art. 18a i art.18c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych,

e) pobieranie zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (...), zasiłku chorobowego, zasiłku wyrównawczego albo świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (...), jeżeli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ostatnio przyjęta do obliczenia składek albo kwota zasiłku, świadczenia albo wynagrodzenia stanowi niemniej niż 50 % minimalnego wynagrodzenia za pracę w odniesieniu do osób, o których mowa w lit. a, albo niemniej niż 30 % minimalnego wynagrodzenia za pracę w przypadku osób, o których mowa w lit. d,

f) podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16, 16a, 24a, 25, 28c i 37 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,

g) podleganie, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (...), ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników z mocy ustawy albo przez nieprzerwany okres co najmniej 12 miesięcy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników na wniosek, z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz ust. 2 pkt 2 tej ustawy,

h) podleganie dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych".

Analiza przywołanych wyżej przepisów:

i) art. 2 ust. 2a zd. drugie u.p.p.w.d. – prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje w szczególności osobom, które pobierają świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Potwierdza to lektura uzasadnienia do projektu u.zm.2025 wprowadzającej wymóg aktywności zawodowej beneficjentów świadczenia wychowawczego dla cudzoziemców, w którym to uzasadnieniu czytamy, że [podkr. Sądu]: "W projekcie ustawy za osoby aktywne zawodowo uznaje się nie tylko te aktualnie zatrudnione, ale również te, które były zatrudnione i pobierają zasiłek dla bezrobotnych, zasiłek macierzyński albo zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłek wychowawczy czy świadczenia emerytalne lub rentowe. Osoby te pomimo braku aktualnego zatrudnienia pozostają w kręgu osób związanych z rynkiem pracy, bowiem aby nabyć prawo do jednego z tych świadczeń musiały przez określony czas pozostawać aktywne zawodowo. Szerokie uregulowanie aktywności zawodowej cudzoziemców ma również na celu przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Dodatkowo warunek aktywności zawodowej nie dotyczy osób, które wnioskują o ustalenie prawa lub mają prawo do świadczenia na dziecko będące obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe uregulowanie ma na celu, aby dzieci posiadające obywatelstwo polskie, których rodzic (opiekun) jest cudzoziemcem było traktowane w taki sam sposób jak dziecko obywatela polskiego. Dodatkowo warunek aktywności zawodowej nie dotyczy osób, które wnioskują o ustalenie prawa lub mają prawo do świadczenia na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o umiarkowanym bądź znacznym stopniu niepełnosprawności, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913). Oznacza to, że do świadczeń uprawnione są nie tylko o s o b y, k t ó r e p o b i e r a j ą ś w i a d c z e n i e p i e l ę g n a c y j n e, ale również pozostali rodzice dzieci z niepełnosprawnością" [s. 10-11 uzasadnienia do projektu u.zm.2025; druk nr 1685 Sejmu RP X kadencji];

ii) art. 2 ust. 2a zd. drugie w zw. z art. 2 pkt 1a lit. f u.p.p.w.d. – prowadzi do wniosku, że prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje także osobom, które pobierają świadczenie wspierające. Ostatnio przywołany przepis jako jeden z przejawów "aktywności zawodowej" definiuje bowiem podleganie obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie m.in. art. 66 ust. 1 pkt 28c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, który to tytuł dotyczy właśnie osób pobierających świadczenie wspierające, o którym mowa w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (obecnie: Dz. U. z 2026 r. poz. 873; w skrócie: u.ś.w.).

W związku tym godzi się w tym miejscu wyjaśnić, że w obecnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje co do zasady tylko w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem (verba legis: "osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia") – stanowi o tym art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2026 r.. poz. 1240; w skrócie: u.ś.r.). Natomiast funkcję przyznawanych w poprzednim stanie prawnym świadczeń pielęgnacyjnych na osoby dorosłe przejęła instytucja prawna świadczenia wspierającego. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w jednym ze swych orzeczeń: "Obecnie (po 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne, przysługujące wcześniej osobom sprawującym opiekę nad dorosłymi, pozostaje poza regulacjami u.ś.r. – w jego miejsce wprowadzono świadczenie wspierające – przyznawane na podstawie u.ś.w." (zob. wyrok NSA z 26.2.2026 r., I OSK 2443/24, CBOSA).

Nie może jednak uchodzić z pola widzenia fakt, że nadal w praktyce występuje znaczna grupa osób, która pobiera świadczenia pielęgnacyjne na tzw. starych zasadach, czyli w szczególności – tak jak Skarżąca w niniejszej sprawie – w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym dorosłym.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że w świetle literalnego brzmienia odnośnych przepisów, nie stanowi przeszkody do uzyskania przez cudzoziemca prawa do świadczenia wychowawczego okoliczność pobierania świadczenia wspierającego albo świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem – tacy cudzoziemcy traktowani są przez ustawodawcę jako "aktywni zawodowo". Natomiast takiego samego statusu formalnie nie mają cudzoziemcy, którzy pobierają "stare" świadczenie pielęgnacyjne: w związku z opieką nad niepełnosprawnym dorosłym. Wydaje się więc że mamy w tym przypadku do czynienia z dość oczywistym "przeoczeniem" legislacyjnym – luką prawną, którą należy wypełnić w drodze rozszerzającej wykładni katalogu osób "aktywnych zawodowo" w rozumieniu art. 1 ust. 2a u.p.p.w.d.

W szczególności bowiem należy zgodzić się ze stanowiskiem, zgodnie z którym odmienne traktowanie osób pobierających świadczenie wspierające oraz osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym dorosłym, w sytuacji ubiegania się przez te osoby o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko, nie znajduje prawnego uzasadnienia – co zostało obszernie i przekonująco wykazane, także z odwołaniem się do dyrektyw wykładni celowościowej (funkcjonalnej) oraz systemowej (w tym przepisów Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka), przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku (jak dotychczas: nieprawomocnym) z 11 sierpnia 2026 r. o sygn. akt II SA/Lu 378/26 (CBOSA).

Mając wszystko to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS.

Organ, ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę, zastosuje się do oceny prawnej Sądu, w myśl której pobieranie przez Skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem stanowi wypełnienie wymogu "bycia aktywnym zawodowo" w rozumieniu art. 1 ust. 2a u.p.p.w.d.